Written by
One Mizo

CAA-in min huam lo mahse a hlauhawmna a nêp chuang lo

CAB duangtu ti hiala an sawi Hemanta Biswa Sarma chuan, India leh Pakistan inṭhen laia ram pahnih hruaitute 'commitment' bawhzuina a ni, tiin CAA chung­chang a sawi. Bhaskar Ghosh, BJP spokesperson pawhin 'par­tition' leh CAA hi a sawi zawm ve bawk. India hi an rama ngaitute tana kir lehna tlak a siam hi BJP intiamkamna a ni, a ti bawk. Chuti ni si, engati nge India ṭhendarh a nih hma daiha mahnia ding tawh Afghanistan an rin tel, tih zawhna a piang nghal pang mai.

Afghanistan, Bangladesh leh Pakistan-a Hindu, Christian, Buddhist, Parsi, Sikh leh Jain sakhaw vuantute zingah sakhua­na vanga tihduhdah tuarte India khua leh tui an nih theihna tur kawng an dap mek lai hian engati nge international border kan ṭawmpui Sri Lanka-a Tamil Christian te, Nepal-a Hindu-te leh Christian te, Burma-a Buddhist-te leh Christian-te an huam ve leh tlat si loh? Nepal chu Hindu tamna a ni a, Hindu-in harsatna an nei lo. A dangte hi Hindu awm tamna ram a nih ve loh vang mai a ni.

Kan hriat reng tur chu, India hi Hindu ram (Hindu country) a ni lo tih hi. Hindu an tam lawr lak avangin Hindu ram emaw kan ti leh ṭhin. Hindu ram a nih loh avangin BJP leh an sangawi zawnpuite'n Hindu rama siam an tum mek a. CAA hi Afghanistan, Bangladesh leh Pakistan aṭanga Hindu a tam thei ang ber hip luh an tumna hmanrua a ni.

Sakhuana vanga tihduhdah tuara raltlante hmathehah an hmang a. India ramin raltlante enkawl dan tur a neih ding laiah chuan, raltlan lo lut reng reng chu an rawn tlan chhuahna rama boruak a daih hnua thawn let leh tur a ni. Hemanta Biswa Sarma erawh chuan, Hindu raltlante hi kan thawn let tur a ni lo, khua leh tuiah kan siam tur a ni, a ti bur mai. Hei hian India hi Hindu rama siam an tumzia a nemnghet. Bhaskar Ghosh, BJP spokes­person chuan, Muslim mi a hlawma Bangladesh aṭanga Assam-a lutte chu Supreme Court chuan 'Internal agression' (chhung lam aṭanga beihna) tlukah a ngai tiin a sawi. Hemi avanga Muslim-te huam ve lo an nih thu a sawi bawk. Hetianga a hlawma lo luh huk huk hi 'internal agression' tluk hiala ralkhel dar vuakna tham a nih chuan, Mizorama Chakma lo lut hum hum leh pung thur thur pawh hi 'internal agrrssion' ve tho a ni a, a dan dan tur min ngaihtuahsak ve kan phut ngam a ngai. 'Internal agression' ṭheuh ṭheuh, thlei bik an nei tur a ni lo ang.

CAA hi 'vote bank' politics a ni. Pradyot Manikya Deb Barman, Tripura lal chhungkaw zinga mi leh Congress party hruaitu hlui chuan, Congress party-in dan lova lo lutte 'vote bank' atan an hman ṭhin thu leh chutiang chiah chu BJP-in an tih ve mek thu huaisen takin a sawi. Ram leh hnam ngaihtuah hmasa lova lalṭhutthlenga thut theih dan tur ngaihtuah hmasak ṭhin a nih avanga 'mikhual' kan titlangnel lutuk hi political party-te hian sim hmak se a duhawm hle. Tripura aṭangin a pawizia kan hmu a, kan rama kan chin ve mek hi kan chhunzawm zel chuan Tripura chan hi kan chan tur ve tho a ni. Kan mikhualte an tihtlangnel ve loh nan kan do let ṭang ṭang a ngai. Tunah ILP avangin min huam lo mah se, kan ram kan hmangaih a, a hmabak kan thlir a nih chuan, tun mai ni lovin, khuareia thil lo thleng thei lakah kan inveng tur a ni.

Assam-ah BJP sawrkarin NRC a kalpui a. Beisei loh takin hnawl zingah Hindu mi maktaduai hnih dawn an tel ta mai si a, chak takin CAB kha an kalpui ta a ni. NRC kalpui a nih lai khan hnawla awmte zinga mi khan, "India khua leh tui ka ni e" tiin document eng eng emaw an thehlut a; mahse, an tling zo ta chuang lo. Tunah CAA hmangin hmanni lawka 'India khua leh tui ka ni' tia document thehluh tur nei thlapte bawk khan, "Tihduhdahna avangin Bangladesh aṭangin ka rawn lut a ni," an ti leh dawn ta a nih chu! Hei hi 'back door entry' an tih chu a ni.

