Written by
Matan Pachuau
Pa leh fa, kan CM te pafa pawh an fimkhur a ngai
CBI lamin Finance Minister hlui Pu P.Chidambaram-a an man chhan hi BJP-in politics lama a hmelmate a beihna anga ngai duh tan chuan a ngaih theih ang. Mahse CBI lamin, "He'ng dante hi a(n) bawhchhiat chu a ni e" ti-a an puhna te hi politics thil chauh chu a nih loh hmel - a fapa-in foreign rama a thil neihte en phei chuan. Dan bawhchhiatna tak a(n) lo nei lo a nih pawhin chhui tlak chu niin a lang a. A lehlam lam sawifiahna te ngaihthlak a nih hnuah court lamin ro a rel ngei turah ngai ta ila.
India ram hripui vei, Mizoram pawhin kan vei ve tak - hlemhletna/ eirukna hi a buaipuiawm takzet a. Ram hmelma lian ber a ni a tih theih ang. Hetia politician-ten thuneihna an han chan hian an tlukchhiat fo-na chu thuneihna an hmangsual ta ṭhin hi a ni. An hmangsual kan tih hian anmahni leh an lamhnaite tana hlawkna tura an thuneihna an hmang ṭhin hi kan sawina a ni. A ban phaka sum tam tak a awm phei chuan ‘corruption’ ah hian an inhnamhnawih awlsam ṭhin hle a, zar buaitu thiam takin an zar buai phei chuan contractor hnaisailote nen ‘nexus’ neiin politics bawlhhlawh tak hi an vulh lian thur thur a ni ber mai.
Politician-te tichhe fotu dang leh pakhat chu an fate hi an ni. A chunga kan sawi nen khian a dang deuh nain a inhnaih viau tho mai. Hei hi India ram leh Mizoramah chauh lo pawh a ni awm e. An pate thuneihna leh ‘influence’ remchanga la-a hlawkna lo tel te hi politician/ minister/ president etc fate zingah hian an kat nuk a ni. USA lama sawi hlawh deuh pakhat chu Obama Vice President hlui, Joe Biden-a fapa Hunter Biden-a hi a ni a. A pa Vice President nih lai khan vawi khat chu Beijing-ah a han zui a, Chinese sorkar nena inbiakna pawimawh tak neih a ni a. A hnu deuhah Hunter Biden-a company chuan China sorkar bultum bank, Bank of China hnen aṭangin dollar tluklehdingawn 1.5 hu contract a hmu nawlh mai a. A hnu-a a pa-in China economic policy a sawisel nep dan te en chuan engtin emaw tak an hnungthak an lo inhiahsaka ngai hi engemawzat an awm a ni.
Karti Chidambaram-a chu a pa Finance Minister a nih laiin company pakhat hnen aṭangin sum tam tak dawnga puh a ni. Tuipuiral-ah neih rosum vaibelchhe 50 chuang hu a nei niin CBI chuan a sawi. Sum tam tak dawnga an puh rual hian a pa hi Finance Minister a nih lai khan a thuneihna sang tak hmangin he company-in sum a thehthang theihna tura foreign direct investment phalna lo pe-a puh a ni. Kan han tarlan USA Vice President hlui leh a fapa te, kan Finance Minister hlui leh a fapa te khi entirna mai a ni. Khawvel hmun dang dangah pawh hian an pate zar lo zo hi, an tih dik loh lai han kawh chat tur awm hlei thei si lo, an tam ang. Mizoramah hian khitiang deuh te khi a awm ve ang em?
MZP-in ‘Eiru lo ber’ tia a thlan kan Chief Minister hlui Brig Ṭhenphunga kha CM kan neih tawhah chuan ‘vision’ nei ṭha bera mi tam takin an ngaih a ni. Eirukna leh hlemhletna lama a inhnamhnawihna sawi an awm lo. A tum te kha tihlawhtling ni se chuan fak a hlawh hle ang tih tur a ni. Amah kha hlemhletna lama sawi kai lo a nih laiin a hunlaia sawihlawh chu a fapa chanchin kha a ni. MNF-ten ‘Mizo hnam pa’ ti-a an sawi kan Chief Minister hlui bawk Pu Laldenga kha Mizo politician zingah chuan khawvel hmaa zahpuiawm lo ber a ni a tih theih awm e. Mahni inrintawkna (self confidence) a pholan ṭhat ṭhinzia te kha hnam dang hmuhah phei chuan a zahpuiawm lo mai ni lovin a chhuanawm a. Mizo min hmuh dan tur kha news reporter-te a han hmachhawn aṭang te phei kha chuan a chhe lo hle ang a tih theih a ni. Amaherawhchu, Mizoram sorkara thuneihna a chan laia mipui sawi hlawh chu a fapa chanchin bawk kha a ni.
