Written by
Sarahi Pa

Zirna lamtluangah kawl a eng leh dawn ta e

Kum 20 kal ta chhung khan MNF leh Congress sawrkar kum 10 ve ve kan hrawn a, mahni zawnah theih tawp chhuahin hmasawnnna kawng an dap ve veah ngai ila. Zirna In (School) tih changtlun kawnga an hmalak dan inthlau lutuk erawh kha chu Zoram mipuiten kan theihnghilh thei lo ang.

Vantlang School-ten ngaihsak an hlawh dan a inang lo hle. MNF sawrkar lai khan Pu Zorama kaihhruaina hnuaiah Pu Thangtea Education Minister lai khan Private School 295 zet Lump sum Grant-ah an hlangkai a, Lump sum School 203 zet Ad hoc Grant-ah an hlangkai leh a, School 248 zet an Provincialised bawk a ni; khawtlang leh ram tan a va han ropui em! 

A hnua Congress kum 10 sawrkar chhung khan school 1 chiah an provin­cialised ve a, inthlan puan hma hret khan school 72 vel chu Lumpsum-ah a hlangkai ve hram bawk a nih kha. An sawrkar tirh tak phei chuan MNF ho upgraded sa kha ‘rollback’ tumin, an rules te pawh siam ṭhata tihhniam tumin hma an la a. An pawl hruaituten an dolet nasat vang leh vantlang mipuiten an ṭangkaipui takzet tih an hriat chhuah khan an ngam ta lo niin a lang. Rilru hah leh hlauthawng reng rengin zirtirtu rual tam takte an siam ṭhin kha chu a pawi khawp mai. Financial concurrence leh senior grade an siamsak erawh an tiṭha a, sawi loh phal chi a ni lo.

Heti em ema kan ram zirna in ten dinhmun inthlau lutuk an chang hi eng vang nge tih ngaihtuah tham a awm thei ang. Kan ram hmasawnna a nih hriain MNF khan duhsak takin vantlang school te a upgrade ṭhin kha a ni a. Congress sawrkarah khan Chief Minister zir loh nge Education Minister a nei fuh lo zawk? ‘Kih hnawk’ tia election 2018 dawn thlenga MNF sawrkar dem nan an la hman duh danah khan, MNF kuthnu chulmam an chak vak lo zawk nge, MNF fahrinte dah zero reng duhtu Department enkawltu lawk a lo awm reng zawk em ni? Sawrkarin sum kan nei lo, hlawh tam hi thawh ṭhatna a ni lo, kan sawrkarin policy-ah kan nei ve lo, ka tlakna tura hma latu kha in ni tih te, vote zawn nan mai an hmang che u tih te leh ka mualpho pui mai ang che u tihte chu an pawl hruaitute ṭawngkam dawn chhunte a ni ṭhin. 

Hetih mek lai hian regular teacher thar sang tel an hlawh aia tam hlawh turin an lakkhum leh lawi ṭhin bawk si a, ha chang an ṭhial ve bap bap ṭhin a ni. Anni lah an kum a over ṭhup tawh bawk si nen, rilru na reng rengin an awm a ni ber mai e. Sawrkar nawr nan badge dum bel te, school khar hial leh kawng zawh hial ngaia nawr an nih hnu pawhin duhsakna ṭawngkam chu sawi loh, a nuar zawnga nawr chi kan ni lo an ti hmuk mai si; a nem zawnga hma la pawlte lah bui lung tawk ang hlauh an ni zel si! An va riang ṭhin tak em! 

School upgrade kha kihhnawk mai nge ram hmasawnna?
An hlawh tumsak vekin MNF sawrkarin school 451 zet leh Congress-in pakhat chiah an upgrade a! Ram hmasawnnaa ngai pawimawh tan chuan ram hmasawnna an insiam tam hleih hle mai a tih theih a, kihhnawka ngaitu tan chuan an inkihhnawk tam hleih hle mai a tih theih ve bawk awm e! 

