Written by
Rosangzuala (RsZuala Renthlei) Student
IASE

Sikul ṭan hun a ni ber lo! Vei tur zawk vei hmasa ang u!

Kum 2016-ah India ram chuan sawi hat tham khawpa IAS result ropui a nei a. Delhi nula, kum 21 mi lek chuan, India rama exam ngaihhlut hlawh ber maiah hma a rawn hruai a. A chanchinin ram pum a dap a, college chhuak hlim hlawt thiltiha ropui lutuk chu sawi tam ber a ni. 

Delhi pawnah a zir kan hria em? A chanchin dang hriat kan nei thui lo. A chanchin dik leh thui tak hi kan sawi tum ber a ni lo; Mizoram zirna In hian heng ang thil ropui hi a pawchhuak thei ve lo kumkhua dawn em ni? Um... zirna system siamrem tum aia a chheh vela kan la buai kan la buai chhung chu, khitiang ang ram ropui khi kan thleng ve ngai lo vang. 

Tun kan sorkar thu leh hla, zirna an kalpui dan tur hi ngun takin kan lo ngaichang a. Kan nghah chhuah erawh chu, sa ropui kah tuma sa changin vahrit la a chang chhuak ang vel lek hi kan angin a lang! Sikul ṭan hma leh hma loh lam ai chuan, tun ai hian kan zirna in hi entin nge kan tihhmasawn ang a, zirna in awmze nei zawk kan din ang tih te hi buaina hmasaa neih tur ni awm zawk tak a ni. Hetiang ang zawnga kan buai hmasak reng mai chuan; lo vaha a thawlh aia tuk duh hmasa tlat te pawh kan ang ta ve ang. 

Private School kan bawh dan te, a tithei leh nachang hre deuh fain phai lam an bawh dan te, Mizoram chhung ngeia exam level sang deuh tawh phawtah chuan, phai lam background nei leh nei lo inthlauh dan zawng zawngte hi ngun takin han ngaihtuah leh ila... kan zirna in hi chu a dam mawlh lo! Kan zirna in te hi exam level sang deuh beihna atan chuan kan ring thei thlawt lo tih a lang reng mai! Ti hi kan ni reng dawn nge siamṭhat kan tum dawn? 

Hawh u, a dik tak zawkah hian i bung tawh teh ang u. Hlo kan thlawhin a lai laklawh aṭangin kan bung ngai lo a, in kan sakin a ban phun hmain kan rel thei hek lo. Sorkarna fawng vuan te u, a hunah tak, a hmunah tak hma ila zawk ṭhin teh ang u. 

Zirna ina zirtirtu ṭha zawk duhin leh ṭul tiin zirtirtu ni duh an training suau suau lai a, MPSC kaltlang loa zirtirtu sang chuang lak tih te hi hmasawnna aia hnung lam hawina bawk a ni. Sorkar sikulah ngat phei chuan, sum tam tak senga zirtirtu lak belh leh ai chuan, a awmsa tuai hriam thar leh sem rual ngam hi hna hmasaah nei ila, chumi hnuah a ngai leh mamawh zualah chuan hnawh khah ni ta zawk se, hma kan sawn zawk lo’ng maw? 

Kan zirna in kalphung te, kan zir dan system te, kan hun sen zat te, zirna atana kan insen tam dan te hi ngun taka chhut chuan, hetiang ringawt lo deuh tur hi chu kan ni. Nitin hmasawnna nun hi zirna inah hian pawchhuak awm tak kan nih lai hian, hmasawnna awm lo hian ni hi kan vui liam hnem ta mah mah a ni lo maw? 

Naute a lo piang a, a lo leikang a, ṭawng leh kal a zir a, chutiang zelin thil dang te pawh. A neinung ber aṭanga a rethei ber thlengin, zirna in rahtir chu ngaihtuahnaa tum chhin mai ni loin, ngei ngei turah kan ngai tawh a nih hi. Mizoram hian chutiang tur chuan zirna in hi kan nei ngei mai a. Mahse, ram ropui kan thlenpui lo rei ta a nih hi. Sikul ṭan hma leh zirtirtu lak belh tih vela kan buai hma hian, zirna in siamṭhat lam hi kan buaina tur zawk chu a ni awm asin! 

Kan kalphung en hian, duhthusam hi kan la zawng pha tak tak rih lo. Kan hmasawnna tur kawng hi chu kan vei tawh tur a ni, a hun viau tawh. Kalphung ngaiin kan kal rei ta, mi nghet, sorkar zirtirtu nghet hi kan chhiatpui ta mai em ni? ti hiala inzawh ngai khawpa kan kal tawh lai hian, zirna chung changa kan vei hmasak erawh he lam hi a la ni thei der si lo lai hi, kan inenfiah a ngaihna lai tak chu a ni. 

Corruption dang hi kan haw lo e tihna ni loin, zirna ina corruption erawh a huahtthlala fal bik. Eng nge a chhan? A chhan chu, mihring nun khawih, file pawh naupangte an ni tlat. Thil dang zawng aia kan ram hnuk tak tak khawih leh, kan ram hmelhmang siamtu tak tak chu a ni. Kan ram hmabak (future) a en leh thim thu chu, kan zirna in ṭhat leh ṭhat lohah a innghat reng ang.