Written by
Samuel dinté
Ṭhalaite hi kan mu rei reng reng lo! Min hau ngawt tawh suh u!
In khata chêngho zînga tho hmasa deuh hian an thawh hun mila midang thawh hun chu 'tlai' tiin an sêl fo a, tûk tina inhauh nan leh ni lênga chhungkaw boruak fuh loh phah hial khawpa midang vin leh hrêk an chîng hi sim a hun viau mai. Eizawngtu ber pawh ni raw sek sek, a tisual ve det a ni! Kan mut hun a inrual hunah kan thawh hun pawh a inrual ve mai ang.
Mut tlêm luata taksa zawi em em a awm theih a; zawi tâwk chauha mut rei a awm thei bawk. 'Tho fuh' kan tih pawh hi kan mut hun leh thawh hun 'cycle' fuh vâng chauh a ni. A chhan chu, mi thiamten kan mut hun mila kan thawh hun tûr 'cycle' an lo hmuh chhuah aṭang hian a chiang em atin ni. A tlangpuiin minute 90 hi 'cycle' chhiar nan hman a ni ṭhin. Mut tlêm hrim hrim emaw mut rei hrim hrim emaw hian 'mut kham lo' tia kan sawi hi a thlen tir ber lo tihna a nih chu.
Ṭhalaite hi a tam zâwk chu kan mu rei rêng rêng lo. Kan mut hun chhung darkar hi a danglam em em hek lo. 'Ṭhalai mu rei' tia ṭawngkam deusawh taka hrawk leh vin hlawh fo hi kan chanvo tûr a ni bîk chiah hek lo. Zing lam dar 2-4 inkara mu ve chauh tân chuan a hnu lawk, zîng dar 5-7 inkara thawh hi tih mai mai chi a tlat ni lo (cycle mil a nih loh lehnghal phei chuan fuh lo tak a ni). Mut tui vânglai a ni hial zâwk ang chu! Min rawn kaitho ngawt zel lo teh u!
Mut hun inang tlânga mu chu an thawh hun pawh a inang thei tlângpui a, kaihthawh nawn sek ngai bîk an awm lem lo. Hei hian damsam loh te, kum naupan leh upat vâng te a harh vâng lutuk, eng thawm pawh hriaa harh nghal vat thei ang em em kha chu a huam vek hran lo. Tin, mi danglam bîk pawh an awm thei ang. A nâwlpui a ni kan sawi tak hi chu!
Dam ṭhat chuan ṭhalai zingah darkar 7/8 vêl pangngai taka mu chu zing thawh tlai ngawt thu a awm lo ang. A hrisel deuh phei chu darkar 5-7 mut pawhin an tlin rei viau mai. Zan dar 10 a mu ṭan tân 'tho fuh' tia sawi kan nih hun tûr chu 'cycle' mila kal chuan, zing dar 5:45am; 7:15am; 8:45am vêla kaihthawh kan nih hian a ni ang a; he'ng huna thawh hi thil har lo tak, kan rilru nen lam a harh kâk hun a ni dâwn a. Mut kha a ninawm lek lek tawh zâwk hial ang.
A châng chuan kan chhungte hian kan mut hun hre lo hian a 'cycle ni lo' ah min rawn kaitho ngawt ta ṭhin a; lu na bûrin, mut kham lo takin, harh chiang manghlei lovin, anmahni kan hlauh luatah kan tho ta ngawt mai
ṭhin pek a. Chumi avang chuan ni lêngin, 'mood fu lo' takin, 'zawi ni leng' tia sawi theih hial khawpin kan ni lên phah ta ṭhin a ni. Tin, alarm clock kan tih te pawh hi awmze nei taka 'set' loh chuan kan taksa hian a zâwm zo lo a, rei kan daih tak tak thei ṭhin lo.
'Mut hun chhung cycle' hi kan hriat erawh chuan nu leh pa leh ṭhalaite pawhin inpawngpaw dem leh ngawt hi chu kan sim deuh chuan a rinawm. A bîk takin, zirna avanga nu leh pa leh sikula hostel warden te phei chuan exam dâwn hnaiha kan ṭang viau a nih pawhin, naupang mut hun aṭanga chhuta kan naupangte rilru thawh tel hun tur mila inkaihthawh hi kan zir a hun takzet zet a ni.
Mi thiam kan neih te pawh hian ni khat chhung rau rauah, engtik hun hi nge kan thluak chak ber lai tih thuah hian thu kal lam leh haw lam a inmil tak tak thei chiah lo a. Zîng dâr 4am - 7am inkâr hi a chak vanglâi anga sawi an awm laiin, dâr 10am - 2pm inkâr leh 4pm - 10pm inkâr zâwk hi a ni e, tia sawi an awm ve bawk. A eng huna pawh kha thluak chak hun chu lo ni ta pawh ni se la, mut hmu ṭha apiang thluak chu mut hmu ṭha lo thluak ai chuan a chak zâwk fo ang tih chu a chiang a ni.
Benjamin Franklina'n "Early to bed and early to rise makes a man (sic) healthy, wealthy and wise," a lo tih te pawh hian mut hun a ngaihpawimawhzia a tilang a, chu chuan thawh hun a nghawng theihzia a sawi bawk. Hemi zâwm thei tur hi chuan kan fate hi an thawh hun mila zilhhau ngawt zêl lovin, an mut hun tur bithliah hmasak hi kan tih hmasak tur a ni ang. Kristiante lehkhabu thianghlim kan en chuan, Pathian mite chu zîng taka tho an ni fo mai, an mu har lo pawh a ni mahna!
Tho hma tur chuan mut hma phawt a ngai ang.’
Hint: Cycle pakhat hi '90 mins' zêla chhut tûr a ni. Zan dar 10 ah chiah chiah i mu a nih chuan, minute 90 hnua a first cycle chu 11:30pm tihna a ni dâwn a; amaherawhchu, kan mut chiah hian kan muhil nghal lo tlangpui si a, minute 15 vêl hemi atan hian belh tel leh tûr a ni. Tichuan, harh vâng taka thawh hun tûr chu 11:45pm vêl hi tihna a nih chu (hei tak hi chu emergency taka tih tur kan neih avanga mut hun nei mumal lo chung chunga 'rei lo te chhin sek' ang kha a ni).
A tlangpuiin cycle 5 aṭanga cycle 7 vel hi mut hun chhung atân kan hman chuan kan taksa hian a daih rei tlangpui. Timing neia hostel-a inenkawl ṭhin kan nih phei chuan, kan naupang enkawlte taksa vênpui chunga hun rei zâwk daih thei turin ruahmanna kan siam a ṭul dâwn a ni.
Samuel dinté