Written by
H.Lalchhuanliana

Zohminga Zote leh Mizoram Police Football ṭobul

Mizo zinga Football thiam berte zinga mi Zohminga Zote chu kum 63 mi niin Dt.16.10.'19 khan Lung (heart) lam ṭha lo avangin ui tak chungin kan thlah liam ta a. A Foot­ball kalkawng leh a hnathawhna Mizoram Police Football Team ṭobul leh a chanchin ṭhenkhat hmang hian ka han thlah ve teh ang. 

Mizoramin ama puala Police Force a neih chu kum 1973 aṭang khan a ni a. Mizoram Police Football Team hminga Tournament-a kan tel hmasak ber chu kum 1974 khan Chaltlang, Aizawlah a ni a (Zohminga Zote tel hma), lawmman (trophy) chu Bawngpatuai a ni a, kan champion nghal nghe nghe a ni. Kan final khelhpui Mission Veng player-te sawmin kan hotupa Pu F.Lalremsiama IPS hovin kan lawm a, a lawm nan kan lawmman lak chu kan talh a ni. Hemi ṭuma Police Football Team hi chu kan la infawm khawm chawp hle. 

Kum 1974 August thlaah Pu KC Thanga IPS (RIP) kha 1st MAP Commandant-ah dah a ni a, hun rei lo te chhungin Football Team a rawn din ta a. Police Football Team din thar ho khawm tur hian Pu KC Thanga chuan 1st MAP-ah Reserve Officer-in he mi kum vek hian kei pawh mi dah (attatched) ve a ni. Police football khel ṭhinte bakah mi thar kan lak belh ta zel a, November thlaa All India Police Meet-a tel hman ngei tumin thla hnih vel chhunga hmalak a ngai ta a nih chu. 

Kum 1974 October thla khan Manipur aṭangin Mizo football players mi palite chu a bik taka lak an ni a, chung zinga pakhat chu tuna ka rawn thlah mek leh Mizoram Footballa hriat hlawh berte zinga mi Zohming Zote ngei hi a ni.

Kum 1974 November thla hian All India Police Meet (Football Tournament), Imphal-a nghahah chuan team la naupang tak chu a vawi khatna atan kan tel ve nghal a, Pu KC Thanga, Commandant khan min hruai nghe nghe a ni.

Zohminga Zote pawh training nei rei hman lo chungin a tel ve nghal a, kum 18 a ni awrh chauh a, a practice rei hman lo bawk nen first eleven a la chang pha meuh lo a ni. 

Police Meet kan khelh zawh hian Chura­chanpur Football Association hruaituten ruai min buatsaihsak paha exhibition match khel tura min sawm angin Churachanpur-ah kan han inkhel a. He hun hi remchanga hmangin Churachanpur-a Zohnahthlak football player mi sawm chuang zette chu kan Commandant khan Police atan a la nghal a ni. 

Kum 1975 aṭang khan kan player lak tharte nen chuan ngawrh taka training neiin hun kan hmang chho ta zel a, Football Team ṭha zawk kan lo nei ta a. Zohminga Zote leh player 
ṭhenkhatte chuan an chaklohna lai insiam ṭhat tumin ṭan an la a, training pangngai bakah shooting te, speed leh fitness siam nan motor tyre-te hnûkin nasa takin an bei a, hma pawh an sawn chak hle. August thlaa Independence Day Football Tournament-ah chuan tun hma zawnga hneh theih loh ang hiala kan ngaih, 1st Assam Rifles Football Team chu hneh nghalin kan champion ta a, heta kan player pawimawh tak mai chu Zohminga Zote hi a ni. 

Kum 1975 kum vek hian Police Team chu Mizoram aiawhin Inter-District Football Tournament, Shillong-ah leh hmun hrang hrangah kan khel ṭhin a, Zohminga Zote chu kan player pawimawh leh rinrawl a ni chho zel a, mi hriat pawh a hlawh ṭan tawh hle a ni. Kum 1974 aṭang hian All India Police Football Tournament-ah hian vawiin thleng hian Mizoram Police Football Team hi an la tel ve zel a ni. 

Police Football Team chu ram buai tak karah pawh kalpui zel a ni a, Mizoram chhungah chuan Football Club ṭha dang leh han elpui tur an awm meuh lo a ni. Rambuai vanga India Army lo chhuak zingah khan 2/9 GR, 5/8 GR, 5/11 GR etc Football Team ṭha tak nei kha an awm a, khangho kha rei vak lo chu kan khelhpui hman a, mahse rei an awm lo. 

