Written by
K. Zothanpara
Sikul ṭan hun sawi a ṭul leh ta!
Zinga tho tlai tak hian thawh hma i'n sawi mawi leh chiam teh ang! Mizo ṭhalaite nuna eng emaw ti taka awmzia nei ve tlat Valentine's Day - kumin February 14 hi tehna atana hmangin www.timeanddate.com in ni chhuah leh tlak hun a tarlan hi en ta ila.
Khua Ni chhuah Ni tlak
hun hun
Aizawl 5:53 AM 5:13 PM
Delhi 7:00 AM 6:10 PM
Mumbai 7:07 AM 6:38 PM
Ni chhuak - sikul ṭan
Mizoram sorkarin hman kum lawka sikul ṭan a tihhma hma khan Mizorama sikul ṭan hun chu zing dar 9:00 leh 9:30 inkar a ni tlangpui. Zing dar 9:00-a sikul ṭan angah ngai ta ila, kumin February 14-ah chuan Mizoramah zing dar 5:53-ah ni a chhuak dawn a, ni chhuah leh sikul ṭan hun inkarah darkar 3:07 a awm tihna a ni a.
Nipui lai, zing dar 5:00 rîk hmaa ni a chhuah hunah phei chuan darkar 4 chuang a awm dawn a ni. Tuna sikul ṭan hun hman mek, thlasikah zing dar 8:30 leh nipuiah zing dar 8:00 aṭanga chhût chuan, ni chhuah hun leh sikul ṭan hun inkar tlemin a zîm ve hret thung ang.
Hetih lai hian, India ram khawpui ber Delhi-ah chuan zing dar 7:00 leh 7:30-ah sikul an ṭan tlangpui niin Delhi University hnuaia zirtirtu (Mizo) pakhat chuan a sawi. Chuti a nih chuan, kumin February 14-a Delhi-a zing ni chhuah hun 7:00 AM leh sikul ṭan hun inkarah a tam berah minute 30 bak a tla lo a, sikul ṭhenkhatah phei chuan ni chhuah hun leh sikul ṭan hun a inrual tihna a nih chu. Mumbai khawpuiah phei chuan ni a chhuak tlai lehzual a, sikul ṭhenkhatah phei chuan ni chhuah hmain sikul an ṭan hial awm e.
A chunga kan sawi aṭang hian India ram khawpui liana zirlai naupangte aiin Mizorama zirlaite'n ni chhuah hun leh sikul ṭan hun inkarah hun an inneih tam hleih hle tih kan hre thei a. Ni chhuah ruala sikul an ṭannaah phei chuan an naupangte chu ni chhuah hma darkar khatah tal an thawh a ngai tawhin a rinawm. Chutiang taka hmaa tho ṭhin naupangte chu khawngaih tur nge, khawngaih loh tur, ka hrethiam chiah lo a; kan Mizo naupangte chunga thleng ni ta se, engtia ngaih tur nge tih pawh ka hrethiam lutuk lo!
Tukṭhuan leh ni êng hun
Mizote hi tun hma deuh chuan kut hnathawk vek kan ni a, lo neia eizawng kan ni tlangpui a, Aizawl leh district khawpui danga chhungkaw tam takte pawh an ni. Hmá taka chaw eiin, dar 6:00-7:00 ah chuan an feh chhuak tawh tlangpui. Hetiang hi tunah pawh thingtlang hmun tam takah chuan an awm dan a la ni. Zing dar 7:00 vela feh chhuak tur chuan dar 6 velahte chaw ei a ngai.
Sikul ṭan hma duh lote'n Mizote chaw ei hun nen a inmil lo tih an sawi ṭhin. Tun hma chuan Mizo chhungkaw tam berte (thingtlang leh khawpuiah pawh) tukṭhuan ei hun chu dar 7:00 vel a ni. Nun dan phun a inthlak hret hret a, kan che tlai tial tial a, tukṭhuan pawh kan ei tlai tial tial a; tunah phei chuan ṭhalai zingah zing dar 10 hmaa chawi ei ngai lo tam tham tak an awm tawh.
Sikul ṭan hma a nih a, chhungkuain chaw kan ei hma deuh hian, tun hmaa Mizote tukṭhuan ei ṭhin hun angah chaw kan ei tihna a ni mai a; Mizote nunphung ni lo lutuka ngaih tur a ni lo. Zing dar 7:00 vela chaw ei hi Mizo nun phungah thil thar a ni lem lo.
