Kan ramri buai I chingfel ang u

Kei aia fing leh mithiam, hriatna zau zawkte kan ngaichang deuh ṭang ṭang a, tunah chuan kei takngial pawh ka insum thei ta lo a ni e. Kan ṭawngte kan duhthawh lutuk deuh a, midang den nat deuh alo neih palh hlauh chuan ṭhahnem ngaih vang mai a ni tih min lo hriatsak turin chhiartu zawng zawngte ka ngen e. 

Hmun dang awm ve pawh ni se, he thu ramri buai kan sawi apianga kan mitthlaa lo lang leh kan buaipui ṭhin ber chu Assam (Cachar) nena kan in ramri a ni fo ṭhin. Pu Chama kan Home Minister-in dt. 16/7/2019 Vanglainia a sawi ang kha a ni a. Kum 47 bawr vel kan buaipui tawh hi vawiin thlengin kan la ching fel lo. Thil theih loh phei chu a ni lo nachungin kan chinfel mai hi kei chuan ka ring hauh lo. Chuvang chuan heti taka thil harsa hi a hmachhawn dan engtin nge ni ang tih hi uluk taka kan ngaihtuah a ngai ta a ni. Vawikhatmah kan la tih chhin ngai loh pawh ni se, keini ang mai mai rawtna ang pawh hi zawm ve mai a ṭha lo maw tih kha he thu ka rawn ziak ve nachhan ber a ni e.

Tuna kan kal ang ringawt hi chuan a rei telh telh ang a, kan ram neih ve chhun zim tê hi a te telh telh dawn tih hi a chiang viau a, thil sawilawk dik awl tak tur niin a lang. Eng nge kan kal dan chu le? Political party dang, NGO hrang hrang etc., ṭanrual a ngaih thute kan sawi ngawt zel a. Kan sawi pawp mai ang e aw. Kha kum 50 vel kal liam taah khan tu party mah hmaih lovin ramri buai chingfel ngam, ram tana mi rintlak, mihuaisen, zuitlak leh zui tur mipuiin kan la neih ṭhin loh vangin kan ram a zim telh telh a ni e. Mipui lam chu cachar phai vaiho hmachhawn chakin kan za zek zek asin! Hotu huaisen, ram tana ding ngam, ngaihtuahna tak tak senga min ho khawmtu tur kan mamawh mai zawk a ni. Awm hmuna thu ṭha in sawisiak ringawt; a taka ching fel tura chhuak lo tan tih theih a awm ka hre lo. Kan khingpui ten eng dan mah an zawm loh laia buai hlau reng renga eng dan dan emaw sawi kual vela awm hmuna tawm reng ṭhinte chu tu nge hlau anga, tu nge ngai pawimawh ang? Kan Home Minister-in ramri buai chu tharuma chin fel kan tum lo, a sawia sawi fel chi a ni dt. 16/7/2019 Vanglainiah a tih laiin kan Chief Minister-in dt. 23/7/2019 Vanglainiah ramri buai chu sawi fel chi a ni lo, a tih a tihfel chi a ni a ti leh bawk si. Kan ramri buai chungchang hi ngaihtuahin kan hotupa ber Pu Zoramthanga  hoin  kan pute pahnih thusawi hma dt. 8/7/2019 hian Council of Ministers Meeting an nei a. Hetah hian eng thu tak rel ang maw, keini hriat ve phak lah ni si lo. A tiha tih leh a sawia sawi hi chu tih kawp a va buaithlak hmel ve le!

