Written by
Prof. H.Lalramnghinglova
REIEK TLANG - BIODIVERSITY THLIRNA AṬANGIN
Reiek Tlang chanchin hi Vanglaini 12.6.2019-ah Dr. HL. Malsawman Sailo Lal Lalluaian a humhalh dan a bulthum aṭangin ngaihnawm takin a sawi a. Pu Sangzela Tlau, mi vak zau tak leh Tourism lama mi tui pawhin Vanglaini ni 7.6.2019-ah khuahkhirh kawng sial a duh thu a rawn sawi a; whatsapp group ṭhenkhatah pawh sawilan a ni. A pawimawh nangiang reng bawk a. Hemi chungchang hi environment/ biodiversity tarmit aṭanga thlirna han tarlang ve ila.
Kum 2001 khan Forest Department-a ka awm laiin, tuna MLA Prof. F.Lalnunmawia nen hian kan survey chiam tawh a. A tlang chhip hi ft.1350 vela sang a ni. Reiek aṭanga km chanve vela hlaahTourist Restaurant leh Typical Village a awm a, chumi kawtah motor parking a awm a. Tlang chip panna kawng sirah Chalte (Schizostachyum Polymorphum) an lo ding fir fer a. A piah tlang pangper ding lamah Cane chang khat deuh mai, zam titih an awm bawk a. A chhak lawkah Thing nupa an lo ding a, chumi sir ding lam kham pangah chuan mau vang zet mai Lik (Sinurundinaria falcata) hung 2 emaw chauh hi a awm a, humhalh ni se. Sakei puk leh Bak puk te a awm bawk. A chhak tlang dung chu phul (grass) mawi takin a khuh a, ram ngaw thingnen an inbariṭhenna lai chu a mawi em em a ni.
Rambuai laia sipai tawmkhur leh rawsawt thlakna hmun a ni awm e. Phultlang dung tawp leh Reiek tlang pui insuih finna lai chu ruam zawl dai nuam tak a ni a. Chulai chu car parking atana ṭha tak mai a ni a. Chuta ṭang chuan Reiektlang chip panna kawng chhoah chuan pialtlep a lo inphah chho zui mai a. Chutah chuan ‘Ngaitei Tuikhur’ a awm a, a tui chu a thiangin a vawt tui em em a ni. Hei hian thawnthu ngaihnawm tak a nei a. Ngaitei Tuikhur chu mi 2-in an inchuh a, a chak zawk chuan a chak lo zawk chu Reiek khawthlang lam mau hmunah hnangin a ṭawn bet a, ‘Maumitvil’-ah a lo chang ta a ni, an ti. Maumitvil zawn chhuah chu kan tum a ni a. Kan hmu ta ngei a, Dehra Dun Forest Research Institute-ah kanthawn a, Mautakpiangdanglam (mutation)-ah an keuhthlu ta a ni.
Reiektlang chhip zawl chu han hawi velna nuam tak a ni a (Karmeltlanga lawn ang deuh a ni) chhim leh hmar, chhak leh thlang a lang vek a, Bangladesh tuikhuah pawh a lang paw riai a, tlang thengthaw nuam tak a ni. A chhim lam kham pang chu Paragliding atan pawh a ṭhat hmel khawp mai. A hnuai kham pang phul mawi tak leh W.Lungdar panna tlang dung chu, hmanlai chuan Sakei ṭum kawng a ni awm e. A chhak lamah chuan Aizawl hi a lang duai mai a, MZU Campus pawh chiang takin a lang. Reiektlangte nen Cable Car-a thlun zawm itawm tak a ni. Reiektlang chhip pangper chu hnimte chi (herbs & shrubs) hian a khuh chek a, ramngaw nen a inbariṭhenna (forest-edge) chu a mawi em em mai a ni. Reiek leh Ailawng inkar chu ramngaw chhah tak, Sailo Lal Lalluaia’n a lo humhalh tlat chu a ni.
Reiek khaw tawp aṭanga chhovin, a tlang ko hrul zai zai chu tracking path atana ṭha fahran mai hi a ni a. Thli chhem fim tawh thing ṭang leh zarahte chuan nauban chi hrang hrang an bet fer fur a. Chuta ṭanga kal chhoh zel chuan, phultlang dung nen a inpawh leh a ni. A chhim-thlang kham pang inzar thla duai mai chu Mizoram State animal, Sazate chenna atana mawi hi a ni a. Reiektlang phul leh ramngaw-ah chuan ‘Ramhmul damdawi’ chi hrang hrang leh plants vang chi engemaw zat an awm a. Hruizik leh thilte (Canes) erawh chu a tam vak lo. A ramngaw dur laiah chuan bak hi a leng nuk nuk a, bak sanctuary atan humhalh tlak hial a ni awm e. Kum 2018 May thla khan, Zotheihuan pasalṭha, Pu Sangpuia leh a khaw mite’n thangtung (Arenga pinnata) leh Ramlakhuih (Pandanus odorifer) engemaw zat an phun nghe nghe a ni.
