Mite ngai sang tur hian kan te tawk em? (Hero worship leh a behbâwm thlirna)

A hmasain he thuziaka ka ngaih dân hi a ziaktupa rilru ang chauhva zîm niin a lang a. Chutih rual chuan, mimal leh hnam zahawmna tur ngaihtuah chunga in lo ngaihtuah zui ka duh a ni. Chuti lo zawng ṭhi beh lo thu-ah min ngaihsakin a ziaktupa pawh mi a nilêngah min ngai ang a, krawsah min khengbet dah ang e! 

Tunlai khawvel, fans, fan club leh hero worship kan intihhmuh telh telh laia hetiang ngaih dân lo neih bîk chu mi min hmuh dân tur pawh a sîrhê mai ang tih a hlauhawm. Mite ngaih sân nih chhan nei ve ngai lo tur chi ka lo ni vei râwl nen. He thil hi ka veina a rei ta. Ka thil thlîr dân hi kum tam ka lo vahvaihpui tawh a. Tu te pawh hian ngaih sân zâwng leh ngaihnêp zâwng kan nei a, kei pawh hian ngaih sân zâwng leh ngaihnêp zâwng chu ka nei ve ṭhin. He rilru leh zia hi kan mihring mihrinna nen ṭhen hran theih a ni lo hial ang. 

Ka sawisel duh lai tak chu, ngaih sân zâwng leh ṭan zâwngte zahbiakna leh âtchilhna (hero worship) mawlh mai hi a ni. Ka ṭawng tu huat thu suhah, keimah ang chauhva mi thluak hniam deuh tân chuan ngaih sân zâwngte ang nih tuma beihna hian a ṭha lama hmasawnna a thlen theiin mite dinhmun phâkah min hlâng kâi thei maithei e. Mi pangngai leh mi fing deuhte zingah pawh hmasawnpui an awm thovin a rinawm. Tin, fan club tih ang chite phei hi chuan a huhova mipui rawng an bâwl châng pawh a awm ve a, a ṭhatna lai chu a awm ngei mai. 

Chutih rualin, a tlâwmthlâkzia lam hi kan chhût ngai em le? Nge ni, hetianga hero worship ang chi leh fan club ang chi hi ropuinaah ngaiin, changkannaah chhiarin, tunlainaah kan pawm zâwk? Ṭhangthar tam tak, a bikin intichangkang leh intitunlaite hian, “inngaih sân nachâng hriat a ṭha” tih lam thu hi Mizote zingah pawh an tlangaupui fo mai. Hei hi ngaihtuah chian ngai tak a ni. A ngaih sânna lai ngawr ngawr chu ka sawisel lo ve. Harsa taka IAS-ah emaw, MCS-ah emaw, thil dangah pawh ni rawh se, mi a inziah tlin hian ngaih sân a ṭha a, chawimawi pawh a ṭha a, entawn pawh a ṭha hial ang. Mahse, zahbiak (worship) erawh a ṭha lo. 

Mizote hi English football ngai sâng leh en nasa, an tih dân pawh a theih chin china la ṭhin kan ni a. Ram changkangah ‘fan’ tih ṭawngkam te, ‘fan club’ tih te kan lo hriat ve avangin Premiere League club team zinga kan ṭan zâwngte ‘fan club’ kan lo din ve a, langsar tak taka hmalakna te kan la nei zui a; he thil hi a zahthlak ka ti tlat nia. Anni a football club mi leh sate chu an lâwm ngawt ang; mah se a hnam ang chuan hetiang thil hi a tlâwmthlâk ka ti ṭhin. 

Kan MA kal lai khan Mizoram University-ah Korean scholar pakhat a lo kal a, kan department pawh min rawn tlawh a. Kan culture ilo vela research rawn bei a, paper rawn ziak tur a ni ang chutih nâkalaiin anmahni Korean culture-in Mizoteah nghawng a neih dân te questionnaire hmanga min rawn zâwtin, an filmstar leh zaithiam hming kan hriatte min rawn zâwt ta pek a nih chu! A hnam anga tlâwmthlâk ka tih em avangin ka chhâng lo chiang teh asin! 

Keini hnam hian Korea ramah influence kan han nei ve em? Kan culture hi an lo ngai sângin an lo entawn ve em? Kan filmstar-te leh kan zaithiamte hi tute nge an nih an hriat ve? Kan lengzem hla zingah te hian eng hi nge an lo hriat tlânglâwn a, mâwi an lo tih ve? A chhânna chu kan hriat sa a ni. A thuhrimin Korean zinga zaa sawm kua leh pakua khi chuan Mizo hnam pawh hi min hre kherin a rinawm lo. A nih, keini hnam tlêm leh changkang lo zawk hian anni Korean culture chu kan culture-ah kan seng lût hmiah hmiah bîk tur em ni ang? 

Korea han sawi takah chuan, anni khi an fingin an ṭang em em mai a. Khawvelin an ram leh hnam a ngaih sân theihna turin entertainment hmangin ṭan an la chiam a, an hlawhtling chho viau. Chu mai a ni lo, anmahni ṭantu leh ngai sângtute chu an zawng chhuak zel a, an ngaihsak a, an zaithiamte tir chhuakin concert te an neihpui ṭhin. Mizoram pawh min rawn hre ṭan ta a, concert te an rawn nei a, lâm intihsiak thlengin an rawn huaihawt tawh. Keini lah chu kan lo lâwm em em bawk si! A tlâwmthlâk in ti ve em? 