Eng pawh nise, mimawl engmah hre lo, ngaihtuahna pawh seng ve ngai reng reng lo ang leka mipui min ngaia an duh duh min sawi khum fo hi a dik loin a hun tawh lo. Chuvangin, awm hmun aṭanga ka lo thlir ve dan kan sawi ve pawp ang e. Ramri buai vei leh chin fel tumna pawh kan nei tak tak  lova (campaign lai chauh lo chuan) kan vei zawk dik tak chu tlin a, LAL a ni tawp mai. Vanduaithlak taka kan hun laia ramri buai a lo awm palh hlauh chuan thu ṭha leh mitin thin thawina nia kan rin, ram hmangaih lam rawngkai thei ang bera kan hriat kan sawi vel mai mai niin a lang. Chutih laiin kan sawi nual tawh ang deuh khan ramri buai chin fel ber kher hi chu thil hautak deuh mai a lo ni bawk si. Chuvangin, hetiang rawtna, ṭhenkhat tan phei chuan thil tih chi loh, rothap tak tur hi ka rawn ziak ve ta hial a ni e. He thu (ka rawtna) hi kan zawm a nih ngat chuan cachar phai vaiho chuan min nek lo mai ni lovin kan ngam ngei ngei ang tih ka ring tlat a  ni. Assam police te’n kan zirlai te an sawisa hauh tawh lovang. Tunah chuan kan pute’n  ram chan then aiin buaina chhuah an hlau zawk em tih palh awl deuh asin! Kan lal chhung hi chuan state dang nen buaina engmah nei lo hram ila, tluang takin kan term chhung hi hmang zo thei hram ila tih hi kan ngaihtuahna lian ber a ni mai em? Kan hun chhung hian kan ram tan eng nge ka tih theih? Mi tumahin an la tih ngai loh thil pawh ni se, thil ṭha a nih phawt chuan ti chhuaktu/bul tantu ka’n ni teh ang tih hi ngaihtuahnaah nei ila a va ropui dawn em. Lar lo, hausa lo, lal bawk lo hi an âin an mawl tihna a ni kher lova, duh duh ngaihtuahna seng mang lova sawi khum chin hi sim vang vang chi a ni e. 

Rawtna ka siam hmain a tichiangtu atan ka thil tawn (experience) tlem kan sawi lawk teh ang. Ka hnathawh ka chawlhsan dawn hnaiah khan Naga ramah sawn ka ni a. Dimapur (Naga ram)-ah chuan Assam mi (Dhimasha hnam) an pi pute sulhnu, lungphun leh thu inziak eng emaw zat la inhung kual zui mai kan va hmu a. Tun hma chuan Dimapur khawpui zawng zawng khu Assam ram vek a ni a, kan Naga unaute’n  an chhuhsak vek tawh a  ni tihte kan han hriat belh zel a. Keini’n kan chan ṭhen belh zel laiin an ni ve chuan Assam lam an nek belh thei zel a, rual awh a na duh khawp mai. 'I ṭangrual ang u' tiin mipui an sawm ve awm kan hre lova, mipui lam hi chu kan ṭanrual ve mai theih ka ring a. Huaisen lamte ṭanrual tih lamte hi kan mutân, sawi fo chi a ni lo tlatin ka hria. Chu lam ai chuan kan beih dan hi a letling em aw? Thlakthleng danglam a ṭha lo maw tiin ka ngaihtuah zawk ṭhin.

Kan ramah chuan buaina a awm reng rengin kan hotute hian an tum ber chu buaina tihreh a niin ka hria. Police hmangin buaina tireh turin min dang/min dawm bet a mihring awmkhawm tam phal lohna dan puangin tear gas nen hma an la ṭhin. Hetiang kal phung hi englai pawhin a hman reng chi loh tihte pawh kan zir chhuah a ngai tain ka hria. A bik takin hnam leh hnam, ramri buaina ang chiah te hian. Ka hmuh dan chuan Naga-ho hi chu Naga leh Naga lo kara buaina a awmin in dawm beh ṭung ṭung policy a awm ve lo mai ni lovin inpuih lam daih a ni. Ramri buaina ang chiah phei hi chuan sorkar hotu te’n khap aiin eng nge in mamawh belh mihring nge ralthuam tih lam a ni zawkin ka hria. Chutianga sawrkarin an mi leh sate full support a pek ṭhin vang khan alawm kan mizo pa ngei Pu Lalthara IAS pawh Assam nena buaina hmunah ngei hma a hruai ter ter le. Naga-ho chuan keini ang lo takin Assam mi reng reng chu ngam sa leh dawih zawk en hian an en tlatin ka hmu.

