Written by
Rempuia R. Lutmang

ZOṬAWNG THU NÂWI – 16

CYMA video ilo kha chu a intro ziak tawh lo ang, a ninawm. Mi ṭhahnemngaite video siam chungchang khel zui leh nghal mai ang. 

Ramthar North Branch YMA leh Ramthar Veng bâkah Lunglei Bazar Veng thlengin ‘uihawm’ kha thil uih emaw an rawn ti ṭhum mai a; uihawm tih ni na na na thil uih emaw tih tlat chu anpai zia ni zawk âwm tak a nih vei nen. ‘V chuangtlai’ an tih mai kha kan hre ṭheuh ang a, “Tui a lo tling piau a” tih mai aia “piau va” tih dik zawk riaua hriatna thlarau ang chi bawk kha ‘H chuangtlai’-ah hian a awm ve a. ‘Leilawn’ ni mai tur ‘leihlawn’ tih tlat te; ‘biathu’ ni awm tak ‘biahthu’ ni tlat lawi si te; ‘Pawi’ leh ‘Paite’ tih zawk tur an ti luih luih laia hmanlai ‘H chuangtlai’ hmanga ‘Pawih’ leh ‘Paihte’ la tih hram hram te; ‘taimak’ tia fel mai thei ‘taihmak’ tih tlat te; ‘ngainat’ ve hle hle mai awm ‘ngaihnat’ tlat te; ‘taihmâk’ pawh a la awm, a dang pawh a la tam ka ring; hetiang hi a vantlang ṭawngin a ken tel tlat a ni a; H kan telh fo. Mizoram hmar lam chan (a aia upa deuha sawi dawn chuan, Lallula thlahte ram)-a pianga seilian tan chuan H hi lam tel loh theih a ni lo; kan thlahtute zir loh a nih pawhin lo ni mai se la, H kan lam tel.

V a chuangtlai ang bawkin heta H hi a chuangtlai ve ngei mai a, Bible-ah pawh ‘V’ an hnâwl phal si lo a, ‘H’ hnâwl phal lo an awm pawhin dem tur a ni lo ang. A ṭobul chhûta ‘ui’ aṭanga lo kal a ni tih chu tu’n kan hai hauh lo a; amaherawhchu, ziak leh chhiar thiam hma aṭanga tih ṭhan nge ni dawn, a rik danah ‘uihawm’ kan ti miau mai si a; indem tur pawh kan awm chuang lo, kan lam rik dan a ni tlat. Bible-ah pawh ‘lova, lo vang’ tiin V chuangtlai hi hmun tinah an thlauh zel zul a. A thumal ṭobul aṭanga thlir chuan V a tel hauh lo a; mahse, lam rik danah V a lo tel avanga ziak tel ta mai an ni a. Chutiang chiah chuan ‘uihawm’ tiha H pawh hian ticket a nei a, a rawn lut ve ta mai a ni. A uih sawina emaw ti tlat an awm chuan Mizo an ni lo ang.

Ziak leh chhiar lam engto ve lem lo kan pi leh pute khan ‘H’ chuangtlai hi an uar em mai a, chu chu kan chhawm a, inthlahrung hauh loin Lallula thlahte ramah chuan ‘uihawm, leihlawn, taihmâk’ kan ti bawih bawih mai ṭhin a. A ṭobul chhût neuh neuh chuan Bible-a ‘V chuangtlai’ nen hian an class a inang reng a, a dik ber hran lo. Mahse, tih ṭhin dan hi thlah a har khawp mai a, Serchhippa Pu Biakdika of Oikos phei chuan leihlawn tiha ‘H’ te chu a paih phal teuh lo; “Ka pi leh pute pawhin leihlawn an ti” ati bur mai. “Lei chu a khamphei alawm, a lâwn ngai chi chu leilawn” tih te chu tih mai mai, “ar leihlawn” hi a khamphei lo ve em! Lunglei Bazar Veng khan ‘leihlawn’ kha an rawn tar lang kauh mai a; anmahni lamah chuan a âwm ving veng viau mai thei. Hmar lamah chuan ‘leilawn’ tia ‘H’ tel loa lam hi harsa ti tâwk upa lamah an tam ngawt ang; ṭhalai tan pawh H tel ngeia ‘leihlawn’ tih hi a nuam ve hranpa reng reng bawk.

Thil dang daih, ‘Nunna Kawngṭhuam Puiah’ tih hi movie hming nge, pâwl hming nge, thlahtute zir loh avanga Korean emaw inti tlatho sawina? KC Lalvunga hi hmanlai Sailo lal nge sawrkar kan neih hnua MLA pakhat hming? Facebook leh WhatsApp-a Mizo ṭawng thiam deuh deuh, lehkhabu eng mah chhiar ngai lo chuan kan zawhna pahnih khi in chhâng thei lo sa. Eng pawh ni se, H telh vak vak hi a dik ber ka ti lo a, a ṭha berah pawh “Bible-a V nen a intluk” ka ti chauh a ni. 

“Nunna Kawngṭhuam Puiah” tihah khan (Nunna Kawng ṭhuam­puiah ni zâwk âwm tak phei chu a nia) a ziaktu khan a changtupa Chhuanvawra khan a pa leh a u Thanpuii kha a bialnu Ngurthanpari chinchang a zâwt a, an chhâng ṭha thei si lo kha a changtupa khan, “A bungrua chu a chân a, a uihawm khawp mai, mahse chu chu vanduai dan pangngai a ni a, anmahni engtin nge an awm?” ti khan a zâwt zui zel kha a nia. He novel hi Zofate khawvelah, a hunlai na na na chuan a tluk a awm lo a, Zoram khawvel a dêng chhuak a. Zofate hian ‘uihawm’ tih kan chhiar hian ‘uih’ kan ti lo tih a chiang hle bawk. A uih emaw tiho kha chu khaw dang sial in ni ngei e. “An chhu sual palh a ni ang” kan la ti hrâm thei. Keia han kei ve hi chu a chhut thumna, 2004-a mi a ni chauh mai a; 1989 leh 1995-ah an chhu tawh a, hen keu ve teh u khai.

Amah KC Lalvunga thu ziah dah khawmna Lungrualna Tlâng kha kan hre hlawmin ka ring a, hetah hian amah hian ‘Thuhmahruai’-ah hian Siamkima Khawlhring nena an inkar a sawinaah, “Kan hun neih chhun inhnial nana kan lo hmang ta mai mai te kha a uihawm hnuhnawh leh ta hle mai,” a ti leh bawk a. ‘Uihawm’ a ti ve ṭhin chiang a ni. A ṭawnga han ṭawng tak tak hi chuan kan lam ṭhan dan bawk hian kan ṭawng chhuak a, chu chu ziah danah a rawn lang chhuak ta ṭhin a ni. 

Pa pakhat chuan, “Chutia kan tih ṭhin dan ‘uihawm’ tih a dik lo in tih tlat dawn chuan, ‘uiawm’ tih hman ai chuan, ‘pamhmai’ tih hlir hi ka hmang zawk na’ang e,” a ti a. A rilru a zau ngawt mai. A hman ṭhan ‘uihawm’ thlau thlain ‘pamhmai’ tih hman ngar ngar pawh a hnial lo a nih chu. Ani angin kan rilru a zau ve si lo ale, kei chuan ‘uihawm’ ka rawn ti zel mai dawn a nia.