Written by
Zalianthanga
Tahan

LAN-SIAUH!

Lan-siauh (lann-shauk) tih hi Kawl ṭawng a ni a, lan tih chu ‘kal kawng’ tihna a ni a, siauh tih chu teihawi, kea kal, veivak tihna ang a ni. Sap ṭawnga ‘walk’ tihna hi a ni ber mai. 

Damdawi man tlawm leh kan bul hnaia awm mai nia an sawi ṭhin chu, tui thianghlim in tam leh ‘lan-siauh’ hi a ni. Vanneih leh vanduai chu tuma dan theih loh a ni a, natna tam zawk chu kan inthlahdah vang emaw insum theih loh vanga lo awm a ni tlangpui. Hriselna atana insawizawina ṭha pakhat chu kea kal ‘lan-siauh’ hi a ni. 

Ni lenga thut ngawt ngawt tawh hnua mut leh tawp hi chu taksa tan hrisel ngaihna a awm lo. Ei leh inah kan insum leh lawi si lo. Pangti a dam ṭhat chuan hun remchang chuh hrama thlan tla tawka infiam ṭhin emaw lan-siauh ṭhin hian min a tiharh sawng sawng ṭhin. Ṭhangtharten zan men rei kan ching dawklak a, zan men rei hian taksa a tirim hle; hrisel leh hmel ṭhat i duh chuan mu hma la, tho hma rawh. 

Dawrkai leh office bakah ṭhut hmuna hnathawk ṭhinte tan phei chuan kea kal tam hi a ṭul lehzual. Nitin lifestyle hrisel lo tana hmang tan chuan thau chhia neih tam a awl a, thisen kal vel pawh a dik lo duh ngawt ang le. 

Mahni hi inen chiang ta ila, dul kiar leh thau dan dik lo, hmai buar, kut leh ke vung te a awm chuan kan rit nulh a, zawi te tein kan kal dem dem ṭhin. Upa kum 60 pel tawh zingah an vanglaia insawizawi peih ṭhinte hi chu in zo vah vah tak an ni. 

Ei leh in kan insum theih loh avang hian kan buai fo. Kan taksa mil tawka ei in thiam te, a hrisel tawka insawizawite pawh hi kan tih zeuh zeuh a ṭul. Mahnia in-doctor thiam te hian an hriselna an vawn ṭhat bakah doctor pana sum tam tak senna tur an pumpelh a ni. Ei ṭheuh ṭeuh a, ṭhut leh ngawr ngawr hnua mut leh tawp te hi zawng, a sap ram kal loh thlak lutuk. 

Kumin kum tira  UNO-in a chhut dan chuan ‘khawvela mi puitling chin an tih 80% zet chu taksa insawizawi mumal lo an ni a ti. Heng mite hian zumthlum, lung lam chiang lo leh cancer natna te an vei hma bik a. Insawizawi ṭhinte chuan heng natna lak ata 20% - 30% thlengin an pumpelh thei a ni’ a ti. 

Hrisel taka awm kan duh ve chuan hun remchang awm apiang­ah in sawizawi kan uar tur a ni. Zing boruak thianghlim hip paha teihawiin emaw hman remchan dan azirin in chhungah emaw tualah leh hmun ualau-ah pawh ni se insawi zawi ṭhin ang u. 

Kea kal tama taksa sawi zawi peihte chu an rilru a hrisel bakah an taksa a chak ṭha bik a, an dam rei bawk ṭhin. Chaw ei a tituiin mut a tui bawk a, rilru ngaihtuahna a tizang huai a, chet vel a tinuamin min ti harhvang em em a, nun a hlimin hnathawh a tinuam a ni. 

Chuvang chuan zingah emaw chhunah emaw tlaiah emaw hman hun remchan apiangah damdawi ṭha leh man tlawm ber insawi zawi hi lo ching ve ṭhin rawh.