Remna leh muanna kan neih theihna tura mi pawimawh berte zinga mi, Congress President nilai leh kan Chief Minister hlui bawk Pu Lalthanhawla hi amah haw em emtuten an laksak theih miah loh chu Mizote chanchin (history) a chuang reng tawh tur, a sorkar kaihhruai laia remna kan nei hi a ni. Amaherawhchu, ani pawh eiru-a puhna chungchangah nasa takin a hmingchhia a. A thubuai chhuitu police officer Pu John Neihlaia chargesheet te kha in chhiar chuan thil fel lo tam tak hmuh chhuah a nih thu tarlan a ni. Khatih laia sapṭawng chanchinbu lama chhuah tur ziaktu Pu HC Vanlalruata tarlan dan chuan ‘evidence’ kha ‘thingrem hnih’ khat tlat lakkhawm a ni. Pu MC Lalrinthanga pawhin Pu John Neihlaia investigation tlawhchhanin lehkhabu-ah chiang takin a ziak a nih kha.
Kha chargesheet-ah khan chiang taka tarlan chu Pu Lalthanhawla fapa inhnamhnawihna kha a ni. Cheng vaibelchhe tam tak inpek tawp te kha chargesheet-ah khan document an haichhuah aṭangin ziahlan a ni.
Kan han sawilan te khi an pate nen corruption-ah an fihlim lo a, an inhnamhnawih tlang vek e kan ti ni lovin a ṭhen chuan an pate thuneihna leh thiltihtheihna te kha remchangah an lo hmang ngei a ni tih rin theih turin thil tih an nei hlawm niin a lang.
ZPM hotuten Lengte-a kan Chief Minister mau/ raw huan nia an sawi an va tlawh chhuah khan a thawktu khan CM fapa pawhin a tlawh ṭhin thu a sawi a. Tin, Carey Day lawmnaah khan kan Chief Minister hian a fapa hruai ve-in vantlang hmuha langsar takin dawhsanah te khan an ṭhuttir a. DIPR lam khan kan CM fapa chungchang kha an ziahlan ve loh laiin social media lama chanchinthar ziaktute chuan an ziak lang nasa hle a ni. Kan Chief Minister fate hi term hmasa khan public concern an nih loh vang leh la naupang te te an nih avangin sawi an ni ngai mang lova, mah se tunah chuan CM berin public function-ah a hruai tak avang hian mipui mit chu a fu ṭan tawh dawnin a lang. Tunlai titi lian tak, a Lengte huan te pawh a fapa-in a tlawh ṭhin thu puanzar a nih zel takah chuan sorkar chungchang sawinaah hian kan CM fapa hi telh a ni chho dawnin a lang ta a ni.
Pawimawh chu kan CM te hian an fate hi an hnathawh tihmelhem lo tur zawnga an insaseng tir a ni a. An thuneihna leh ‘influence’ hmanga hamṭhatna an lo insiam te a nih phei chuan a zialo takzet, corruption han tih tur an lo khawih a nih chiah loh pawhin. Finance Minister hlui Pu P.Chidambaram-a pawh hi kawng dangah chuan a fakawm em em rualin a fapa chungchangah hian pân lova tho fu ngawt chu a nih loh hmel. Politician-te hi an hamṭhatna tur hre em em deuh vek an ni. Sum nei miah lo aṭanga millionaire te pawh Mizo zingah hian kan awm a ni. Sawi tawh ang khan kan hruaitu chhuante pawh anmahni thlazar hnuaia awm an faten an pate hming leh an rorelna sawichhiat theihna tur an siamsak ta thova. Politician thuneihna sang tak pek ṭhin te hian an lal chhung hian an fate lakah pawh an inven a ngai a ni. A nih loh chuan hmingchhiatna kawng an zawh thei a, corruption thil tak tak a tel phei chuan lungin tan te pawh a awm thei a ni.
Tuna kan CM pawh hi a fimkhur loh chuan a hmaa CM te sawiselna ang tho kha sawiselna a tawk ve thei a ni. A fapa pawhin sorkar thil kaihhnawihah chuan a pa in danin a phut ang leh mipuiin kan beisei anga ṭha taka ro a rel theihna turin inthiarfihlim nachang hria se. Chidambarama te pa fa pawh an lo invulh lian lutuk deuh ni ngei tur a ni, thubuai lian tak an awrh chho dawnin a lang.
Matan Pachuau