Written by
Vanlalhruaii
Android technology hmangin Mizo ṭawng tihausa ang
Android technology kan tih chuan eng dang vak ni lovin, kan smart phone ti smart-tu software hi a ni tiin a awlsam leh tawi thei ang berin kan sawifiah a ni.
Mizoṭawng hi ṭawng thluk nei a ni a. Thumal thuhmun, a thluk danglamin awmze danglam a put tak tam tak a awm. Hei vang hian Mizoṭawng hi ṭawng har tak a nih phah a. A sawi leh ṭawng hi chu a la theih mai a, a chhiar a chhiar phei hi chu nitina ṭawng nan, ziah nan, ngaihtuah nan leh benga kan hriat reng a nih loh phei chuan bo thui theih tak a ni. Hei vang hian, Mizoṭawng a thu kan ziah hian a ri leh a thluk chhinchhiahna kan neih hi a pawimawh em em a. Tuna kan chhiar mek hi, chhinchhiahna pakhatmah tel lova ziah a ni a. Hetianga kan ziah hian, Mizoṭawng aia sapṭawng hmang nasa zawkte tan chhiar sual tur leh a awmzia ngaihtuah chawp tur a tam hle awm e.
Khawvelah hian awng chi hrang hrang, ziah dan hrang hrang a tam hle. Roman script hmangtute zingah rau rau pawh a b c, chhinchhiahna pu belh ṭeuh, a chhinchhiahna put belhin a lam dan a tihdanglam an awm ṭeuh mai. Chung ṭawngte chu an nih dan tur ang taka ziah leh chhiar a nih theihna turin, google hian nasa takin tan a ta a. Kan smart phone keyboard a alphabet te hi hawrawp chhinchhiahna nei te a thuam vek an ni ta.
Mizoṭawngah hi chuan ‘ṭ’ chauh hi hawrawp mal chhinchhiahna nei sa kan nei a, heite chauh pawh hi kan hman dik chian kan thuziah hi chhiar a nuam nghal em em mai a nia.
Khaimah aw...
Mizoṭawng ziah dan hi mumal tak kan neih a ngai a, kan ṭawng tih hausak hi keimahni mawhphurhna liau liau a ni.
Sawi tak ang khian, kan ṭawng hi thluk nei a nih avangin, a thluk te hi a chhinchhiahna nena kan ziah thlap thlap chuan, en mai pawhin a mawiin chhiar a nuam em em a. Sapin kan ṭawng ziah dan hi min siam sak a nih avangin sapṭawnga vowel te hi kan chhawm zel a. Anni aia kan danglam hretna chu kan vowel te hi kan tawng thluk siamtu an ni zual bik hi a ni a. Ṭawng thlukna chhinchhiahna hi mi zawng zawngin kan pawm tlan chu pakhat chiah a ni a, ^ hei chauh mai te hi. Hei hian ri thluk nei zawng zawng kan chhinchhiah a. A rik dan a ngil nge, a kuai nge, a ri chho nge a ri chhuk a hrilhfiah tawh chuang lova. Lehkha chhiartu in a chhiar dik leh dik loh chu Mizoṭawng a thiam thuk leh thuk lohvah a innghat tawp mai a. Mahse, hei te chauh pawh hian awmzia a nei thui hle mai.
I han chhiar leh chhin mah ang aw...
Thlûkna nena Mizoṭawng ziah hi chhiar a nuam bîk êm êm a nih hi.
Rev. Zairema khân hetianga thlûkna nena Mizoṭawng ziah a nih theih nân hian hma a la nasa hlêa, thlûkna chhinchhiahna chi hrang hrang te pawh a duang chhuak a. Mahse, keyboard leh printing press lamahte harsatna kan neih vang nge maw ni dawn ni, hman chhunzawm a hlawh vak lem lo anih hmel, chhinchhiahna te nena lehkha ziah chhiar tur a vang em mai! Mahse, tunah chuan android hian heng harsatna sutkianna tur hi kan kutphahah min rawn chhawp sak ta a, kan taihmak leh taihmak lohvah chiah a in nghat ta.
Linguist specialist nih ve lêm loh chuan ṭawng thlûkna dahna tùr hriat hi a har duh awm mange tiin a ngaihtuah theih a. Mahse awmsam te in a hriat theih.
Ziak leh chhin ang aw...
Tûnah hian thil ka ziak mék a. Ka ziah zawh véleh chanchinbùá chhuah turin ka pè ang.
Hetah hian 'veleh' tih hi lo en bik ta ila. 'e' pahnih a awm a, a lam rik dan erawh chu a danglam ve ve a. A hmasa zawka 've' tih hi a ri a sang chhova, chuvangin a chunga mi ang khian kha han chhinchhiah chhin a, 'leh' tihah khian 'e' tho hi a ri siam tu chu a ni a. Mahse ri tawi khamphei anih avang khian a chunga khamphei awm khi ka hmang leh ta a. Ka tan chuan chhiar a nuam ta sawt mai a, midang tan awmzia nei ve tak ang maw. Hetiang hian ka han ziah chhunzawm zel tawh ange aw.
