ENGVANGIN NGE KAN DAWIH?

October 9, 2020 ah Thinghlun khuaa Pu Zolawma thlam Assam vai hovin an rawn hal a. Hemi hma August thla tawp lamah khan kan ram chhung ngei a VLTF duty na hmun chu Karimganj DC in ngaihmawhin ṭhiat turin thu a rawn pe a. Chu chu an hriat veleh Mizoram sawrkar (MNF) chuan hal ral nghalin an halralna video pawh an thu an awihzia finfiah nan Karimganj DC hnenah an thawn a. Heti taka Mizoram sawrkar a tlawm tak avang hian vaiho chu an rawn pawng zual ta a, Vairengte leh Saihapui lamah nasa takin hma an la a, kan ram chhungril an rawn nek ta a ni. 

PC sawrkar hnu lamah chuan kan ramri ten humhalh an hlawh tawh lo va, a tawlh zawk, a tlawm zawk, a dawih zawkah kan tang reng ta mai a ni. Hetiang thil a lo thlena kan thu phuh chhuah ṭhin lar tak chu, “Kan kristianna hian min tidawih a ni” tih hi a ni. Chik taka kan ngaihtuah chuan kan Kristiannain min tidawih a ni lo va, sum leh paia kan fihlim lohna (corruption) hian min  tidawih zawk niin a lang. 

Thinghlun lamah kan tlawm em vangin vaihovin min zuam zual a, Lailapur vaihovin Vairengte dai police duty na an rawn beizui nghal a. Chumi thawm an hriat veleh vaiho um let turin Vairengte tlangvalho an chim thla nghal a, hliam tuar pawh an awm nual a ni. Khami ṭum khan Vairengte mipui huai em em lo se chuan kan ram hi nasa takin kan hloh ngei hmel. Vairengte mipui an huai em avangin chhandam kan ni ta a nih kha. Vairengte mipui an chhuanawm tak zet zet a ni. 

Khatia Zo leh Vai an inkhuainuai lai khan sawrkar leh an mi rawihte chu koh chawp ngai an ni a, hrilh chawp pawhin a che chhuak hreh pawlah an ṭang a, mipui hnungah an thep a nih kha. Sawrkar mi rawih police te kha an dawih a ni lo va, a ruaitu sawrkar a dawih vang mai a ni. A ruaitu dawi chhan chu eng dang vang a ni lo va, corruption-a an fihlim loh vang ni berin a lang. 

Chik chiah mah rawh u. Ramri buai a awm a, chem tum nen emaw thawh chhuah a ṭul hian, ka ṭawng tu huat thu suhah, hlemhletna nena sum nei em um ai chuan, retheih leh harsatnain a hrek hrep tawh, ei chawp dap leh tlema khawsak harsa zawkte hi a pen chhuak hmasaah an ṭang fo a, a hmatawngah an ṭang tam zawk niin a lang. Heng mite hi eng vangin nge an huai a, ram an hmangaih a, hma an tawn ngam kan tih chuan, eirukna lakah an fihlim tlat vang a ni. An kristian loh vang a ni lo va, a kristian ṭha ṭha an nih zawk chang a tam mai. 

Pathianin duhsak takin kan ram tur min pe a, kan fel tawk loh vangin zau tak kan chan tawh zawk a, tuna kan neih sa pawh kan humhalh zo lo mek a nih hi. Hetiang taka nikhua lo kan nih chuan chung Pathian hian a ram min pek sa hi hnam huaisen zawk a pe hreh hauh lo ang. Kan hriat ṭheuh angin Pathian chuan hnam tin a hmangaih a, Bangladesh mi leh sa pawh keini ang thovin a hmangaih a, an nin huaisen taka an nawr chuan, kan ram ngei pawh hi Pathian hian a pe em em dawn a ni. Kan ṭhenawm lawka awm Tippera te, Kachari te entirna an ni thei ang. 

Kan CM chuan Israel aia kan ropui daih theih dan tur a sawi a. Kan inkhaikhin ru deuh ṭan em ni aw a tih theih. Pathian chuan Judaho chu an ram tur a pe ngei mai, mahse a tir teah pawh va luah turin an do chhuah a ngai a, an ram an luah hnu pawhin do nei rengin englai pawhin an awm a. Tun thlengin an nulate pawhin silai an ak reng a nih khu. Khuti khawpa ralmuang lo si khawvelin an chung en tlat hi a mak a, anni chuan a ni telin an ram an zauh va, keini chuan a ni telin kan ram kan hloh thung a nih hi. Tu nge mawh phur? 