Kum 2006-a ka kal ṭum chuan a lo danglam nasa hman tawh viau. A tlang chhip thlengin motor an lo kal tir a. Ngaiteii Tuihur-ah te chuan polythene leh mau bung leh chaw chhumna bawlhhlawh ilo a lo awm nuaih a, a zia lo hle mai... ngatinge Mizote hian motor hi kan lawm em em aw? Tlangchhipa motor-a thleng hmasa ber nih te hi kan inchuh em ni? Intihtheih nan kan hmang em ni aw? tih awl tak a ni. Typical village kawtah Sakawr 3 leh naupang Cowboy 3 an lo awm a, Tourist Guide an ni a, man neiin a chuang duhte chu an hruai ṭhin a, a ṭha khawp mai. Reiektlang chei chungchangah rawtna ka’n siam ve teh ang.
1. Aizawl aṭangin km 25 vel, darkar 2 vel tlan a ni. Tourists lo kal apiang te tlawhpui an ni deuh zel a, Tourists attraction pawimawh leh hnaivai ber a ni hial awm e.
2. Motor kawng siam a nih chuan, a tlang chhip thlenga siam lovin, a tlang bulṭhut kawn thleng chauh siam ni se, chu pawh chu jeep/ pick up/ car leng chauhvin siam ni se.
3. Bike ri ring chi reng reng tlan phal loh ni se. Bike ri hian sava/ nungcha a tiralṭi a, a hnawt bo ṭhin. Silai, air-gun, sairawkherh chi reng reng ken phal loh ni bawk se.
4. A tlang bulṭhut, car parking area aṭang chuan a tlang chhipa kea chhohna kawng/ step mawi tak pialtlep chungah leh ramngaw leh phul bari inṭhenna (forest-edge) hnuai lamah siam ni se.
5. A tlang chhip aṭanga Ailawng lama chhukna step kal thlain, a hnuai lama tracking path nen in suih fin se la. Chuta ṭang chuan Ailawng thlengin tracking path kual/ zigzag mawi takin kaltir ni se.
6. Typical village chhak kawn aṭangin Ailawng panna kawng va pawhin tracking path siam ni bawk se. Ramngaw leh bak sanctuary a pal tlang dawn avangin bengchhen phal loh ni se.
7. Reiek khaw tawp aṭangin kham kotlang zelah tracking path kal chho se, chawlhbuk (alpine hut) awm zeuh zeuh se. Phul (grass) tlangdungah chhovin, car parking area va pawh se.
8. A tlang chhip kham ko tluanin chawlhbuk (alpine hut) Ailawng panna pengṭhuam thlengin siam ni se. Ailawng lamah pawh car parking siam ve ni se.
9. Tlangchhipah chawlhbuk bak ‘in’ sak loh ni se. Aizawl aṭanga cable car station tur erawh chu, nakin atan zuah ngei ni se.
10. Development work bungrua reng reng chu car parking area aṭangin head-load vekin phurh chhoh ni se. Hei hi environment & biodiversity ven him nan a pawimawh hle.
11. Development work zawng zawngah eco-toursim dan (principle) zawm nise. Eco-tourism principle chu, hnathawhnaah nature thil reng reng tihchhiat a nih pawhin, a tlem thei ang ber ni se; thing 1 aiah thing 3-5 phun ni se.
12. Bawlhhlawh paihna leh inthiarna leh wash room ṭha tak tak awm se.
13. Reiek leh Ailawng khaw chhung mite’n eizawn nan hmangin, tourist guide, kawng tihfai te, a hmunhma then fai te, bawlhhlawh lakkhawm leh paih te, inthiarna felfai taka enkawlte tum se.
14. Reiekah leh Ailawngah ‘Paradise Gate’ siamin, entry fee siam ni se; amah leh amah intodelh thei turin ruahmanna fel tak siam ni se.
17. Ngaitei Tuikhur kang ngai reng reng lo ṭhin hi van nun tlat ni se.
18. Khuangchera puk (Ailawng - Reiek) hi gate ropui tak siamin entry fee siam ni bawk se.
Prof. H.Lalramnghinglova