Written by
Er Chhungpuia Renthlei

THE WORLD OF TRAFFIC

French mithiam Nicolas Joseph Cugnot an kum 1769 a 'Steam Truck' 4 wheeler a hmuhchhuah aṭanga vawiin thlengin khawi ilo vah chhuahnaah Traffic ti zam hial khawpin nitin zan tin mai lirthei kan hmang a ni ber mai. Khang hun lai kha chuan lirthei speed a la muang em em a, motor chesual hi chuti teh chiamin an ngai thutak lo. Hei hi a chhan ni bera lang chu nunna chan phahna khawpa motor chetsualna a thlen an rin phak loh vang a ni ber mai. 

Khawvela lirthei chesual (accident) hmasa ber chu kum 1771 kuma Steam Truck chesual kha a ni. He motor hian tualzawla lungbang rem a su vak mai a, thi leh hliam na em em erawh an awm lo. Kum 1899 kuma lirthei chetsualnaa a driver a han boral zet chu, lirthei khawvelah chuan thihna khawp hial chetsualna rapthlak a ni ngei mai le. An rin ang ngawt a lo ni hauhlo mai, motor chetsual rapthlakzia chu tuma hrilh an ngai ta lo. 

Traffic dan leh hrai mumal tak nen lo chuan lirthei an khalh ngam ta meuh lo chu a nui ber mai. Tichuan, lirthei siamchhuaktute chuan Traffic rules mumal tak an duang nghal ta rum rum mai. Khawvel hmun hrang hrangah lirthei a pun chhoh tak zel bawk avangin chesual sawi tur a awm nitin ta mai bawk nen, lirthei khawvelah Traffics Rules pawimawhna khawvel pumah auchhuahpui a lo ni ta. 

Khawvela traffic rule hmasa ber chu The Locomotives and Highway Act tiin an vuah. Bristish motoring legislation siam a ni. He danah hian Motor pakhat khalh turin mi pathum zel zu ngai a maw le! Mi pakhatin motor steering a control a, pahnihna in tunlaia clutch leh gear kan tih ang deuh hi a lo control bawk a, pathumna in motor kalna kawng a lo enfiah ṭhin. A pathumna phei hi chu motor-ah a chuang ve lo hrim hrim a, motor kalna tur hmalam 60 yards a hla ah flag sen kengin a kal hmasa zel ṭhin. motor dang rawn kal a awm hun hunah flag sen a vai ṭhin. A awmzia ber chu motor pakhat zelin flag sen kengtu traffic police pakhat a keng tel tihna a nih chu! Flag sen nena hetianga an duty ṭhin avang hian mi tam zawk chuan Red Flag Act of 1865 an ti bawk. 

Hun a lo kal zel a, motor pakhat mi pathumin han enkawl reng chu buaithlak an ti ve a ni ang. Motor zawng zawng tan flag sen kengtu traffic police hmun hrang hrangah an duty tir ve ta a. Tichuan, motor pakhat zelah mi pahnih an duty a, hengte hi driver leh handymen or second rider tiin an vuah. Hmeichhia in motor an khalh ngai lo bawk. Mizoramah pawh motor hian driver leh handymen an nei ṭhin. Heng duty mipate hian traffic police an ngaihven theih nan flag sen kengtu traffic police duty atan nula hmel ṭha an hmang ṭhin. Kum 1964 khan Paris khawpuiah nula hmelṭhaten flag sen nen lirthei an control ṭan a ni. 

India pawhin kum 1989 khan Delhi khawpuiah a hmasa ber atan women traffic police an hmang ve leh ta bawk. Keini Mizoramah pawh tunhma khan traffic police atan hmeichhia an hmang ṭhin.  Amaherawhchu, motor a lo tam a, traffic hna a lo hahthlak chho zel nen hmeichhe awm nem tan a buaithlak a. Traffic lama harsatna lian tham a awmin hmeichhe zah lo tak tak driver an awm bawk nen, hmeichhe tan traffic control nilen a har a ni ang, traffic police atan mipa an hmang chho ve leh a. Mizoramah pawh traffic police duty atan mipa hlir kan hmang ṭhin a. Kum hnih khat liam ta aṭang khan Aizawlah hmeichhe traffic police kan hmu ve ta. 

Kan sorkarin Covid19 inkaih­hruaina dan a thlah dul meuh chuan motor tlan a pung hle mai. Kan accident leh ta zauh  zauh mai. Fimkhur thar a ṭul hle mai. Hun lo tak leh rapthlak taka thihna thlen­tu motor accident hian naupang pawisawi lo tam tak fahrahah a siam mek a, an hmalam hun chhun eng thei hlawhtlinna ni eng zun zam chhum angin a hliah bo kumkhua thei ṭhin. 
Kan fimkhur tawk loh avanga nunna hlu tak kan chan ta fo mai te hi a pawi tak zet zet a ni. Lir thei laka mitin kan him tlan theih nan safety culture hi kan nunpui thar leh ila, Road Safety kaihhruaina te hi zawm hram hram zel ang u khai. 

Er Chhungpuia Renthlei