Zing dar 9:00-a sikul ṭan laia zan dar 11:00 vela mu a, a tûk sikul ṭan hun nang tâwk tura thil tih ngai zawng zawng nen, zing dar 7:00 vela tho ṭhin kha, zing dar 8:00-ah ṭan a nih chuan zan dar 10:00 velah an mut a, zing dar 6:00 velah an thawh a ngai tihna a ni mai a. A va harsa lo tak! Kan ngai harsa a, kan la urh mai mai a ni.
Thawh hun leh sikul ṭan hun inkarah darkar hnih ve ve a awm a; tukṭhuan ei chungchangah pawh thil harsa tur a awm lo. Mut hmaa thawh hma hi naupangte hian an tlin lutuk, naupangte enkawltu puitlingte hian kan tlin lo zawk a, sikul ṭan hun hi kan duh lo ta mai a ni lo maw?
Thingtlang lam
Sikul ṭan hma a nih ṭan tirh lam khan a duh lote chuan thingtlang lam hi chhuanlamah an hmang ṭhin. Thingtlang lam tan hlei hlei hian sikul hun tihhma hi a awlsam zawkin ka ring ṭhin. Sawi tawh angin, thingtlang chhungkua, kuthnathawka ei zawng, taima chhungkuate chu, ka hriat ve lai chuan zing dar 7:00 velah chuan feh turin an chhuak sung sung tawh; chutiang a nih chuan, dar 7:00 hmain tukṭhuan an ei tihna a ni. Ṭhenkhat phei chuan zing dar 6:00-ahte an chhuak ṭhin. Hetiang hi tunah a nih tawh lo a nih chuan, hna an thawk nêp ta deuh pawh a ni mai thei.
Zing dar 7:00 vela feh tura chhuak ṭhin thingtlang nu leh pa tam tak tan zing dar 9:00-a sikul ṭan ai chuan dar 8:00 vela sikul ṭan chu a remchang hle ang; feh tura an chhuah rualin an fate pawh sikul kai turin an chhuak hman vel dawn tihna a ni.
Sikul bân hun
Tlai lama bân hun chungchangah, sikul hun tihhma a nih hmaa sikul bân hun tlangpui chu tlai dar 3:00 - 3:30 a ni tlangpui a, naupang zual deuhah dar 2:00 - 2:30-te pawh a ni âwm e. Heng chawhnu dar 2:00 aṭanga 3:30 inkar hi feh haw hun a la ni lo a, sorkar pisa bàn hun a la ni hek lo. Hetih hun laia naupang sikul bángte lo chiau-au hman nu leh pa chuan darkar khata an bàn hma pawhin an lo chiau-au hman tur a ni a; an chiau-au hman lo a nih chuan, an chiau-au hman lo ve ve tur a ni ang. A chhan chu - sikul ṭan hma a ni emaw, ṭan tlai a ni emaw, an bân hun hi nu leh pa hnathawka chhuakte haw hun a la ni lo hrim hrim (lonei, kuthnathawk, kamding, mi hnuaia inhlawhfa, sumdawng, etc. zawng zawng huamin).
Tlai lam hun
Darkar khata sikul bàn hma hi sikul naupangte'n an sual phah viau ka ring ve thei lo. Naupangte sual leh ṭhat turah darkar khata sikul bàn hun danglam hian a hril vak lo ang. A sual tur chi chu tunah pawh an sual tho. A nih leh, darkar khatin báng tlai ta zawk se, an fel phah dawn emaw, sual kawng zawh tur tam takin an zawh loh phah dawn em ni ang? Ni lo.
Zirlai ṭhenkhat chuan lo sual phah tehreng pawh ni se, hmang ṭangkai tur mi tam tak an awm ve bawk. Hman ṭangkai theih dan chu sawi vak a ṭul lem lo ang. Mi ṭhenkhatin an sual phah theih rin vang ringawta mi tam takin thil ṭangkai leh hlawk zawk tih theihna hun siamsak loh ngawt chu a dik bik lo.
Tlai dar 3:00 - 4:00 vela sikul bân a nih hian, thlasikah phei chuan ni a hniam ṭan tawh viau. Sikul bân hnua tuition la khawtlai zirlai eng emaw zat an awm ṭhin bawk. Sikul ṭan hma a nih hma khan khua/veng hla deuh aṭanga sikul kalte chu an thim fo awm e; zirlai naupangte tan a ṭha viau lo. Chutiang thil chu sikul ṭan hma a nih hian a chhâwk em em a ni.
