Written by
Mahmuaka Chhakchhuak
ZU KAN RUI E!
Mizoram Sorkar chuan Dec. 21, 2018 aṭangin Jan. 14, 2019 thleng Dry day a puang a, chumi hnuah Jan. 15 aṭangin March 10 thleng a puan chhunzawm leh a. Zu lei tur avan mai bakah zurui hmuh tur pawh a awm ta meuh lo a, kawng khat chuan thil ṭha a thleng ta phawt mai le. Zu man pawh a san phah hle mai a, RV lama Rs. 50 in fun hnih lei theih ṭhin kha fun khat Rs. 100 te a nih phah a, Stag pawh Rs. 1500 lai a ni bawk awm e. Hetih lai hian zu zuartute chuan lungawi loin Mizoram Sorkar chu Court lamah an khing a. High Court chuan ni li chhung (Jan. 25 thleng) Sorkar chu insawifiahna hun a siam sak ta a, chumi hnuah Jan. 29 ah thubuai hi High Court a ngaihtuah chhunzawm tura tih a ni a. Jan. 29 a rawn thlen meuh chuan Sorkar lam thu zawk chu a tlang zo ta lo a, thla khat leh ni 10 zet dry day puan tawh hnu chuan zu zuartute chuan March 31 thleng chu zu an zuar leh thei dawn ta a ni.
Kan pi leh pu te hunlai aṭang tawh khan zu hian kan khawthlang nunah hmun pawimawh a luah reng tawh a, tunah eng ang pawhin sawi hnawm tum mah ila kan culture-ah a beh tlat tawh avangin chuti mai chuan kan la hnualsuat thei rih chuang lo ang. Nopui dawm theih kha har tak mai a ni a, intihtheihna tham a ni. Khatiang hunlaiah khan tumah an rui buai ngai lo a, chhung tinin zu bilh lai nei vek mahsela khawtlangah buaina leh harsatna a thleng ngai chuang lo a ni. Kristianna a rawn lut a, Kristianna chuan thinlungah thu a sawiin khawtlang nunphung a danglam hret hret a, zu ngei pawh chu hnual suat a ni hret hret bawk a. Tunah chuan Kohhran rawngbawltu tan zu in chu mawi lo a ni mai lo a, rem lo hial a ni zawk.
Nimahsela chuti a nih lai chuan tunlai hun thleng hian hmun ṭhenkhatah thung chuan zu hi ala zalen hle mai thung a, hmun ualau tak takah pawh zurui hmuh tur an la awm thluah mai. Zu chu sualna chi khata ngaih theih tura kan Kristianna chuan min hrilh tlat avangin zurui kan hmuh pawhin kan ngaisang lo a, kan chawimawi hek lo; kan hmusit mah mah zawk a nih hi. Kohhran rawngbawltu tan chuan zurui chu an hnaih duh lo a, an kianga awm pawh an duh meuh lo a ni. Nimahsela an zingah an awm lo thei chuang bawk si lo a, a ṭhente chuan ner sawng sawng chungin zu rui kiangah an awm mek a, ṭawngkam bawlhhlawh tak tak tein an ṭawng khum bawk a ni.
Chutiang a nih mek lai pawh chuan zu rui chu an kiam mai chuang lo. Kohhran angin theihtawpa hmalak nimahsela a rem mai chuang lo a, Khawtlang leh Sorkar pawhin hmalak bawk mahsela eng ruai kan ang chuang lo chu a nih hi. Zu zuartu Sorkar lah chuan ‘Kohhran kan rawn dawn lo’ tiin rum takin zu an zuar ta kha a ni a, 2015 aṭanga an zawrh khan kan khawtlang boruak danglam dan chu sawi ngai loin kan hriat vek hi.
Tunah Sorkar tharin ‘Zu zawrh kan ti tawp dawn’ an han ti leh a, sawi tak angin Dec. 21, 2018 aṭangin Jan. 14, 2019 thleng dry day an han puang a, chumi hnuah Jan. 15 aṭangin March 10 thleng a puan chhunzawm leh bawk a, he dry day an puan chhunga thil danglam dan pawh kan hriat tlan vek hi.
Sorkar thar chu ni 15 Dec, 2018 ah swearing neih a ni a, a hnu lawk Dec. 18 ah Cabinet meeting neih a niin chutah chuan Section 22(I)(b) of The Mizoram Liqour (Prohibition & Control) Act, 2014 hmangin Sorkar Department hmuna zu zawrhna hmun 9 te chu cancell a ni a, mimal zu zawrhna hmun 44 te pawh khar turin order chhuah a ni bawk. Hetiang khawp hian kan Sorkar pawhin zu hi a buaipui a, engtin zel nge kan la buaipuiin kan la kalpui dawn? tih chu hrethiam rih lo mah ila, a ngai ang reng chuan zu chu zawrh a nih a rinawm tawh lo. Tunah hian ka hriat sual loh chuan zu zawrhna hmun hi 63 lai awmin ka hria a, hetia Sorkar aṭanga khap tumna lian tak a awm hi chuan heng zawng zawngte hi khar vek a ni dawn a, nunphung pawh a danglam ngei a rinawm.
