Written by
Upa C. Sangzuala
Mizorama harhna thlen ni chungchang
Mizo Kristiante hi harhna hlut kohhran kan nih avangin kan rama harhna lo thlen hmasak ni chungchangah pawh kohhranin hun leh ngaihtuahna a seng nasa hle a ni. Presbyterian Kohhran Inkhawmpui lian Assembly (tunah Synod) ṭum hnihah vawi thum lai ngaihtuah a ni (Assembly 1951 No. 18, 1952 Gen. 1 leh 21). Ngaihtuah hmasak ber 1951 Assembly chuan ni pawimawha neih a rem ti a. Lung phun pawh a remti a, lungphunna hmun leh senso thu chu Standing Committee (tunah Synod Executive Committee) kutah a dah a. Ni serh bik atana an sawi chu April 4 a ni. He mi kum hian hman phawt an rem ti a.
Hun kal zel tur erawh chu Bial leh Presbytery-ten ngaihtuah ṭheuh se, an thu chu Assembly-a la rel leh ni se an ti a (1951 Assembly No. 18). Kum 1952 Assembly-in lungphun leh a ni serh chu ṭul lovah a ngai ta thung a ni (Assembly 1952 Gen. 1 leh Gen. 21). Kum tam tak a liam hnuin Khawchhak Presbytery chuan Mizorama harhna lo thlen hmasak ni Kohhran ni pawimawha hman rawtna hi 1981 Synod-ah a rawn thlen a. Synod chuan a remti a. A ni thu leh a hman dan tur chu Executive Committee rel fel turin a ti ta a (1981 Gen. 10). Synod Executive Committee chuan fimkhur leh uluk takin a ngaihtuah a, a ngaihtuah dan leh a rel dan chu 1982 Synod-ah a thlen a. Synod chuan fimkhur taka ngaihtuahin “Zoram Harhna lo thlen hmasak ni chu April 4, 1906 a ni e kan ti a. Zorama Harhna lo thlen hmasak ni, ni pawimawha kan puan tur chu April 4 a ni e kan ti” tiin a rel ta a - (1982 Gen. 33). Hei hi tun thlenga Mizoram Presbyterian Kohhran kal pui mek chu a ni ta.
Kumin (2019) Presbyterian Kohhran Puitling Sande Sikul zirlai 31 (August 25) thupui hi ‘Harhna thlen thu leh a kaihhnawihte’ tih a ni a, zir chakawm tak a ni. Kumin Puitling Sande Sikul Zirlai 31-na (pp 148-149)-ah chuan ṭhen 1-na Mizo Kristiante zinga harhna thupui chhungah “....Chhim lam Kohhran aṭangin mi pathum leh Hmar lam Kohhran aṭangin mi pasarih chu kum 1906 March 15 - 18-ah Assembly Mairang-a awm chhim turin leh harhna puak chhuah beiseiin Siniboni hovin an kal a. An lo haw chu April ni 4-ah Aizawl an thleng a. April ni 9 zingah Chhim lam palai Serkawna haw turte chu Sikulah an thlah a. Inthlahna inkhawmah chuan hla an sa tawp hlei thei lo va, darkar li zet a awh ta a. Chhim lam palaite pawh haw thei ta bik lovin zan lam thlengin an inkhawm chhunzawm a, harhna a thleng a ni ta reng mai....” tia ziah a ni.
Mizoram Harhna lo thlen ṭanna hetiang ngawta kan zir chuan Harhna lo thlen hmasak ni chungchanga Inkhawmpuiin hun leh ngaihtuahna a lo sen zawng zawng leh Inkhawmpui Rorel thu tlute a hliah vek thei mai awm e. Harhna lo thlen hmasak ni hi a hmun nen a inkawp tlat a. Khasi rama Harhna chhima kal, an lo hawna Chaltlang khaw chhung mel 2 dinna bula an chawlh laia chung lam aṭanga thil danglam an chunga lo thleng chu Synod Inkhawmpui chuan uluk taka a zir chian hnuah pawm tlaka ngaiin harhna lo thleng hmasaah pawmin kan hmang chho a ni a. Sande Sikul Zirlaibu hi chuan Harhna thlen ni leh a hmun a sawn dawrh ni berin a lang. Zirlaibu ziaktute leh a lo enpuitute tan, nghah chhan leh kaihhnawih nei thilah bik hi chuan fimkhur a pawimawh khawp mai.
Keini ang rual rawngbawlnaa kan inhman ve tak tak hma khan hrang hlui mi tuiten April ni 4-a thilthleng hi an ngaisangin an tuipui hle a. Kohhran puihna pawh tel lovin a hmunah hian Bethel lung hi kum 1964 khan an phun a. Mairanga kalte zinga la dam awmchhun Rev. Zathanga’n 1964 April ni 4 khan a hawng a. Lungphun hawnna inkhawm hi chutih laia kan hruaitute zinga mi, Rev. Sakhawliana’n a tel pui nghe nghe a ni. Harhna hmasa thlenna hmun leh lungphun chungchang hi sawi zui hlek ila. Hun kal zelah he thil buaipuituten a mawhphurhna hi Chaltlanga an member awmte kutah an dah a (4.4.1974). Anni pawh hian KṬP kutah an hlan ve leh a (21.6.1999). KṬP pawh chuan ni 14.9.1999 khan Chaltlang Kohhran kutah a hlan ve leh chhawng a ni. Hun a lo kal deuh a, Chaltlang South Kohhran a lo ding a (24.11.2002). Kohhran pahnih chuan a enkawltu Sub-Committee siamin, chin fel ngai leh a lungphun din ṭhatah mawh an phur a. Loh theih lohna avangin a thar hlaka din ṭhain Bethel lungphun thar chu ni 30.5.2004 khan Pathian hnenah urhsun takin an hlan ta a ni - (Harhna pp 261-262).
Mizoram Synod Inkhawmpui 2005 pawhin Presbytery thar eng emaw zat a siam khan he Bethel hual veltu Pastor Bial li huamin Presbytery thar a siam a, a hmingah pawh ‘Aizawl Bethel Presbytery’ tih a hmang. - (2005 Synod Gen. 50 Appendix 3). 1906 April 9-a Mission Venga hlimna lo alh chhuak hi a ngaihtuah ṭhintu Committee leh Inkhawmpui palaiten an hai lo va, mah se a bulinṭanna, harhna meichher deh kaina April 4 hi Harhna thlen ni hmasaah pawm a ni ta a ni.
Upa C. Sangzuala