Written by
Lala Khobung
Luangmual Vengthlang

TRIBAL AREA KAN NI RENG

Tun dinhmunah, Lai, Mara leh Chakma Autonomous District te bak hi chu Mizoramah Tribal area a awm tawh lo tia ngaiin chanchinbuahte thleng mithiama kan ngaihten an ziakin an sawi ṭhin. He mi rawn sawi leh ziaktute hi keiniho vek kan ni. 

Vaiho hian an rawn sawi leh ziah pawh ka hre ngai lo. Tuten emaw “In ni tawh lo” rawn ti pawh nise mei kawha ṭangin “Kan la ni” ti zawk tur kan ni. Tribal area nih chuan hamṭhatna a tamin Income tax thlengin kan la awl. Tribal area kan nih ṭan dan, a dan leh dun, order, section, article etc. te chu a tawi zawk nan ka ziak lo mai ang. Lushai Hills (a hnuah Mizo District) Autonomous District kan nih lai a Sixth Schedule to the Constitution of India a mi min hman tir lai khan “Tribal Area” kan ni. 

India Constitution-ah hian in awp dan a hman tur the Sixth Schedule, Union Teriitory leh State an awm. Hemite hmanna tur hmun (area) an awm a, Mizoram hi a tir chuan Sixth Schedule a mi min hman tir a, khatih lai aṭang khan ‘Tribal area’ kan ni. Hemi area vek hi North Eastern Re-organisation Act 1971 dung zuiin Union Terrritory-ah min dah. The State of Mizoram Act 1986 khan State-ah min dah. 

He Act pahnihah hian Tribal Area kan nihna kha engmah a sawi leh tih danglam a awm lo. India Constitution-ah U.T. or State an nihin Tribal Area tih bo a ni ang tih a awm bawk hek lo. Dan/ order te hi paih (repeal) a nih hma chuan a ngai reng a ni. Chuvangin, Tribal area kan nihna hi a la pangngai reng a, kan humin kan vawng nung reng tur a ni. 

Dan/ order in ni tawh lo a tihna pawh awm si loin, “Kan ni tawh lo,” lo tih fo hi a dik ber ang em? A buan a hmaa kherh an tih fo hi a ni zawk mai lo maw? ‘Tribal area’ hrilhfiahna awm chhuna ka hriat, Central Act, India ram pum puiina tun thlenga a la hman te chu - The Code of Civil Procedure Code 1908 (C.P.C) leh The Code of Criminal Procedure Code 1973 (Cr.PC) te hi an ni, Section 1 of C.P.C chuan - “He dan hi India pumpui, Jamu & Kahsmir, Nagaland, leh Tribal area tih lohah hman tur a ni” a ti a. Tribal area tih a hrilhfiahnaah chuan “ Assam ram chhung 21st January, 1972 hmaa Sixth Schedule lo hmanna paragraph 20 a mi kha an ni” tih a ni. He mi dungzui hian tuna Mizoram hi Tribal area a ni. Hetiang bawk hian Cr.P.C ah pawh a in ziak. Vawiin thleng hian Tribal area kan la ni reng. 

Tunlaia India Parliament-in Jammu & Kashmir tana Special provision Article 370 ah paih vang hian kan zingah ti ti a ti tam a, Inner Line Regulation (The Bengal Eastern Frontier Regulation 1873) hnuaia in humhimna dan, state pawn lam mi kan phalna la hmasa lova an rawn luh theih lohna dan (vai permit kan tih mai) hi a la nung reng a. 

MNF leh India Sawrkarin Memorandum of Settlement 1986 an siamah, Inner line Regulation chungchang, India Constitution a an lo ziak lut lo kha a finthlak khawp mai. Lo ziak lut chu ni se tuna J&K chungchang Article 370, J&K Sawrkar pawh rawn miah lova an paih mai ang hian Parliament-in an paih thei. Inremnaa an ziah danah hi chuan - “Inner Line Regulation, tuna Mizorama hman reng hi Mizoram Sawrkar rawn zet loh chuan tihdanglam a ni lo ang” tih a ni tawp. 

Inremna thuthlung hi chu ‘agreement’ a ni miau a. Entirnan, Hongkong chung chang pawh Brihtish leh China Sawrkar inremna thuthlung an ziahna angin kum 99 chhung chu British hnuaia awm tur a ni. Kum 99 a ral hma kha chuan China-in engmah an sawi ngai lo. Kum 99 a rawn ral kha chuan British chuan buaina leh i-he awm lovin China kutah an hlan leh mai a ni. 

MNF leh India sorkar inremnaah hi chuan a hun chhung tur a awm lo. Agree­ment a ni tawp mai. Ka hmuh danah chuan MNF leh India Sawrkar inremna thu hi India Parliament pawhin a ṭhiat thei tawh lova, lo ṭhiat vaih se chuan an ṭhiahna order kha court-ah challenge theih a ni. Tin, Inremna thu ka sawi hi tuten emaw court-ah challenge pawh tum se, The Limitation Act 1963 dung zuiin a theih tawh lo, ‘time bar’ a ni tawh. 

Lala Khobung, Luangmual Vengthlang