Written by
KL Rochama
President, FLAM

MLA HLAWH

Tunhnaiah ziaktu hrang hrangin MLA hlawh chungchanga an ngaihdan an ziak a. Ziaktu tam zawk chuan tuna Mizoram Assembly-a MLA-te hlawh hi tihpun ṭul an ti lo va. A chhan an sawi tlangpui chu heng hi a ni:- 

1. MLA zingah cheng vaibelchhe chuang nei engemawzat an awm a, hlawh tihpun sak an mamawh lo. 
2. Mikhual tam tak an thleng ṭhin tih hi MLA ten inthlan leha tlin theihna a nih beiseia an tih a ni.
3. MLA-te hi anmahni duhthlannaa mipui rawng bawl tura inpe an ni a, hlawh an phut tur a ni lo. 

India rama awm kan nih avangin state dangin an MLA-te an enkawl dan thlir thuak teh ang. Himachal Pradesh hi Delhi khawpui aṭanga hla vak lo, Hill Station a ni. Sap ho leh India mi hausa hovin nipuia chawlh thlandaihna atan an hmang ṭhin. A boruak a nawm avangin “Khualzinte hmunpui/ tourist center” a la ni reng. Hei vang hian mi hausa an tam a, Assembly member zingah pawh cheng vaibelchhe za chuang nei an kuh ṭun a ni. 

Tunhnaiah Himachal Pradesh chuan an MLA hlawh Rs 3,00,000/- p.m (nuai thum) ah a tipung a. India khawpui a nih avanga mi hausa awmkhawmna, New Delhi Assembly pawhin MLA hlawh Rs 2,10,000/- p.m ah a tipung. 
Hemi awmzia chu MLA hlawh chhut nan MLA mimal hausak leh hausak loh hi tehfungah an hmang ngai lo tih hi a ni. America President Donald Trump-a chu millionaire a ni a, “I hausa si a, nangma pawisain zin la, White House i luahman pawh hi i chawi tur a ni” an ti ngai lo. 

Mizoram anga sawrkar laipuiin a chawmhlawm, Mizoram aia khawsak awlsam zawk daihna, Manipur state-in an MLA te an enkawl dan i han en teh ang:- 
1.  Hlawh (salary) Rs 1,14,000/- p.m 
2.  Sawrkar in (quarters) man chawi lovin an luah thei. 
3.  India ram chhunga zinna atan kum tin Rs 2,00,000/-. Foreign-a zinna kum tin Rs 3,50,000/-
4.  Computer Assistant 1 leh Personal Assistant 1, Assembly-a LDC hlawh ang hlawh sawrkarin a pe.
5.  Driver 2 leh Peon 1, Assembly-a thawkte hlawh ang hlawh sawrkarin a pe. 
6.  An mamawh changin Assembly-in motor a hmantir ṭhin. 
7.  Petrol/ diesel/ telephone bill leh electricity bill sawrkarin a peksak. 
8.  Motor leina tur Rs 15 lakhs tlemte pungin an puk thei. 
9. Local Development Fund kum khatah Rs 2,00,00,000/- (vaibelchhe hnih) pek an ni.
10. Housing loan Rs 2,00,000/- an la thei. 

Meghalaya sawrkar chuan MLA aia dinhmun hniam zawk daih, Autonomous District Council member-te hlawh chu March 24, 2019 aṭang khan Rs 1,09,100/- p.m ah a tipung a. District Council member-te hlawh heti zat a nih chuan MLA hlawh chu a aia sang daihah an tipung ang tih a ngaihtuah theih. 

Mizorama MLA tam ber hi chu mahni puala in nei lo, car pawh nei lote an ni a. Aizawla an thlenna tur MLA Hostel tihtlak sawrkarin a la sak sak thei lo a ni. MLA-te hi an hausak vang emaw, zai an thiam vang emaw, an hmel a ṭhat vang emaw, thil min tihsak vang emawa zahawm an ni lo. An dinhmun a ropui avangin kan zahin chibai kan buk tur a ni. India Constitution Article 168-ah MLA dinhmun hi chiang taka ziah a ni. Sawrkarin laldan indawt (warrant of precidence) a siamah pawh state sawrkara Chief Secretary chungah dah an ni ṭhin.

