SIKKIM-AH SINGAPORE HLIMTHLÁ

Himalayan home, Majitar Rangpo, East Sikkim-ah Rover leader basic course training neia kum 2009-a kan kal ṭumin ka ṭhianpa Manorath Dahal, Vice Principal-te in ‘Six miles’-ah riakin an khawpui Gangtok kan fang a. Darjeeling lam thleng thlengin huang kan zauh a, mit leh beng a tlai hle. Hemi ṭuma ka thil hmuh hi upbeh hlen mai tur chuan ka ui deuh a, kan au chhuahpui lawk teh ang, zoram mipui tân a ṭha êm mai. 

Mizoram state aia zîm, District pawh tlêm zâwk, population pawh intiat lo tak Sikkim hi an khawpui chu Gangtok a ni a. Ràlkhat aṭanga rin leh hriat ang ngawt a lo ni lo, a faiin a thianghlim êm êm mai. An kawtthlèr pakhat zau ṭha tak mai, motor tlàn vêl nân pawha îtawm hliah hliah mai chu Free Vehicle Zone-ah an siam a, chu chuan mipui kal vèlna a ti awlsamin chêt a tinuam hle. Sikkim khawpui hi kan ram ‘zoram’ hian entawn tur tam tak kan nei a, chung zînga ṭhenkhat chu tàrlan kan tum teh ang: 

Faina chung chângah Singapore ang éma fai leh thianghlim chu ni chiah lo mah se, kan zoram tuallènna ai hi chuan a ziaawm zâwk a, bawlhhlawh hmuh tur a váng hle. An kawtthlêr te chu a thianghlim a, zial bung leh kuhva eina hnu hma hmuh tur pawh a awm lo. Singapore hlimthlá a lang viai viai thei asin. Singapore khawpuiah chuan zial bung leh kuhva eina hnu hma hmuh tur a awm miah lo chu sawi loh, sweet káwr tak ngial pawh hmuh tur a awm lo. 

Bawlhhlawh rêng rêngin khawlaiah hmun an chang ve lo va, hmuh tur an awm hauh lo. Kár khat chhûng tawp nitin educational tour kan nei a, hmun tin kil tin kan fang vel a, chuta ka thil hmuh leh hriat, kan ram tâna entawn tura ka hawn chu- an invawnfaina leh an thianghlimna mawlh mai khi a ni. 

Traffic dàn zàwm ṭha duh lo leh traffic police hnial tùn tùn lah ka hmu hek lo; ka hmuh loh laiin an lo inhnial a nih ngawt loh chuan! Zàwl khawpuiah hi chuan traffic police te hi kan hnial ang tùn tùn a, thiam zâwk nih tumna avangin thiam thu kan sawi a, mahni thiam loh ni tho mah se ‘ka thiam loh a ni’ tih kan hreh tlat a, thiam lo zâwk pawh ni mah ila thiam zâwk nih kan chuh tlat; hei hi chu a kristian lo khawp mai. Kan tlân chak thei si, over-take kan pawisa bawk si lo, traffic duty an awm loh chuan ‘No Turning’ ah pawh inher ru duh, zàn a rei ta maw... tih vang a, kawng ni lo zâwnga tlàn pawi sa hauh lo, chhûngril nuna rinawm lo kan va tam ta êm! Kan ram motor khalh dàn en hian chesual kan tlêm zàwk ngawtin ka hria, i fimkhur tláng teh ang u. 

Kum 2008 daih tawh khân kan ṭhianpa Lalnghinglova Hmàr, Vanglaini Joint Editor te nèn Singapore-ah Air India sponsor-in educational tour neiin kan kal a. Five Star Hotel-ah kan thleng a, khatih hun lai kha mitthlaah a la châm reng mai. 

Singapore-ah chuan traffic jam a awm ve pawhin horn an hmet ri ve ngai rèng rèng lo, ṭha takin an ding mai a, eng emaw laklawh a awma ni ang tiin an rilru an siam a ni mah na. Hei hi Sikkim-ah chuan an chhawm fai vek chu ka ti lona’ngin, kan zoram ai thlâwt chuan an vawng nung zâwk. 

ṭul vak lo-ah horn kan inpe ri tuar tuar mai ṭhin a, hei hian beng dâr ṭha lo pawh a siam phah thei, a pawi khawp mai. ‘Nghah theihna leh hawihhâwmna’ kan thlachham lulai ta deuh a ni. 

Puipun nikhua-ah te, bus-ah te, traffic jam-ah te, thil dang dangah duhai chuan kan chuh helh ta deuh! Mizo tlâwmngaihna hlu kha kan tlachham lulai ta em ni le! Tlàn san, ei zawhsan kan hlau ni maw a chuhin kan inchuh huam huam a, zah pawh dâwn lêk lovin kan bawh huam huam a nih tâk hi! City bus chhûngah pawh tar chak lo zâwk ṭhutna ken nachang hre lo ṭhalai rual zîngah zuk la awm thei a! Hawihhàwmna kan va’n tlachham lulai tawh tak em! 

Hêng chung chângah hian kan ram hian Sikkim kan pha lo. Bus kan chuanna chhûngah chuan “Let’s make Sikkim a smoke free Zone” tih a intâr a, City Bus-ah mai ni lo, zoram chhûng motor zawng zawnga tàrah ka va ît tak, zâwm thei ngei bawk ila. 

Kan taksa tân ṭhatna awm miah lo zûk leh hmuam, a bîkin meizial zûk kan chîng êm êm mai hi kan nghei vek hunah chuan zoram hi a nuam ngawt ang. Motor chhûng 

aṭanga driver leh passenger-ten: zial bung, thil eina kâwr chi hrang hrang, a rûk mai pawh ni lo, a lang ngeia paih chhuah kan chîng fo mai 

ṭhin hi chu sim thei ila a va duhawm êm! 

Ram hmangaihtu, khua leh tui ṭha nih kan duh chuan kan tuallai tibawlhhlawhtu nih hi duh lo tláng ila, a tifaitu leh vawng thianghlimtu nih tum ṭheuh ang u. Vanram tla­fual kan chèn a ni mai dâwn zu nia! Zoram mipuiten faina leh thianghlimna hi i ngai­pawimawh tlâng ang u.