Written by
Zonunmawia Fanai
IN NEITUTE LEH IN LUAHTUTE
Ka pi hnenah in luahtuten in luah man an pe ṭhin a, in luahtute hming ziahna a neihsa awl awmah in luah man petuin a pek zât a ziah bâkah a hming a ziah hnan
ṭhin. “Ṭau thla chho hian in luah tur zawng an tam kumtin ziah ṭhin” tiin min hrilh a. Anmahni chenna tur bakah midang luah tur bik liau liaua in ṭha zawk sa an nih avangin a sawi hi a dik ka ring nghal hmiah.
Amaherawhchu, in luahtuin in dang luah tura a chhuahsan hmâ chuan in luah man a tisâng ngai miah lo thung. Kum engzât pawh luah mah se an luah tirh thlaa an pêk zat char char kha thla tin an pe ṭhin. A tihdan phung hi ṭha ka tiin ka fak hle, hetianga in luah man san uak uak ngai lo midang pawh kan hre ṭeuh awm e.
Kum a lo thar a, beiseina leh thathona nên kum bul kan ṭan chhoh mêk laiin in neituten ‘Ṭau thla aṭangin in luah man kan tisang dawn’ tiin in neitute an hrilh nak nak hlawm mai. Kan hmelhriat zingah pawh chutiang ṭawngkam dawng chu an awm ve nual mai. Mizoramah hian in luahtute leh in neitute hian inremna dan mumal tak kan neih kan hman/ kalpui ṭhin loh avangin in neitute hian thu an nei lian em em a. An nawm an makah in neitu ṭhenkhat hi chuan a luah man an sanin an duh dan danin an siksawi kual vel ṭhin niin a lang.
Ka pi te chhung anga hmel leh rilru ṭha, rimtui bawk si erawh tam tak he Zoramah hian an awm ve tho a nia. In luahtute zawkin tunlai thil man sang zelah in luah man hi a tlawm tawh êm mai tih avanga in neitute hriat miah loha a luah man mahni thua pun/ tisang ta pawh an awm ve bawk. Ṭhat leh ṭhat an inlawm tawn avangin
ṭhenawm ṭha tak chu an ni ve ngei ngei ang tih a rin theih. An ṭhenawm hnaia chen in chak ṭheuh pawh a rinawm.
April 16, 2016 daih tawh khân chanchinbu lamah ‘Mi in luah chungchangah dan siam tum’ a nih thu kan hmu a. Mizoram sorkar chuan Aizawl khawpuia in neitute leh in luahtute inkara in luah dan leh a kaihhnawih hrang hrangah dân siam a nih theih nan a buaipui mêk a, a hming atan, 'The Mizoram Urban Areas Rent Control Act' tih a ni. Kum 1974 khan, Union Territory kan nih laiin Assembly hmasa berah 'The Mizoram Urban Areas Rent Control Act 1974' siam a lo ni tawh a; he dan lo chhuah dan kimchang chu - Originating Department chu Law & Judicial, Date of Passing : 30/09/1974, Date of Assent by Lt. Governor/Governor/President: 26/11/1974, Mizoram Act No. and Year: 9 of 1974, Remarks: Come into force fr 26/11/1974 (Mizoram Gazette dt. 05/03/1974) a ni.
The Mizoram Urban Areas Rent Control Bill hi UD&PA-in National Model Urban Rent Control Bill zûlzuia an siam a ni a. Law & Judicial department-in an enfiah nawn (vet) tawh a; GAD-in an enzui hnuah UD&PA-ah thawn leh tawh a ni a, Council of Ministers pawmpui tura buaipui mêk a ni.
Bill-a rawtna ṭhenkhatte
1. In luah man felfai tak (rent agreement) a awm tawh dawn a, in neitu leh a luahtute inkarah ṭawngkaa sawi mai loin, felfai takin ziaka dah zêl a ni tawh ang a. Stamp registration-ah inziah luh tur a ni a, luah hun chhung turte pawh kimchang taka ziah tur a ni.
2. Mi luah tura in neitute'n an in chu luah tlâkin an siam tur a ni a, in luah man inpek hunah receipt inpek zel tawh tur a ni ang.
3. Controller an awm tawh dawn a, in luahtu leh in neitu inkarah thubuai a awm chuan controller hnenah thlen tur a ni. Judicial proceeding anga kalpui a ni ang a, thubuai azirin Rs. 10,000 thleng chawi theihna turte a awm.
4. In luahtute hnawhchhuah mai mai a theih dawn tawh lo. Inchhuahtir theih chhan tur tarlan zingah, in luahtuin thla thum chhung luah man a pek loh vang a nih a ngai; in luahtuin a tira inremna ang loa a awmin chhuahtir theih an ni ang; in neituin an luah duh vangin an chhuahtir thei ang, tihte a tel. (http://www.vanglaini.org/tualchhung/59078)
Mizoram Legislative Assembly vawi 6-na Session 11-na neih ṭum khan MLA Pu T.T. Zothansanga private resolution “'The Mizoram Urban Areas Rent Control Act 1974’ hi a ṭul anga siam rem a, a taka hman ni rawh se” tih July 20th, 2012 (Zirtawpni) khan sawiho a ni a. Mizoram Assembly Website (www.mizoramassembly.in)
aṭanga a lan danin a chunga kan sawi tak bill/ resolution khi pass a la ni chiah lo niin a lang. Dan ṭha tak tak kan nei a, a taka hman leh kalpui loh tam tak awm zingah a chunga dan kan sawi khi kalpui ṭul ber pawl a ni awm e.
Mizoramin sawrkar hmel thar kan hmu a, an chungah rinna leh beiseina nasa leh sang tak mipuiten kan nei a. Mizoram Assembly ṭhutkhawm hmasa berah emaw Council of Ministers ṭhutkhawm hmasa berah emaw he dan/ rawtna hi ngaihtuah ni thei se a duhawm hlê. Rawtna 4 lek kan tarlan aṭang pawh hian bill ṭha tak a ni thei tih kan hre ṭheuh awm e. He bill hi lo pass (an pass tih hriat loh palh a awm thei a) tawh a nih hlauh phei chuan a taka kalpui ni thei se a lawmawm hle ang.
In luahtute leh in neitute pawh inzah tawn takin, neitu rilru pu leh induhsak tawn takin, in mamawh tawn ṭheuh kan ni tih hre reng chungin Zoram nuamah hian hlim leh lawmin i cheng za ang u.