Hei vang hian hnamdang chuan MLA hi an zahthiam hle. Entirnan, ka tawnhriat ka han sawi teh ang. 1980 January thla khan Indira Gandhi sawrkar thar lawm turin New Delhiah kan zin a. Kan ṭhiannu dawrkai, Pi Chhuanthangi (L) chuan Kerolbagh-ah a dawra zawrh tur puanthan a lei a. Dawr neitupa chuan, “Kan lo tel ang a, naktuk chawhnuah i rawn lam dawn nia” a ti a. Ka Ex-MLA Identity Card ka entir a. “Ka pu, in thlenin address leh phone number min pe la, vawiin tlaiah kan rawn dah ang e” a ti ta a. Sawrkar laipuia Secretary puitlingte ka dawr ve fo va. An office a ka luhin an lo ding a, hawihhawm takin chibai min lo buk a; a ṭhente phei chuan ka chhuah dawnin kawngka thlengin min thlah ṭhin a ni. MLA chu sawi loh Ex-MLA mai pawh hnam dang chuan zah nachang an hria a ni. 

Ziaktu pakhatin MLA-ten mikhual an thlen ruih ruih chhan hi inthlan leha an tlin theihnan anmahnin an sawmkhawm ni anga a sawi hi a dik lo. Hetiang ngaihdan nei hi MLA la ni ngai lo a ni tih a chiang. Mi tam tak chuan MLA-te hi tisa mamawh pe turah an ngai a, Dan siamtu (Legislator) leh roreltu an ni tih ngaihtuah lek lovin “Maw, maw” tiin an bawh ruih ruih ṭhin. Mipui thlan an nih avangin mikhual hi ning thei an ni lo va, hnar thei an ni bawk hek lo. Chhungkuaa titihona leh fianrial nei hman lek lova kan in chim buai ṭhin hi MLA-ten an sawm khawm a ni lo tih mipui hian an hre chiang khawp mai. Ngaihtuahna fim hmang hman lek lova kan in chim buai ṭhin avangin MLA leh Minister-ten hna an thawk hman lo va, kan dem leh si ṭhin. Insiamṭhat dan kawng ngaihtuah a ṭul hle. 

Mi ṭhenkhatin “MLA-te hi anmahni duhthlanna hmanga mipui rawngbawl tura inpe an ni a, hlawh an buaipui tur a ni lo” tih ngaihdan an neih hi khawvel an thlir zau loh vang a ni. Mahatma Gandhi te anga hlawh nei lova mipui rawngbawl sak tura inpe thei an awm a nih pawhin hlawh neia rawngbawl aiin a hautak zawk thei. Governor Sarojini Naidu chuan, “It is very expensive to keep Mahatma poor” a ti a. Gandhi kha Rel third class-ah a chuang ṭhin a, amah vengtu police leh a ṭhuihruai tam tak tan Rel pindan (compartment) engemawzat hauh (reserve) a ngaih ṭhin avangin a zin man hi a to ṭhin hle a ni. 

Kan pi leh puten ‘huai/ ramhuai te’ chu mihring chunga natna leh harsatna thlentu nia an ngaih avangin ‘tlawn lungawi’ tumin an inthawi ṭhin a. Kristian kan nih hnuah pawh Pathian hi Pathian a nih vanga chibai buk aiin tisa malsawmna beiseiin rawng kan bawl ṭhin. Hmuh theih loh, khawih theih loh, biak theih loh Pathian hi Pathian a nih avanga chibai buk kan harsat a ni. Isua zirtir Petera’n, “Keinin engkim kalsanin kan zui ta che a...” tia Isua a dawr ang hian mi tam ber hi chuan Pathian hi sumdawn nan hman kan tum a. Sumdawngtu chuan engkim hlutna hi pawisa vekin an chhut a. Ziaktu pakhatin “Knowing the price of everything and the value of nothing” a tih hi a dik a ni. 

Hei vang hian Pathian chuan, “Ngawi ṭhiap ula, Pathian ka ni tih hre rawh u” tiin min hrilh a ni (Sam 46:10). MLA-te nihna leh dinhmun dik tak hre tura ngaihtuahna kan hman a ṭul hle. MLA-te hi tu pawh nise, mipui thlan an ni a, kan chawimawi thiam dan azirin khawvelin kan hman hi a ngaisangin a ngaisang lo mai dawn a ni. 

KL Rochama, President, FLAM