Kum 1980 hnu lamah khan kan MFA hruaitute khan Mizorama football hmasawnna ngaihtuahin Department ṭhenkhata an hotute kha dawrin, PWD, P&E, PHE Dept. ahte hian Football Team an rawn din ve ta a. Football club ṭha tak leh inel tawk tak team pali/ panga vel an lo awm tain Mizoram Football-in hma a sawn phah hle a ni. Football-a tui rualin an din Aizawl Football Club kha sorkar behchhan Department Team ni lo club dang lian tham awm chhun chu a ni leh deuh mai. Department Team din kawngah hian kan MFA hruaitu hmasate kha an fakawm tak meuh a, Football-a hmasawnna piah lamah mi tam tak eizawnna an siamsak tel bawk a ni. Heng dept. club thar player ṭha tak tak zingah pawh hian Zohminga Zote hi a lar hle a, a thiam ve reng bakah mi thiam ve zen zen loh, ball kân (over stepping) leh ke khai paha mi buma ball a tlanpui ṭhin khan lawm a hlawh zual hle. 

Zohminga Zote goal khung ka mitthlaa la châm reng pahnih a awm. Pakhat chu AR Ground chhim lamah lei hrula ball lo kal (cross ball) kha goal veng hmaah a lo kan (over stepping) a, goal vengtu khan a pet nghal dawn emaw a ti ni ngei tur a ni a, ding lama zuang tura a awn thlak lai takin, Zohminga Zote chuan ball chu a rap ding a, awlsam takin a khung a mipui au thawm a ring kher mai. 

Pakhat dang leh chu AR Ground hmar lamah free kick, goal veng ding lam, goal ban leh goal kham inkar kila dan rual lohva a pet luh kha a ni. MRP Football Team hi chapo thu ni lovin Mizoram Football-a hmahruaitu (pioneer) kan inti ngam turah ka ngai a, vawi tam tak Mizoram aiawhin kan feh chhuak a, tualchhung inelnaah phei chuan kan chak ber zing khawp mai. Department Team dang kan sawite lo pian chhan pawh khi Poilce Team el pha tura hma lakna a ni a, Mizoramah Football-in nasa takin hma a sawn phah ta reng a ni. 

Zohminga Zote hian kum sawmhnih deuh thaw football a khelh chhung hian a thawh hlawk hle a, Trophy tam tak lain an department bakah Mizoram a lo chawimawi tawh ṭhin a ni. A football thiam vang leh inpekna avangin a hna thawhnaah pawh a hlawhtlin phah hle a, Constable aṭanga bul ṭan zinga mi tlemte thlen theih MPS (Dy SP) thleng kaisangin a pension a ni. A football khelh thiamzia hi kan sawi seng lo ang a, MFA-in Mizo football thiam bik leh phu mi tlem te hming chawia AR Ground inkhel enna hmuna ‘Zohminga Zote Stand’ tih an tar sawn Zohminga Zote Football sulhnu leh zin kawng chu a hril chiang hle awm e. Police a ṭan tirh aṭanga ka lo khelhpui leh nau anga ka lo en ṭhin hi a sulhnu kim lo taka sawiin, Mizoram Police Football Team ṭo bul sawi fiah pahin ui tak chungin ka han thlah ve a ni e. 

Games and Sports-a Mizoram Police tana sulsutu kan hotu ṭhenkhat hi ṭhangthar zawkte hriatah an hming han sawi rik ve hram ka duh a. Vawiin thlenga Police Department-in Games & Sports-a sulhnu ṭha kan la nei zelte hi hun harsa tak kara an lo thawh hram hram rah a ni a, chhunzawm zel hi kan chawimawi ve theihna leh tih ngei tur a ni ang. Chung mite chu: 1. Pu F.Lalremsiama IPS (Rtd) 2. Pu KC Thanga IPS (RIP) 3. Pu Hmingdailova Khiangte IPS (Rtd) 4. Pu F.Hranghlira MPS (RIP). Heng bakah hian hotu mi ṭhahnemngai leh hma latu tam tak an awm ang, ka hriat ve chinah chuan khing officer-te khian tihtakzetna nen, ram buai pik tak karah hma lain tun hi min thlen a ni. 

Tunah pawh hian Police hotu sports lama tui tak tak an awm nual a, theihtawp han chhuah zel teh se. Mizoram Football-a sul sutu ni si hi All India Police Football Tournament-ah leh Mizoram Premier League (MPL) ahte hian an la champion lo va, ram buai a reh ta bawk a, ruahmanna ṭha zawk nen kan Police hotute hian hma han la teh u le. Zohminga Zote te hun laia record kha tuna kan Police Football Player-te hian an la khum lo mai ni lovin, an la pha lo hial zawk niin a lang a, ṭan a ngai hle mai.