A chhan chu kum 2015 aṭanga tun hun thlenga zalen ang reng taka zu kan lo zawrh tawh chu nunphung pangngaiah kan nei hman ṭep tihin hetiang hian Sorkar aṭanga tihdanglam a nih leh si chuan nunphung a danglam ngei a rinawm.
Mizoramah April 1, 1987 aṭangin zalen taka zu zawrh ṭan a ni a, tun hun thlenga khatih hunlai chanchin sawi chuan Hotel Moonlight kha sawi tel ngei ngei a ngai. Hotel pawn leh chhung lama hmeichhe inzuar tamzia leh anmahni dawrna man inthlauh dan te kha ngaihnawm taka sawi tham a awm a ni. Nimahsela a kum leh mai March 31, 1988 thleng chauha zu kha zawrh a ni ta hlauh zawk a, engemaw ti kawng kawng chuan khawtlang nun pawh a pangngai chho leh ta deuh zel a, rem tak tak chu awm lo mahsela langsar taka zawrh a nih lohna chuan tlemin mitkhamna a awm lo deuh. Sorkar inthlakin thil a danglam deuh ang zelin zu pawh chu zawrh loh a ni vang vang a, kum 2000 kan han chuangkai dawn meuh chuan zu zawrh duh leh duh loh inhnialna thawm a ring chho ta hle mai a. Sorkar lam beng a thleng hial te pawh a tih theih ang a, Sorkar lam aṭangin zu khap burna dan (Total Prohibition Act) chu 1997 aṭanga hman ṭan a ni a, he dan hi a khauh hle mai a, dan bawhchhia pawh an tam hle.
Kum a lo vei tak deuh zelah chuan ngaihdan pawh a lo danglam te pawh a ni ang a, kum 2014 kan thlen meuh chuan Sorkar chuan zu khap burna dan chu ti danglamin zu zawrh phalna dan thar - Mizoram Liquor Prohibition and Control Bill 2014 chu July 10, 2014 (Thursday) chuan pass a lo ni leh ta a ni. He dan thar hi Kohhran aṭang chuan duh lohna a lian hle mai a, nimahsela Sorkar lam aṭang chuan he zu zawrh phalna dan hi Mizo ṭhalaiten zu khapburna dan hnuaiah zu chhia an in nasa lutuk hi a ziaawm phah beiseina an neih vang niin hetih laia Excise and Narcotics Minister chuan a sawi bakah zu zawrh phalna dan hmang hian vaibelchhetak 3 vel kumtin chhiah lak luh a beisei thu a sawi.
Excise and Narcotics Minister R. Lalzirliana ngei pawh khan he MLPC Act pass a nih hma karah hian a lawina Presbyterian Kohhranah ngei zu zawrh duhlohna lantirnan ṭawngṭai rualna an hmannaah tel vein ‘He dan thar hi Pathian duh loh zawng tak a ni chuan Assembly meeting-ah pu lut thei lo turin ka ṭawngṭai ve a ni’ tiin a sawi tak na a, ama put luh ang ngeia pass chu a ni ta tho a.
Tichuan, MLPC Act hmang chuan March 16, 2015 aṭanga zu chu zawrh ṭan a ni leh ta a. A zuar turin Sorkar chuan MIFCO, ZIDCO, MAMCO leh Ex-Servicement te chu a thlang a, nimahsela Aizawl khawpui chhunga zu zawrh tumna veng hrang hrang 5 zingah veng 4 te chuan zu zawrh an remtih loh thu an sawi a. Hetih lai hian Excise Department lam aṭang chuan March 16 nia inpeih hman dawr ṭhenkhat aṭangin zu hi zawrh ṭan a ni tih an sawi a. Bonded Warehouse siam tur pawhin RTP Enterprise leh SS Enterprise te chu thlan fel an ni a, zu zawrh chhuah ṭan ni hma lamah hian ṭhahnem tak an lo chhek khawl tawh bawk a ni.
Kohhran mi te leh veng chhung mi ṭhahnemngaite chuan duh loin sitting demonstration te pawh nei mahsela zu zuartute pawh chuan an zuar lui tho a. Sawi neuh neuh chu awm ngei mahse rei a daih lem lo a, thla thum hnu velah chuan mipui pawhin ualau takin zu an lei ta tho a nih kha. Zu lei turin card neih ngei a ngai tih nimahsela card nei lo te pawh chuan eng tin tin emaw an lei thei tho a, zu lei tum hlawhchham an awm ngai chuang lo. Hetia zu zawrh leh a nih hian engtinnge kan khawtlang nun a danglam ang? tih chu sawi thiam theih ni rih loh mahsela tuna reilote dry day hman a nih kha chuan Rangvamual leh Phunchawng lamah chuan traffic jam khawpin lirthei a tam nitin kha chu a ni a, hei hi chu a ziaawm phah ngei beisei ila.
Kohhran leh khawtlang tana hnawksak a awm leh ang em? Chhungkaw engzatin nge tuar leh ang le? Hmeithai kan pung leh ang em? A ina te hian an in thiam ta hle a nih loh chuan eng eng emaw chu a nghawng leh ngei a rinawm a, i han thlir leh phawt mai ila. Heti em ema in leh in lo bang chuang lo a politics game-a kan hmang hial piah lamah Sorkar hruaitu lu ber berte thlenga zu kan rui ta hlawm mai hi chu ngaihtuah ngai tak a ni ta e.