Written by
Mamawitea

Sorkar sum lakluhna tur ka hria

Mizoram sor­kar hian sum lak luh­na kawngah harsatna a tawk a, sum deh chhuah lamah chuan zero a la ni bawk si a. Kan rama sorkar tawh zawng zawngin an harsatna chu sum a ni a, sum siamna ni chiah si lo sum lak luhna hi chu ka hre ṭha khiau mai a, chu chu sorkar hian a tihngam leh ngam loah a innghat dawn a, dan a nih leh nih loh lam chu ka hrethiam phak ve ta lo.

Kawng hrang hranga chhiah (tax) a la ang chiah hian, private school hi chhiah lakna tur a niin ka hre ve tlat mai a. In sawi chhunzawm tur pawh ka hre nghal a, “Kan fate fee a san phah ang,” tih a ni nghal ang.Mahse, fee ngai reng si hian sorkar hian khuahkhirhna hnuaiah private school-ah hian tax la se, dan lama a rem lohna a awm a ni sih loh chuan sum lak luhna hnar ṭha tak a ni thei ang.

School din tur tan hian tehfung (criteria) siam vek se, chumi tlin lote hnen aṭang chuan chhiah hi la ta se. School chuan playground a zim berah metre 30X15 tal a nei tur a ni a, zirlaite play area zau ve thawkhat a nei tur a ni. First aid lamah a intodelhin school nurse tal a nei tur a ni a, zun in leh ek in lamah standard fel tak siam an tlin tur a ni. Classroom-ah naupang an ekbeng tur a ni lo va, tehfung a awm tur a ni bawk.

Heng zawng zawng hi kan private school, zirlai 500 nei chin hi chuan an ngaih pawimawh phawt chuan an tlin vek. An sum lak luh hi a tam tham tho va, an naute tan hian an pawisa hi an seng ve tur a ni. Mizorama hausa tak tak zingah private school neitu an tel a, mahse, playground pawh nei lo, safety measure chhe lutukah zirlai an ekbeng a. An naute welfare an ngaihtuah lo va, board exam-a mark hmu sang tura spoon feeding-a zirtir chur chur ringawt lo hian, an chet phung hi an thlak ve a ngai tawh. Naupangin fee an chawi tam a, an hmuh let hi school building hlui leh chep, play area awm mang lo a ni a; hei hi sorkar hian khauh takin vil se a ṭha ang.

Tichuan, khitiang tehna tlin chin zawng­in tax pek luh tur an awl thei ang a; a chhan chu an zirlaite/naute enkawlna atan sum an sen avangin. A bak zawng chuan sorkarah chhiah (Tax) ni si, penalty ang deuhvin an chawi tur a ni. School tinah a inanga lak a ngai lo va, zirlai enrolment 100 nei chinin chuti zat, zirlai 500 chinah chuti zat, 1000 chinah chuti zat a tih theih ang. Hetia kan tih chuan kar lovah school campus ṭha, building him leh ṭha zawk leh play area neih tumin school neitu hausa rual hi an phe ve suau suau tawh ang. Hmunhma ṭha an zawn hmuh hma chu sorkarah chhiah an pe ve ṭawk ṭawk ang a, sorkar sum hnar a ni mai ang a. Sorkar sum hnar hi a tawp hunah chuan zirlaite'n school campus ṭha an neih phah dawn bawk tih­na a ni. Lungte pakhata sava pahnih phir theihna niin ka hria.
- Mamawitea