Sixth Schedule provision emaw, ILP emaw vangin kan him phah lo. Tripura aṭangin a chiang. Heng hmunahte hian in hmun, lo, ram an nei thei lo mai chauh a ni. Tripura-a tlang mite chenna pawh hi hetiang 'provision' hi pek an ni. Mahse, tuna an dinhmun chu mikhual pathum zelah a ram leilung fa pakhat (3:1 ratio) awm ve ang chauh an ni ta. Kan ram hmabak a ni ve mai ang em?

Tripura hian 1940s vela Bengal-a ṭam a tlak vanga ei tur nei lo mangangte laka ṭhat an chhuah kha an mikhualte chuan heti hian an rul let mek. CAA hi kan do tlat loh chuan kum 60-70 ral leh se, kan ram dinhmun hi eng ang tak ni ang maw? I fanu/fapa kal zir ṭan mek kha a tar hunah meuh chuan ama ram ngeiah hnam dangin an awp palh hlauh ang e. Amit Shah-a'n CAA zawhah NRC kalpui a nih tur thu vantlang in­khawmah a sawi. Chuvang chuan, mithiam leh thil chhui zau deuhte chuan CAA leh NRC hi sawi hran hleih theih lohah an ngai. Parliament-ah meuh pawh sa­khuana vanga tihduhdah tuara India-a rawn raltlante chuan India khua leh tui nih an dilnaah eng document mah an mamawh loh tur thu a sawi bawk. A tam ber chu Hindu an ni dawn tih a hre chiang a, document phut buai ṭul an ti lo a ni mai.

CAA/CAB hi BJP-in an election manifesto tihhlawhtlinna tura an hmalakna a ni. Party pakhatin an manifesto tihlawhtling tur leh politics-a an hamṭhatna tur chauh hmathlirah a nei a. India ramin a man a pek tur leh a nghawng tur ngaihtuah duh lo lui tlat chunga hma an la hi thlawp a harsa a ni. India ram dinhmun thlirin CAA aia ngaihtuah hmasak ngai a tam. Engtin nge kan economy tlachhe mek hi kan ṭhan chhohtir leh ang? Engtin nge tui thianghlim in tur kan neih ang? Engtin nge eng ṭha, kawng ṭha kan neih ang? Engtin nge hriselna lamah hma kan sawn ang? Kan rama mirethei tam lutukte hi engtin nge kan khaichhuah ang? Sawrkar ṭha chuan hnam/sakhaw ṭhenkhat vuantu hamṭhatna tur chauh ni lovin, ram pum ṭhatna leh hmasawnna tur a ngaihtuah tur a ni dawn lo'm ni?

CAA hmang hian Muslim-te hi second class citizen-ah siam an tum a ni. Keini aia a let za tam taka  tam zawk Muslim-te laka kut an thlak duha an thlak ngam chuan, keini lam hi engtikah tak rawn hawi ve ang maw? India ramah Muslim dawta tam ber kan ni a, Muslim ho dawta an bitum tur kan ni mai lo'ng maw?

Khawvel ram hrang hrang sawrkarin BJP kaihhruai sawrkar an dem rawn. Pawisalo awm ang takin an awm lui tlat. Mahse, Time Magazine-a columnist Aatish Taseer-a chuan BJP hruaitute'n Time Magazine editor an biak chamchi thu a sawi tlat mai. Khawvel mithmuha thiam chan tumin ṭan an khawh viau tihna a ni a, a rukin ram hrang hrang sawrkar laka insawi fihlim dan tur an ngaihtuah hle tihna a ni. Ram dang sawrkar pawh a ngawih mai mai theih lohna Act hi dan ṭha tak a ni thei lo.

India Danpui bawhchhiaa mahni ṭanghma hai hreh lote hian an tana ṭha turah chuan a thim a var an thlu lo tih a hriat. Supreme Court-ah an khing chung pawha an kaltlang a nih chuan, thil dangah pawh Danpui an palzut leh zel ang tih a rinawm. India Danpuiin min chhan theih loh chuan tlanchhiatna tur dang kan nei tawh lo - sepui ruah tawrh ngawt ngawt a ni mai. Party dahṭhaa hnam anga kan ṭan rual a hun. NGO Coordination Committee-te kha an ngaihawm vawng vawng mai. BJP sawrkar hian a lo vaw dup der tawh chu a ni em lo ang chu maw!?
 
- One Mizo