Naga khawpui Kohima-a SBI main branch-ah ka thawhlai khan Dimapur aṭangin pawisa lak a ngai a. Kan hotute’n pawisa khawihnaa mawhphurtu (a hotu)-ah min dah ve avangin inbuatsaih ṭul apiang, a kal tur mihring ngaihtuah, motor hman tur leh vengtu sipai ngaihtuah a ṭul a. Kha mi tuma police SP nen kan inbiakna kha ka theihnghilh mai thei lo; Mizoram nen kan tih dan a inan loh em avangin. Ka hmuh chhan leh thil awm dan ka sawi chuan min puih theih loh thu leh pawi a tih thu chu min hrilh a. A chhan chu Chief Minister khan Manipur ramri hnai Senapati tih velah khan thil hawn tur (hnam lungphum eng tak nge ka hre chiang ta mai lo) a nei dawn a. Khatilai velah khan Manipur-ho nen an boruak a lo ṭang hle mai a lo ni a. SP chuan an hmun pawimawh zual bik ven ngei ngei ngaihna hmuna duty chauh lo chu sipai zawng zawng kan kal vek a ngai a ti ta mai a. Platoon khat emaw lek kan mamawh thu leh RBI Guwahati aṭanga information kan dawn tawh thu leh kan pawimawhzia ka sawi chu, ramri buai ngaihtuah ṭulna leh Bank pawisa lak tih vel chu thil inbuk tawk lo lutuk leh khaikhin chi pawh ni lo a ni tih ka pu SP chezia aṭang chuan hriat a harsa lo kher mai. Mi chuan Manipur/Assam ramriah zirlaite ni lovin, an sipai silai keng ngei ṭhahnemngai takin an inkhawm rep rep zel a, tlawm emaw sawi fel phawt emaw an ngaihtuah ve ngai lo. Ngam ngei ngei  tura inbuatsaih a ni mai. Keini ramah RBI ruahmanna kan ngaihpawimawh tlan ṭhin dan leh kan sipaite biak an awlsam dan nen chuan a inang lo kher mai. Kan police-te demna tur engmah an awm lova, ram chhan turin an dawizep bik hek lo. Mahse, ramin chhan a ngaihlai tak leh force chakna kan mamawh vanglai taka kut phuar an ni bik ṭhin hi eng nge kan hlauh kei chuan ka hre lo.

Tichuan, ka rawtna chu hei hi a ni. Vairengte a ni emaw, Bairabi Zophai a ni emaw, khawilaiah pawh ramria kan ṭhenawm ramte an huangtauna hmun apiangah kan Police Battalion awm hi a ṭul  hlein ka hria. Awm ringawt lovin 

ṭhenawm ram rawn huangtau deuh hi chu ṭawngka ni lovin, silaiin lo bei ṭhek ṭhek mai ṭhin se. Hmanraw inangah chuan vai hi kan ngam ngei ka ring tlat. Mizoram hnaiah/ramriah chuan ka kal duh lo a Den (danger) lutuk tih hi an rilruah i tuh vat teh ang u khai. Huai zawk a inngai reng si a, hotute dawih leh ruahmanna mumal loh vang mai maia kan hnungtawlh a, kan ram kan chan duai duai reng mai hi rilru a na vawng vawng ṭhin. A la chian loh fo takin silai chelek tih ringawt hi rap viau tur a ni lova, thah ngei tuma kawng achin chunglam tum te, vau nana kawng hnuailam kah thi ser ser te, duh dan danin silai hi a hman theih a nia. Awm hmuna Bengal Eastern Regulation chumi khami kan pawm tih mai mai hi eng nge a ṭangkaina? MHIP kalkhawmho pawm nen eng nge a danglamna le? Kan tihdan hi kan sim loha kan kal zel chuan thangtharte hian min dem lutuk palh ang e. Ramri a mite an han rik deuh ṭhak ṭhak pawhin kan pute hian khap tawh lovin eng nge puih in ngai em, sipai dang kan rawn tirh belh dawn em, tiin be ṭhin tawh sela. Khaw nge ram kan chân ang le?  SP, DC, CM, etc. level-ah eng chen nge kan biak zel dawn? Heng level-a kan biak tam poh leh kan hlawhchham tam a ni mai. Naga-ho pawhin sawi fel leh biak fel an nghak lo, an ri ṭhek ṭhek a, an ram a zauh belh zel zawng a nih khi maw!