Written by
Lalrinliana Colney

Kan politician-ten Kohhran hi tawng fo suh se...

Kohhran leh politics hian Pathian ringtute nun a khawih tel avangin, sorkar kalphungah kohhran hian ‘aw’ a neih vena chin a awm tur a ni
- (R.A. Kennedy Runce) 

Sakhua leh Politics chawhpawlh loh tur tih hi tunge sawi thei, tu Bible nge an chhiar bik?        - ( Demond Tutu) 

Kan politician-te ziangah political platform aṭangin, thu hriam tak hmangin, "Pulpit tlang, Evangelist firfiak leh Pastor firfiak bakah Upa ṭhenkhatten Politics sawi nan an hmang kha pawi ka ti" tiin, an bu zawl aṭangin kohhran an tawng a.

Kohhran hian a huang lo a nawr nia ngai tam tak an awm ta hi, kan rinna innghahna Bible leh khawvel history aṭangin, an lo ti dik lo reng em tih hi, i han thlir thuak teh ang. 

Thuthlung Hlui-ah: Pathianin a mite sala hruai chhuak tura Mosia a koh khan, "Aigupta rama ka mi awmte chu an hrehawmzia ka hmu reng asin...an au thawm chu ka hria a...ka lo chhuak ta a ni" (Exod. 3:7,8) tih thu hmangin a ko chhuak a. 

 Israel lal hmasa ber Soula, lal atana hriak thihtu chu Puithiam Samuela a ni. Lal Saula'n Pathian thu a awih loh avanga lal a nihna aṭanga ban a nih thu sawitu pawh Puithiam Samuela bawk a ni. 

Zawlnei Amosa chuan, mi retheite rahbeha an awm chu hmuin, Israel hmar lam lal ram a chhiat tur thu a puankhum a. Zawlneite khan an tana hlauhawmah pawh, mipui leh lal-ten Pathian thu an zawm loh chuan, huai takin an dik lohna an sawi pawp zel mai a nih kha. 

Thuthlung Thar-ah: Kan Lal Isua lo pian hmaa, a kawng lo buatsaihtu Baptist-tu Johana khan, Lal Heroda dik lohna huai takin a tlangaupui a, ama nunna pawhin a tuar phah hial a. Lal Isuan rawng a bawl dawna a thuchah hmasa ber, Nazareth Manifesto kha enge ni le? "Riangvaite hnena chanchin tha hril tur leh, rahbeha awmte chhuahna thu" sawi tur a nih thu a rawn puang chhuak a nih kha. Khawvel lalte leh sakhaw mite dik lohna a do a, diknain khawvel a kalsan kha a hlauh ber a ni. 

Lal Isua zuitute kha khawvelah neksawrin awm mah se, khawvel siam ṭhata a awm theih nan, an hun laia Laber Con­stantine-a meuh pawh kristian zirtir­naah a tlu lut ta zawk a nih kha. 

Kan Pathian hian khawvelah, Pathian ram a din theih nan hna a thawk a, chu Pathian ramah chuan 'dikna' a lal theih nan, ram rorelnaah pawh a inrawlh reng zawk a ni. 

Hun kal zelah: Medieval period-ah khan, Roman catholic kohhran chuan, kohhran chu khawvel roreltute aia thunei zawk mah turah an ngai a. Tun thlengin England ramah Arch-Bishop of Cantarbury chu House of Lord-ah a la ṭhu vâng mai. 

Latin America-ah chuan, mi retheite rahbehna a nasa em em, chu sual chu Kristian-ten dovin, Brazil-ah chuan kohhran hruaitu mi 113 leh khawtual kristian hruaitu mi 273 lai an man a. Kum 1977-1979 inkar khan, mi retheite thlavang hauhtu puithiam 6 laiin an nunna an chan a. Chuti chung pawhin Pulpit-ah rorelna dik lo taka rel a nih dan an sawi lang piap piap mai a ni. 

Kum 1972-a Philippines rama thil thleng kha enge ni? An ram thau zawng zawng sipai chakna phena sawk kang vektu, an President Marcos sorkarna siam tha tura, chawk phur thar lehtu chu, kohhran hruaitu Cardinal Sin leh a hote an ni asin. 

India ram siam thatna hna thawk chhuaktu, Raja Ram Mohan Roy kha, kristian missionary-te zirtirnain a hneh em vanga siam thatna rilru pu thei chauh a ni. 

Mizoramah: Mizorama Kohhran rawngbawltu, khawtlang siam ṭhatnaa inhmang hmasa ber chu, zosap missionary Dr. Peter Freser kha a ni. Sal chhuah chungchangah sorkar a khing a, Mizoram aṭangin an hnawt chhuak a, mahse kumpinu rorelnaah ṭuanin, a hmelhriat, Parliament Member, Watkin Robert-a'n Privy Council-ah a putluhsak a, London aṭangin sorkar  rawn lehthalin, Mizo sal a rawn chhuah riap mai a ni.

Kan ramah Political Party din tirh aṭangin, kan châk zawng chu inlehthal a ni ringawt mai a, Party a ding phir nghal a, lal inchuha an buaina chu, inremna zawngin sakhaw hruaitu an lo lang nghal a, ni 18.1.'47 khan Pastor Chhuahkhama'n 'Van palai' nihna chhal meuhvin inremna a siam a nih kha.

Kum 1966-ah MNF in India laka Independent a puan avang khan, ram buai avanga mipui tuarna chu a namai lo em a, kohhran hruaitute lo thovin, Peace committee an din a, Rev Zairema te, Rev Lalsawma te, Rev HS Luai te leh Rev LN Ralte ten, Mizoramah remna a awm theih nan, palai hna thawkin, an ring an rawlh zarah, kan ramah remna a lo awm leh thei ta.

Remna leh muanna kan neih hnu hian, kohhran chu politics-ah a ralbang chuang lo, corruption do te, political educa­tion seminar-te buatsaihin, inthlan dawn apiangin, MPF ten inthlan muanawm a awm theih nan hma an la zel a. An hnathawh ropui tak avangin, khawvela inthlan entawn tlak ber kan pho chhuak thin a nih hi. 

Kohhran hian a huang lo a nawr em?: Kohhran hian sual a do a, khawtlang inrel­bawlna politics aṭang hian a inla hrang thei ngai lo ang. Ram roreltute thil tih dik lo nia a hriat chu, a auchhuahpui zel tur a ni zawk.

Dik tak chuan kan ram roreltute rorel dan kan hmu tlâng vek a, duh tawk loh awmte leh a ṭha zawk chu kohhran hian a hmuh hmaih bik lo, chu chu ngawihpui reng thei a ni bik lo.

Kohhranin a do chu 'sual'  hi a ni mai, political party engmah thlei bik a nei lo, thu dik nia a hriat chu a auchhuahpui a, roreltu dik an lo awm theih nan a ṭawngṭai a, thlan tlina awm apiang, ṭawngṭai chhannaa ngaiin, lawm takin an pawm leh mai a ni. 

Kohhran-in dik lohna a hmuh, a auchhuhpui avanga, Politician-ten koh­hran nghawng tura ngaihna hialte kan nei ta hi, kohhran aiin party kan dah sang zawk tihna em ni? kan rinna inenfiah a ngai hle zawk lo maw?

Kohhran hian politics-ah thuneihna a nei ve lo nia kan ngai a nih chuan, kan thurin innghahna Bible thu kan tlansan tawh tihna a ni. 

Kan ramah kohhran hian politics-ah ‘aw’ a nei zo tawh lo a nih phei chuan, kan ram politics chu ngaihtuahawm tak a ni tawh zawk tihna a ni ang.