Korean culture duh loh lamah hi chuan a tam zâwk hi chu kan inlungrual thei maiin a rinawm. A chhan pawh ‘hnam’ thila kan thîkthuchhiat vang a ni. A nih, khawthlang lam, Sâpho erawh kan ngai sâng ang a, an fan club te dinin an tih dân ṭha lo zawng zawng nen lam khuan kan lo entawn zel tur a ni bîk dâwn em ni? Korean kan hmuh dan ang ni lovin anni lakah chuan hnam tan thîkthu kan tichhe dâwn bîk lem lo em ni ang? Khawvel pumin culture kan inṭâwm hi chu a awm a, chumi-ah chuan kan la luang khâwm zel dawn ni te pawhin a lang. Hei tak hi chu, hnam tana him lo leh tlâwmthlâk a nih si loh chuan, lo entawn ve pawh a pawi awm lo ve. 

Kan zirlaite zingah vaiho hnam bil thawmhnaw, ‘salwar’ leh ‘kurta’ Mizotena kan hâk ve hi ṭha ka tih chiah loh thu ka sawi a. A chhan chu, heng thawmhnawte hi chu international fashion ni lovin hnam bil fashion a ni a, ṭha ka ti chiah lo a ni. Keini thangchhuah kawr leh ngotekherh ilo vêl hi Delhi tlangah khuan vaihovin min haksak ve fo dâwn lo va, an dâwrah khuan an zuar ngaiin ka ring lo a, an lei duh pawh ka ring lo. 

Ka ngaih dân hi zirlaite zingah min ṭawmpui an awm ṭeuh nain min ṭawmpui lova a hnua ‘salwar’ rawn ha uar ta sauh sauh pawh an awm nual nia! Ka hlawhchham angreng viauin ka hria! A ṭhen phei chuan ka sawi lai reng pawhin min hnial chiam mai. An rilru hi a zau ṭhin bîk teh e! 

Mizote zinga a nâwlpui hi chuan vaiho hi kan ngai sâng lo. Mahse, han chhui chian tak tak râlah chuan anni hian min hmusit zâwkin min chîm ral chho mêk zâwk a lo ni. Ram buai laia kan nula leh hmeichhia pâwngsualtute kha tunlai kan hmeichhe tam tak hi chu an hre zui tawh lo va, a vei phei chu an vei lo viau. Mizo mipa zingah nupuia vai leh hnam dang nei sawi tur an tam loh viau laiin hmeichhe zingah erawh pasala vai emaw, hnam dang emaw nei leh an sâwn pawm hi an tam mai. An zinga tam tak phei chu Mizoramah an inbengbel a, makpa hnam dang neih avanga hnam thila ṭawng huai ngam ta lo leh hma la ngam lo te hi an tam tawh asin. 

Culture thilah kan fimkhur lehzual tur a ni a, hei ai hian thîkthu pawh kan tichhe tur a ni. Kan culture min ngaih sânsak lotu leh kan silh leh fên bil ang min hâksak ve lotute hnam bil silhfen chu ka inbel chhan tur ka hre bik lo. Cultural exchange hi kan phût ve tal tur a ni dâwn lo'm ni?

India ram ropui takin kum tina Independance Day a lawm ṭhin te hi a tlâwmthlâk ka ti asin! Chakma-hovin Mizote hi min awp ta se, a hnuah zalenna sual chhuak ta i la, kum tin kan lâwm ṭhin dawn em ni ang? Kan lâwm a nih ngat chuan Chakma kan chawimawi kum tin tihna a ni kawng khat lo vang maw? Tun hmaa British-hovin an awp ṭhin ramten inelna lian tak mai Commonwealth Games an nei ṭhin te hi British-ho ngaihsânna leh chawimawina a ni a, an awp lai hun hriat rengna hmanrua mai a ni tiin a ngaihtuah theih ang. 

Zai thiam lo ni ta ang la, tuten emaw ngai sâng chein i fan club te hial din ta ang se, anniho chu eng angin nge i ngaih ang? Tun hmaa i hmuh dân level leh an ngaih sân hnu chea i hmuh dân level chu a inhniam hleih tawh ngawt lo vang maw? Min ngai sânga min zahbiaktute hi mi tu mah hian kan ngai sâng ngai lo va, kan hmu hniam zâwk ṭhin a ni lo'm ni? Chuti a nih chuan, an hmuh hniam mai mai atâna anmahni ngai sângtu nih chu tlâwmah kan la lo vang em ni? Nge ni, “Ka tih âwm tâwk lek ka ti a ni e, mite ngai sânga zahbiak tur tâwk lek ka ni,” i la ti fan zâwk dâwn? 

Mite an talent hai chhuahsak a, promote a, mi hlawhtling ni tura dâwm chhoh hi a ṭha thlâwt. Mi hlawhtling leh ropuite chawimawi phei chu ṭha ka ti hle. Mahse, an fan club din emaw, ngaih sân luat emaw, zahbiak emaw erawh chu a ṭhat lohna a tam zâwk ang. A ngaih sânate tân chu thil lawmawm leh ropui a ni ang a; a ngai sângtu tan erawh a tlâwmthlâk a, mahni zahawmna hralhna leh mahni inteitêtna mai mai a ni. 

Mite ngai sâng a, zahbiak tur hian i tê tâwk lo tih hi inhria la. Hnam dang ngai sâng a, an tih ang apiang entawn ve ringawt tur hian kan Mizo hnam hi a tê tâwkin ka hre hek lo. Inngaih sân luatna culture hi changkanna dik lo, mimal tana pawi thei, mahni zahawmna hralhna leh mahni inteitêtna, hnam tana tlâwmthlâk em em a ni. He thu hi a bawplawka la mai lovin i ngaih­tuah chiang teh ang u.