Board exam result a ṭhat phah sawt a, zirlai hlawhtling an pung sawt tihna a ni a, mithiam an pung a, ram leh hnam hmasawnna pawimawh tak pakhat chu a ni ngei mai. HSLC pass percentage 44% vel ni ṭhin kha 64 % aṭanga 77 % vel passed ziah ang an lo ni ta. HSSLC pass percentage pawh 30 % aṭangin 55 % leh 61% inkar passed ang ziah an lo ni ta. 

Heng School 451 te hian naupang 50 ṭheuh chauh pawh nei se, naupang 2250 zette school fee, nu leh pate phur tirit tur kum tin Rs. 1,68,75,00,000.00 (cheng vaibelchhe za sawmruk leh pariat) ie. (2250X12 X250/- pm) vel zet chu sawrkarin a chhawk zangkhai sak ta huai mai a nih chu. Heng school te hi lo upgraded lo se chuan an fate matric pawh pass tir zo lo tur nu leh pa tam tak an awm. Tunah chuan an fate college te kala hna ṭha tak tak hmu an awm ṭeuh tawh si a ni, a va ropui em! 

Heng schoola thawk tur hian ṭhalai 2000 rual, khawtlang tan theih tawp chhuah a, sawrkarin a lak ve hun nghak a, hlawh pawh nei mumal lova hun rei tak lo vahvaihpui tawhtute chu lak zel an ni a. Anniho daih bak mi thar lak belh an awm bawk. Eizawnna hna ṭha sanghnih chuang siam hi thil namai a ni lo, a va ropui em! 

Heng school-te hi upgrade an nih hma chuan an VC ten development fund an hmuh ang angte an zirtirtute hlawh atan an hmang ral zel a, an lu a hai ṭhin hle. Chu an harsatna chu sawrkarin a chhawk zangkhai takah chuan development fund te a nihna turah an lo hmang thei ta a, sawrkar zarah hma an sawn zel thei ta ni. Thingtlang khaw te tak teah pawh mithiam an chhuak ta zut zut mai le. 

Engtikah ni ang nge le?
MNF sawrkarin a upgrade school-te kha kum 10 zet an dinhmun ngaiah an ding ta a, an thawhpui ṭhenkhat phei chu mai par thlawnin an retired nual ta mai, an lainatawm hle. Mite sawi leh sel pawh pawisa zo tawh lovin an hringtunu ngei a lo sawrkar leh theih nan kum dang zawng aiin kumin election chu an ṭang na lehzual ta a. Thih leh ruam khatah, dam leh tlang khatah tih chu an thupui ber a ni a, an hringtute ngeiin sawrkarna an chang leh ta, tunah zawng, thin thiin a mu ta ngei phawt chu a ni a le, kan lawmpui e. Aided School te (Lumpsum/ Ad hoc) tan chuan a va lawmawm em. 

Bial hrang hrangah mahni hmazawn ṭheuhah ṭan an la nasa bawk a, upgradation hian a tak ram thleng leh thuai se tih an nghakhlel takzetin a rinawm. Chief Minister Pu Zorama lah an dinhmun hre chiangtu ber leh vantlang school te upgrade chhoh zel ngai pawimawhtu, hnam rilru pu mi a ni a. Education Minister Pu Chhantea pawh kum lama naupang leh viak ṭha zet mai, Zoram mipuiten thlahtu aṭanga mi ṭha tih kan hriat chian sa a ni a. He sawrkar thar hun hmasa lamah hian an tana malsawmna thawm rimawi chu nghakhlel takin an ngaichang ve mek a ni. 

Sawrkar hmasa anga kih hnawk tibuai kual ve mai mai lovin hma la hmiah hmiah mai se, mipuite hian ram hmangaihtu dik chu kan hmu zel dawn a ni. Duhsakna nen Zoram mipuiten kan lawmpui hun a thleng thuai turah ngaiin i thlir zel ang u.