Sawrkarin zirtirtu a lak tur hi

Mizoram sawrkar, MNF party kaihhruai chuan an sawrkar ṭan hnu lawkah zirtirtu 946 lak an tum thu an puang a, tunah hian zirtirtu la turin an inbuatsaih mek a ni mai thei. Vawi khata sawrkar hnathawk (zirtirtu) sang khat dawn lai lak hi a tam hle mai a; thil ṭha zawk ni tak maw? Eptu party-te chuan MNF party mi leh an duhsak zawngte thun tumnaah an ngai a; School Education Minister leh ruling party hotute erawh chuan party induhsakna tur a nih loh thu an sawi thung. 

Tun hma zawng zawngin a tling leh ṭha tak takte lak ni fo tho mah se, zirtirtu leh police hi sawrkar lai party-te'n an party mite leh an duhsak zawngte tihlawm nana an hman nasat ber a ni tih hi mi tam tak hriat dan a ni. Zirtirtu ṭha tak tak leh police ṭha tak tak an tam rualin, a lak dan dik lo hi zirtirtu ṭha lo leh police rui ṭhin tam chhanah miin an puh ṭhin. 

A hun leh ni, thla leh kum ka chiang la to - kum sangbi hnihna kan chuan kai lai vel emaw a ni mai thei, Mizoram sawrkarin primary school-a zirtirtu (a nghet lo) tur tam tham tak a la dawn a. Kan la naupang hle a, kum 18 ka tling âwrh chauh chungin primary zirtirtu chu ka dil ve a. Personal interview hmachhawn mai tur ka ni tawh (written exam a awm leh awm loh ka chiang ta tlat lo, a awm pawhin ka tling ve hlauh a ni ang). Zirtirtu chu kan khua aṭang pawhin dil mi dang an awm ve nawk a, chung zingah chuan kan khuaa ruling party unit (kum sangbi thar lai vela ruling party chu in hre maiin ka ring) khan recommendation an siam a. Kan khuaah ka pa kha ruling party V/C President a nih lai a ni bawk a, party unit-in recommendation an siamah chuan no. 1 ka ni vâng mai a. Personal interview-ah khan ka ti ṭha emaw, ti ṭha lo emaw, lak ngei tur ka ni. A chhan chu primary zirtirtu lak turah khan kan khuaa thawk tur pawh lak a ni dawn tlat. A thlamuan thlak duh viau. 

Mahse, khatih lai kha college kan kal ṭan tirh lai a ni a, zirtirtu nih kha duh rilru ve tho mah ila, college ka la kal laklawh a, graduate tal nih loh chu ṭha ka ti si lo nen, ka hmin zân lo deuh a. Interview ni a lo thleng a, interview ve tho tur hmelhriat dangte nen DIET, Chaltlang kawtah kan ṭhu ṭhap tawh a. Ka vanduai nge vannei, HSLC leh HSSLC-a marksheet leh certificate original copy-te ka keng theihnghilh hlauh mai a. Primary zirtirtu nih kha 100%-in ka hmin lo bawk nen, ka interview ve ta lo a. Kha mi ṭuma kan khuaa ruling party unit-in recommendation an siama ka hnung chiaha awm (no. 2) chu a tling ta a ni. Kha mi ṭuma zirtirtu an lakte kha tunah chuan an nghet tawh hlawm awm e. 

Primary zirtirtu laknaah khan interview in, lâk lo ni ta ila, ka thiam leh tlin vanga lak ka ni dawn lo a, political fitness-a ka tlin vanga lak ka ni dawn tihna a ni a. Tun hnua ka ngaihtuah lêt hian, ka interview ta lo kha ka lawm hnuhnawh khawp mai. Interview ila, zirtirtu ni ila, tunah chuan ka hlawh tam ve tawh viau mai thei, lehkha pawh correspondence-in ka zir chhunzawm thei tho si. Mahse, tuna ka rilru ang hi ka pu zelte a nih chuan - thiam leh ṭhat vang ni lo, politics-a induhsakna vanga zirtirtua tling nih kha hrehawm ka ti foin ka ring. Hlim leh lawm changte awm bawk mah se, hringnun kal zelnaah, inthiam lohna eng emaw tak ka nei ang a, hlim lohna leh famkim loa inhriat rûkna ka nei foin ka ring tlat nia! 

Zirtirtu nih ka tum ve ṭuma an lak zat kha a tam viauin ka hria a, a nghet loa lak phawt a ni a; mahse, tunah chuan an nghet tawh hlawm niin an sawi. 'History repeats itself' an tih ang deuhin, tunah zirtirtu tam tak (946) lâk an tum hi zirtirtu ka dil ve ṭuma mi nen khan inang riaua hriatna ka nei. Tuna lak an tumah pawh hian, a hmaa mi ang thoin a nghet loin, muster roll-in lak an tum a ni a; mahse, an han la ang a, dah ngheh (regularise) an la ni leh em em ang, tih hi mi tam tak rin dan a ni.

Zirtirtu kan dil ve lai khan tunlai angin 'trained ngei' tih te, 'MTET paltlang' tihte hi a la awm lo a; sawrkar hotute'n an duhsak zawng apiang kha lak an ni mai. Chutiang chu eng party sawrkar pawh ni se, an kalphung a ni zelin a lang. Education department leh Police hi sorkar laiin an mite duhsak nana an hman nasat ber niin an sawi ṭhin. A pawi hle. Tunah hian mipui pawhin hlauhthawn kan nei a ni. Sawrkarin zirtirtu 946 lak a tumah hian a tling leh ṭha apiang la loin, an party mi, an duhsak zawngte an lak an hlau a ni. Education Minister-in 'Hnam Run list a awm lo ang' a ti a ni awm e. A sawi angin Hnam Run list chu a awm lo a ni mai thei, zirtirtu kan dil ve ṭuma sawrkar lai party unit leh block lamin recommendation (list) an siam ang kha a awm ang em, tih erawhin ngaihtuahna a tibuai viau.

Kan rama zirna chhiatzia an sawi ṭhin, chumiin a nghawng zingah 'All India Service leh Central Service vela kan tling thei tawh lo' tih zawng zawng hi a tel vek. Zirna kengkawhtu zirtirtu atan a tling leh ṭha apiang la lo a, duhsak zawngte lak an nih zel avang hian, kan rama zirna hi ṭhat viau ngaihna a awm lo, beisei san tur a awm lo. Kan rama zirna siamṭha tur hian zirtirtu lak aṭangin siamṭhat a ngai. Trained ngei, MTET paltlang tawh ngei, tihte hi tehna ṭha tak pakhat a ni.

Chief Minister leh School Education Minister-te hi a pawimawh ber berte an ni. Education Minister phei chu a awmna kohhranah Tual Upa a niin an sawi leh nghal a (ka hre sual em lo ang chu maw); Minister a nihna hi Tual Upa a nihna aṭangin mite'n an chhiar, an thlir reng dawn. Tuna zirtirtu lak tur pawh hi koh­hrana a rinawm dan teh nan mite'n an la hmang ngei ang. 

Engpawhnise, zirtirtu lakna atana mithiam zawkte'n tih tur leh ṭha an tihte hi namnûl lo ila, zawm zel ila. A tling, a ṭha, a thiam apiang i la zel mai teh ang u.