Sikul kalna hlá
Aizawl daifêm deuha naupangte zinga khawpui chhunga sikul kai eng emaw zat an awm a, thingtlang lamah ṭhenawm khua sikul lut eng emaw zat an awm bawk. Hei hi sikul ṭan hma duh lote'n chhuanlamah an hmang ṭhin. A dikna chen pawh a awm ang.
Aizawlah mahni in aṭanga hla taka sikul kalte leh thingtlanga ṭhenawm khuaa sikul kalte hi sikul ṭha zawka an ngaih pan an ni tlangpui a; thiamna leh hmasawn an duhna vang a ni a, a lawmawm. An khua/vengah sikul a awm lo a ni lo a, an duh chuan an in aṭanga hnai tê-ah sikul an lut thei reng. Mahse, hmun hla zawk an pan a, chumi avanga buaithlak zawk deuh awm theite chu an hmachhawn ve mai tur a ni.
Thawh hma inzirtir
Mizo ṭhalaite zingah hma tak taka tho a, zing kara thil ṭha tak tak ti ṭhin tam tak an awm laiin, tam tak chu an tho tlai hle tih hi phat tur a awm lo. Khawpuiah ngat phei chuan zing dar 9:00 hnu tho ṭhin an tam lutuk, dar 10:00 hnua tho ṭhin pawh tam tak an awm. Zing dar 7:00 rîk hmain Aizawl khawlaiah Mizo ṭhalai hmel hmuh tur a awm mang lo, hnam dang hlir hmuh tur an awm; khawlai chu sawi loh, mahni in chhungah pawh Mizo ṭhalai hmel hmuh tur a tlem.
Aizawlah hian ṭhenawm khawvengte inah han léng kual mah teh u. Chhungkaw tam takah chuan zing dar 7:00 - 8:00 inkar velah pawh chhungkaw nu ber emaw, an awmpuite emaw an lo che sawk sawk ang a, eirawng an lo báwl ang a; an fanu/ fapa, nula tlangvalte erawh chu in hmu mai lo ang - an la mú a ni. Hei hi Aizawl mai bakah, kan khawpui dangte leh thingtlang hmun ṭhenkhata kan awm dan, kan hun tawn mek a ni. A lungawithlak loh ve tlâwt a - siamṭhat ngai a awm a ni.
Kan ṭhalaite nunphung ṭha lo hi a ṭha zawka thlak a ngai a; Pathianin kan nun dan tura hunbi min pek bawhpelha kan ṭhalai tam takin hun an hmang mek leh an pung zel hi siamṭhat a ngai. Engtin nge kan siamṭhat ang le? Tun aṭanga naupangtea kan inzirtir loh a, naupangte hi an thawh tlai ṭhan a, an tleirawl hun, nulat tlangval thlenga thawh hma nachang hre loa an thawh tlai suau suau mai zawngin, Mizo ṭhalai tam ber hi kan tho tlai ṭhum ang a, kan hnam pumpui tan hian a la pawi dawn lutuk.
Tuna ṭhalai ni mek, nula leh tlangvalte aṭanga siamṭhat theih a ni ngei mai, chutiang bawkin, naupang an nih lai aṭanga kan buatsaih a ngai. Naupang an nih lai aṭangin thawh hma kan zirtir a ngai a, thawh hma chu an nunphungah kan behtir (habit-a neihtir) a ngai. A tak takah chuan, tih tur bik a awm loh chuan naupangte pawh hian thawh hma an peih meuh lo a, mut an thlahlel ve tho mai. Chuvangin, an thawh hma theih nan tih tur siamsak thiamte pawh a ngai a; sikul ṭan hma pawh hi hman ṭangkai theih tak a ni ngei ang.
Tlangkawmna
Hmasawnna thil chi hrang hrang kan tawng chho zel dawn; chu'ngte chu ṭangkai tak tak an ni ang a, ṭhenkhat erawh chuan a ṭha lo zawngin an hmang ang a, chhiatpui zawkte pawh an awm ang. Sikul bàn hnua hun âwl lo tam ta zawk tur pawh chhiatpui tâwk tlem azawng chu an awm mahna, ṭhatpui zawk tur leh hmang ṭangkai tur tam tak an awm ve bawk.
Sikul ṭan hma a nih chuan thawh hma a ngai, tho hma tur chuan mut hma a ngai. Mut hma chuan zana electric êng chhit hun a rei lo deuh nge nge dawn a, chu chu sum leh kawlphetha renchemna ṭha tak a ni a, ram leh chhungkaw economy khawih pha thei hial thil a ni. A tawp berah chuan, hmasawn tur hian thil thar kan chin chhuaha hma thar kan lak zel a ngai a ni tih i hria ang u.