Pathian hian a mite hi nawmnah taka misualin an sawisak a phal lo va. Dik lo taka neksawr a, mahni pawh in venghim lo tur khawpa tlawm turin min duh reng reng lo tih hriat a ṭha. Kan diknaah chuan Pathian hian ralthuam kan lek a phal a, dik lo taka min diriamtute chu kut kan thlak a phal - kan chimih vek pawh hi a phal a ni. 

Dik tak chuan mahni invenhim ngawt pawh a ni lo, kan Pathian thu hian chak lo leh chhumchhia te thlavang hauh va, pawisawitute na taka tih let hi a phal em em asin! Hei vanga tak hian USA pawh hian tihduhdah tuartute thlavang hauh nan ram tam tak a bei a, mi tam tak a tihhlum phah a ni.

Tirhkohte Thiltih 23:12 - 23 kan chhiar chuan Juda mi 40 rualin Tirhkoh Paula thah an tum thu leh, an thah hma chu chhecham meuha chaw nghei an tum thu kan hmu a. Hetih lai hian Paula dinhmun chu hlauhawm tak a ni a, tihhlum ngei ngei an tum. Mahse Pathianin Paula chu amah a invenhim a phalsak a, amah venghim tur leh, an rawn bei thut pawha chimih vek thei tur khawp sipai 200, sakawr chung chuang mi 70 leh fei keng mi 200 a pe a ni. Rawn bei lui ngat se chuan a beitute chan chu a chau khawp ang. Hetiang hian mahni kan inven him a, a ṭul a nih chuan thisen chhuah hi Pathian hian a phal a ni. 

Pathian hnam thlan Israel te pawhin he tactic tho hi an hmang ṭhin a, an ram depten chhe tea an rawn khawih chuan na fein an chhang let ṭhin. A tlawm zawk, a tawlh zawkah an ṭang ngai lo. Israel-te hian West Bank-ah in tam tak an sa ve tho va, an ṭhenawm ramten an buk sak ṭhiat tura an tihin an ṭhiat ve ngai lo va, an buk hal ral video Arab-ho hnenah an pe ve ngai hek lo. Anmahni rawn khawihtu chu a aia nasain an thungrul mai ṭhin. Chu chu Pathian thu an zawm dikna leh a malsawmna an dawnna hnar a ni daih! 

Luka 22: 35-38 kan chhiar chuan, Isuan a zirtirte a awm lohsan tawh tur thu a hrilh pahin, ti hian a sawi a. “Tu pawh khandaih nei lo chuan a puan hralh sela, lei rawh se.” Isua hian eng vangin nge khandaih pai tura a zirtirte a tih le? Miin thah an tum dawn chuan dawh mai se la, miin an in an rawn chhuh dawn chuan tlawm mai se la, miin an ram an rawn nek chuan tawlh mai sela ṭha mai tur a ni dawn lawm ni? Ni lo, Isua meuhvin khaidaih a ngaih pawimawh chhan nia lang chu mahni invenna (self defence) atan a ni. Mi beih na leh va cho chhuah nan a ni lo, hlauhawm laka mahni lo invenhim nan a ni. Isua hian kan invenhim nana kut kan thlak a, a ṭul a nih chuan thisen kan chhuah hi a phal tih a lang. 

Kan ram leh hnam ven him lam min pui tur hian tu mah beisei tur khawvelah an awm lo. Tun hma khan MNF khan India laka hum him turin China an beisei ṭhin a, an beisei thlawn chiang hle. Pathian pawh hian keimahni kan inṭanpui chauhvin min ṭanpui dawn a, kan ramri hi a rawn venghim ngawt dawn lo. Keimahni ngeiin kan tih a ngai a, silai kan nei ṭha lo a nih chuan Isua thupek angin thil dang dahṭhain kan lei mai tur a ni. A ṭul a nih chuan sikul naupangte pawh indo, inhel nuai inzirtir ila. 

Kan politician pakhat sawi ang khan ramri khuaah te hian volunteer-te dinin silai te pawh kawltir ila. Ralthuam hrang hrang pawh chhawp ila. Sawrkar level-ah pawh police an ni emaw sipai an ni emaw a bika training pek te pawh nise a duhawm hle. 

Heti taka kan dinhmun a derthawn tak avang hian hnam lian kan nih a ngai ta, duhthawh a na hle. Hei vang hian Zohnahthlak zawng zawng insuihkhawm a ngai hle. Mizo nih duh chu nihtir mai dan kawng siam a ṭha a, Mizo ṭawng an pai deuh avanga biak chhawhchhi kan ching mai te hi sim a va hun ta em! 

