HLAUH NGAH – MIZOTE

Kan Mizo thawnthu hluite han thlir leh hman lai kan Mizo nunphung han thlir kir hian hnam huaisen tak ni chuan kan lang awm e. Mi hrang sa hrang hma pawha tlan/zam ngai lo hnam kan nih ziate chu kan hla mawi leh tha tak takahte a langin, kan zai thiamte pawhin mawi tak takin an sa thin a. Thawnthu mai lo, a tak ramah pawh pasaltha huaisen tak tak  Vanapa, Taitesena, Chawngbawla, etc.te chanchin pawh naupang zirlai buah zir a ni thin a.

Tun thleng pawhin he kan hnam zepui hi la chhawm nun zel duh leh tumin hla mawi tak tak phuah belh zel a niin, kan zirna inahte leh vantlang inkhawm nikhua pawhin kan la puang darhin kan la infah nasa hle reng zawng a nih hi. Thian chhan thih ngam hnam kan nihna te, kan pi/puten an ram chin ni a an ngaih an lo humhalh danahte pawh khan hnam huaisen, hlauh nei vak lo chu kan lo ni thin awm mange a tih theih.  A ni, kan pi/pute hunah kha chuan hlauh an nei vak lo zawng a nih hmel viau mai.

Hun a lo kal zel a, kan ramah lehkha thiam an lo tam tial tial a, ram dang miten min chim nasa tial tial a, sakhaw lamah pawh Kristian sakhuaah a mipui mimir chu kan awm ta vek a, engtizia nge ni ngai ang hlauh hi kan ngah tak em em mai le? Hnam chak lo, kan Mizo tawng pawh la ral mai turah kan insawithaih a, kawng dang dangah hlauvin kan kimki ta reng mai zawng a nih hi! 

‘Khawvel a tawp dawn’ tih ringawt pawh hian kan va insawithaih ngun tawh tak em! Hman lai Kelkang harhna kan tih mai pawh kha khawvel tawp mai tura ngaihna avanga an ran vulhte talha, awm an nih kha mawle!  Khang hnu lamah pawh khawvel tawp tura insawithaihna hi vawi duai lo a  thleng leh tawh a,, mahse khawvel chu a kal ngaiin ala kal zel zawng a nih si hi maw! A thenin khawchhak lungpui a lo lum dawn tiin, khawthlang lamah an pem ang chum chum a, a thente phei chu ram lai li lai tak, Chawilung khuaahte an  awm leh ang hiu heu a! Tun thleng pawhin khawchhak lungpui chu ala han lum lo chu a ni si a! A mak thei teh e.

Thenkhat chuan tuna NH 54 zauh tuma hma lak mekte hi Indopui III-na lo thleng mai tura inbuatsaihna ang hial hial a sawi tawk pawh zuk awm a! Kawngpui zau taka laih turte hi jet fighter duhna lai laia a tum theih nan, he kawng hi indona kawng a nih dawn vanga lai zau tur ni ten zuk sawi a mawle! Hengte pawh hi kan awih zel a, hlauhnain tam tak hi chu zuk khat mai zela maw le! Politics lam thilah pawh hlauh tur leh tur loh ber pawh hriat theih loh khawpin kan insawithaih peih zel a. Mipui mimir, mi mawl tak takte hi kan lehkhathiam ho, ram rorelna khawla thut hram tum ho hian ni thei awm tak, ni thei mang si lo hmang hian min sawithaih zel a. Tun hma lam khan Mizo Union khan Congress hlauhawm zia kha thiam taka sawiin, ‘Vai Pawl’ ti a sawiin, kan hmu vai em em thin a nih kha. Tunah Congress lam chuan an vai pawl pui, BJP chu Kristian sakhua nek ral tumtu tiin, thiam takin an sawi a, tunah tak hi chuan BJP hi kan hmu sir hu maia, kan hmu Setana em em mai zawng a nih hi! A leh lamah ram tana thil tha tam tak, miretheite tan phei chuan thil tha tak tak a thawh chhuah hnem teh lul nen, kan hmu veng lehlam sial hru mai zawng a nih hi le!

Tun hma 1973 bawr vela Middle East ram vel, Gulf Area a oil an laihchhuah tan lai pawh khan Zoram atang pawhin lehkhathiam engemaw zat kha chuan kal ve tumin dilna an thehlut ve a nih kha. Mahse insawiṭhaihna a leng vel a, ‘Pulh hri a leng a, an thi puk puk mai’ tih te, ‘A ram miten ramdang mi an hua a, an that zel’ tih te kha an vawrh darh nasa hle a, chuvangin Mizoram atanga kal tum pawh kal ngam an awm ta lo a nih kha! Mahse kei ni aia huaisen zawk South Indian ho chu an kal mai a, mihausa tawntaw engemaw zat an chhuah phah ta a nih hi! Insawithaih leh hlauh ngah chu a pawi teh zawng a ni e.

Tunah pawh India sorkar, BJP sorkar chuan Jamu & Kashmir-inhungbingna dan, Article 370 an neih tlat chu ram himna atan a tha love tiin, a mipuite an thinrim nasa dawn tih hre lawk ran siin, lo inpuahchah ru lawk diamin, thawklehkhatah a nuaibo ta thut mai a. State puitlingah pawh a special taka an awm mek laia state pawh pha lo, Union Territory pahniha thena, an puang ta thut maite hi chu a ram mipui tan chuan pai daih a har hmel hle ani. Engemaw zawng  taka ngaihtuah chuan India ram himna atan chuan thil tha tak, Pakistan sorkar tan lah India beihna tichhetu leh ti khawrtu, hel pawlte tan pawha Pakistan ti raltitu tak tur a ni dawn tih an hre ru kar dawn si a, pawi an tih hle a rinawm a ni. Tihlaiin keini ramah lah Article 371-na, Inner Line nena kan inhungbingna pawh han suasam nghal mai tura inzirtirna a lo leng nghal vatin, eng-a-khaw hre mang hlei lote pawh kan lo thlabar hman em em mai lehnghal a.  Hengahte hlei hlei hian rilru fim i pu teh ang u.

Kan rinna lamah hlei hlei hian ngheh leh bul neih that tum a tha hle awm e. Ram tina kala, chanchintha hril mai tur kan ni a, chapona tel hauh lova rawngbawl mai tur kan ni. Sakhaw dangte leh pawl dangte pawh haw mai lova unau a siam zawk tur kan nih hmel hle a. Chutiang a nih lai si chuan kan ram chhunga sakhaw dang lo awm tur erawh kan ralpui phiar zel a,  BJP te, INC te pawh Hindu sakhaw awmphaw-ah kan chan zelin, India ram ropui, Sakhaw zalenna ram hi ropui ti a, kan ka-in a sawi mek lai si hian kan ramah chuan sakhaw tihbikna ram din tumin, Kristian sakhua lo chu kan hmu sir huh mai si a.  Kan dawih a leiah hian hlauh tur kan ngah lutuk a ni lek lo maw te pawh a tih theih rum rum mai awm e.  Eng pawh lo thleng se kan chan tur rengah hauh ngam ila, kan sakhuana leh kan hnam tana tha lo tur ang chu huaisen takin do ngam mai ila, a insawithaih zawng a kal erawh tum lo ila, engpawh ni se bul nghet leh rinna nghet nei tur hian i in petruh sauh sauh zawk teh ang u.