I phone kha Mizoṭawng zirtir rawh le
Kan smart phoneah hian keyboard hráng hràng a awm a. Kan keyboard-a hawrawp te hi han hmet vang váng ila, hawrawp ngâi chhinchhiahna pú an lo lang ta ṭeuh mai a, khang kha kan duh ber thlan mai tur a ni. Chuan, kan duh ang taka hawrawp kan chhutchhuah kha, phone thenkhat, Sony Xperia te chuan a hrana save ngai lovin automatic in a lo save nghal a. Mahse, phone tam zawkah leh keyboard tam zawkah chuan save chawp a ngai ṭhin a. I duh ang tak i chhut zawh chiah khan, spacebar i hmet anga, phone tam zawk chuan "add ...to dictionary" tih rawn tarlangin chu chu i khawih zeuh a ngai ang.
Vawikhat i save tawh chuan, i phone dictionary ah a awm nghal zel anga, i taihmak dan azirin reilotêah mobile phone Mizoṭawng thiam i nei mai dawn a ni. Chuan hawrawp thlûkna nei i phonea i save ṭeuh chuan, a mal tê tè a chhut nuap nuap ngai lovin, i kutzungṭangin Mizoṭawng dik tak mai i phone aṭangin i thai chhuak zung zung tawh mai dawn a ni.
Swype ang aw...
Swype hi smart phone in a ken tel, chhu nuàp nuáp lova awlsam leh rang tak, ramhuai leh kawlphe speed a thil ziah tùr thai chhuah theihna tùrá duan a ni a. Hei hian hun leh tha sen tur a ti tlem em em a, a tangkai ém èm a ni. Google keyboard te, OPPO Swype te, swift keyboard te hi a lar zual han sawi mai awlsam te an ni a. Handset tam takah Swype keyboard hi an dah sa láiin, handset thenkhatah chuan an dah sà lo bawk a. Handset-in a chhawm loh pawhin, google play store aṭangin google keyboard, swift keyboard leh Swype keyboard ti te in a awm a, download mâi tur a ni.
Heng zingah hian Swifkey bik hi tlema fimkhur a ngai a. Amah hi google apps a ni a, heihi kan hmanga, account kan siam a kan delete leh anih chuan, google in kan handset leh laptop, Ipod leh device dang reng reng ṭawng kan zirtir kha a chhinchhiah duh tawh dawn lova, kan account kha delete loh tur a ni.
Smartphone handset tam zawk chuan Swype keyboard leh google keyboard-te hi an chhawm avangin, a hrana download kher lovin a hman nghal theiha. Kan handset a Swype theih leh theih loh hriat na tur chuan, keyboard kha han hrut chhin pawp tur a ni a. Thil a lo in type chuan engmah download belh a ngai lo tihna. A theih loh a nih chuan, setting en kual angaia, language and input vek kha kheuh kual tur a ni. Keyboard setting ah duhthlan tur a lo awm anga, google keyboard, swift keyboard tih vel a lo awm chuan chu chu select mai tur a ni. Handset a zirin heng setting awmna hi a in ang lo ṭhin a, mahse thil zawnchhuah harsa lutuk chu a ni lem lo.
Tichuan, kan phone chu Swype theihin a lo ready ta a. Vanduaithlak tak maiin khawvela ṭawng tam tak google in a hmelhriat tawh avanga smartphone ah an dah tel tawh laiin, Mizoṭawng hi a la tel ve lova. Chuvangin, Swype hmang tur chuan taima taka kan phone hi Mizoṭawng kan zirtir a, kan type luh a, kan save char char a ngai ta a ni. Amah android hi Sapṭawnga thuam sa anih avangin sapṭawng chu duhtawkin a Swype nghal theih.
Tichhin ang aw...
I kutzungtang hman thiam ber khan sapṭawng thumal 'here' tih kha chhu mual mual kher lovin i thai chhuak ang.
I keyboard a hawrawp in rem dan kha uluk tak in en la, h e leh r te awmna i chhinchhiah anga, h aṭanga tan in i hrut anga, 'e,' 'r,' leh 'e' te, a hawrawp inrem dan in dawt ang khan i hrut kual ang a, a lo chhuak mai dawn a ni. Chutiang zêlin Mizoṭawng pawh i handset in a hriat tawh chuan, i hrut puat puat anga, ramhuai leh ṭek speed in thil i type zùng zúng tawh mai dawn a ni.
Mizoṭawng hmangtu ten theih tawp i chhuah ang u le.