Kan rilru put hmang kan thlak a ngai a, Mizorama piang leh seilian ngei keimahni anga kan hmu thei tlat lo leh rilru zim tak kan pu a nih chuan paih a ngai. India ngei pawh hian sum leh pai tlak raltu ringawt Mizoram heti taka min ui beh tlat chhan chu mihring titamtu leh ram thleng tizautu kan nih ve vang mai mai a ni a. Ram tin leh hnam tin hian tam an duh a, len an duh ṭheuh a, chu chu power a nih vang a ni. 

Kum 2020 khan Armenia leh Azerbaijan Nagorno-Karabakh chu ram inchuhin an indo va. Armenia hi Kristian ram an ni a, an te zawk fe a. A thuah chuan an thiam zawk na a, tu ram mahin an puih loh avangin an chak lo ta zawk a. Indona a lo awm chiah hian tumah belh tur, chhantu tur an awm tawh ṭhin lo tih hriat a ṭha. Mizoram pawhin kan ram veng him tur hian tumah pawn lam mi beisei tur kan nei lo tih hria ila. Kan kristian ṭha tak tak a nih chuan Pathianin kan puala ram min pek hi thi leh thau pawlhin kan venghim mai tur a ni zawk. 

Dik tak chuan kan do te hi an nep khawp a. Manipur lamah kan la buai ngai lo va, Burma lamah kan buai lo va, Bangladesh lam kan buai  lo bawk, Assam dep chauh a ni kan buaina hi. Assam sawrkar kan do lo a, Cachar District pawh kan do pha lo, Silchar pawh kan do pha lo va, Bagha pawh kan do pha tawh lo. Kan state-in hman nia a do ber chu Lailapur a nih kha! Kan sawrkar a tlawm zeuh avangin Vaiho an pawng a, Vairengte hovin na taka gelatin nen an do let avangin vaiho an tlawm mai. Tih tak takah chuan kan dep vaiho hi an nep lutuk tlat, an aiin kan sawrkar hi nep suh se. 

Kan CM sawi tak ang khan Israel ram chu Mizoram tiat vel tho a ni a. A chhehvel ram zawng zawngin an do rawn a, anni indo hi chu thlam inhalsak ang mai mai a ni ve law. Hmelma te chuan Israel hi bomb darh vek a, vaivuta chantir an tum a ni. Amaherawhchu, Arab ram zawng zawngin do rawn ṭhin mahse an hneh ngai lo, an ding chhuak zawk zel, a chhan chu an ram hruaitute an huai a, an huaina chhan hi kawng tam tak a awm ang. 

Entir nan, Arab ram hian Israel ram hruaitute hnenah inthlan senso atan sum leh pai rawn thawh ṭeuh ṭeuh ta se an huai rei hauh lo ang. Israel ramah hian Juda, Pathian hnam thlan an tam ber a, Kristian tam tak an awm bawk. An Juda-na te, an Kristianna te kha dawih phah nan ni lovin huai phah nan, Pathianin ram a pek humhalh nan an hmang zawk. Hei hi kan entawn a ṭha hle a ni. 

Bible hian vengte hmangaih turin min ti a, mahse tute nge kan vengte kan hriat a ngai. Cachar phai vaiho te hi kan ṭhenawm an ni a, kan vengte erawh an ni lo. Kan vengte chu Isuan a sawi danin ṭanpui ngaite an ni. Min hnaihtute, min dotute, kan ram leh hnam, kan rinna thlenga min dotute hi kan vengte an ni lo va, Pathian hmelmate an ni zawk. Heng mite hi a thawka phita do tur ka ti a ni lo va, min beih a, min pawng sual a, kan ram min chuhpui chuan dim baksak lova nawr let tur ka tihna a ni zawk e. Hebrai 12:4 ah chuan, “Sual dovin thisen chhuak khawpin in la tang lo,” min ti a. Sual hi kan ngaih dana sual chauh a ni lo va. Pathian ngaiha sual hi sual chu a ni. 

Pathian ngaiha sual chu eng nge ni? Mi chhum­chhia leh chak loh zawkte lainatna tel lova sawisak ang te hi a ni. Sam  82: 4-ah chuan “Retheite leh pachhiate chu chhan ula; mi suaksual kut ata chhanhim rawh u,” min ti a ni. Hetiang chhan chhuak tur hian engtiang fakauva nasaa chet tur nge min hrilh lo - kan chhia leh ṭha hriatnaah a dah a ni.