'RUANG RUH' LEH 'RUH RO'....

Tun hnaiah hian mitthi, a 'ruang' ṭawih ral vek tawh, a 'ruh ro' chauh sawi nân hian 'ruang ruh' (ṭhenkhatin an ziah zawm) tih ṭawngkam hi an rawn hmang thar ta nawk nawk mai a. Hnam sipai martar ta ṭhenkhatte 'ruang ruh' pawh an rawn hawn thar leh ni àwm tak a ni! He ṭawngkam hian social media lamah pawh sawi a hlawh hle a ni. 

R.K. Lalhnuna Thufiah bu (dictionary)-ah hian, 'ruangruh' (ziah zawm) tih hi noun tiin, 'fawkfei, ruhrel, fû' tiin a chuang a. Hei bâkah hian P.C.Biaksiama lehkhabu, 'Bible leh Science' tihah hian, "Maimawm dumin famhmir ruang ruh a paw bahlât hi ka hmu a ni," tiin 'ruang ruh' (ziah zawm loh ve thung) hi a lo chuang ve bawk a ni. Hêng hi a awmzia hre fuh chiah si lovin, tun hnaiah hian mitthi 'ruh ro' sawi nân hian 'ruang ruh' (ruangruh) hi an rawn chelek ta mai niin a lang. 

Ruh tak tak nei ve lem lo, ruhrel leh pianhmang nei ve ngei si, chutiang thil chu an han thih hian an taksa ṭawih ral mai lova, an pianhmang ngai ngaia an ruang la awm reng ṭhin hi 'ruang ruh' tia sawi chu a ni a. Buh seng tawhna fawkfei (buhpawl) pawh hi ṭawih ral mai lovin, a ruangâm leh pianhmang ngai ngaiin a la awm reng mai ṭhin a; chu chu 'buhpawl ruang ruh' tia sawi a ni ta ṭhin a ni. 

Chutiang bawkin, fanghmir hian ruh tak tak a nei ve lem lo a. An han thih pawh hian an taksa hi ṭawih ral mai lovin, an ruang hi an ruangâm lan dan ngai ngaiin a la awm ṭhin a. Chutianga fanghmir thi tawh, an pianhmang ngai ngaia la awm chu 'fanghmir ruang ruh' tia sawi a ni ve ta ṭhin bawk a ni. 

Hetiang hi eng eng emaw 'ruang ruh' awmzia chu nia a lan lai hian, mitthi tawh 'ruh ro' sawina ṭawngkam thlak nân ti ni àwm takin, 'ruang ruh' tih ṭawngkam hi an rawn chelek thar ta hluai mai a. Hei hi a dik a dawk thlu hlei lova mi ṭawngkam lo la chhâwng zung zung chiten an lo xerox ve leh zel bawk a; hei vang hian ruang 'ruh' te an phawrh ta hem mai zel ni àwm tak a ni! Mitthi chhûngte tân chuan mahni thisen zawmte ngei ruang 'ruh' an han phawrh set set mai tur chu, a râpthlâk thei hial ang! 

Mitthi hi an thih tawh chuan 'ruang' an ni nghâl dêr mai a. Chu ruang chu a ṭawih chhiat hmâ chuan 'ruang' a la ni reng mai ṭhin a. A taksaa ruh pawh kha 'ruang ruh' a la ni a, a sam pawh 'ruang sam' niin, a ke pawh 'ruang ke' a la ni vek. Chu ruanga 'ruh' chu phawrh ta sela, ruang ruh an phawrh a ni chiah ang a, a ke chu thlawn ta sela, ruang ke an thlawn a ni leh ang. Mahse, mitthi taksa chu a ṭawih ral tawh hnu chuan 'ruang' a awm tawh reng reng lo a, a, 'ruh ro' chauh a awm tawh ṭhin (ṭawih ral har chi a sam leh tin vel te chu a la awm mahna) a ni. 

Hetianga ruang ber a ṭawih ral tawh hnua ruang awm tawh hlek lo, mitthi tawh 'ruh ro' lâwng chauh hi 'ruang ruh' a ni tawh ngai lo a; 'mitthi ruh ro' a ni ringawt tawh mai a; 'ruh' hming putpuitu atana 'ruang' awm tawh hlei lo la hman ṭalh hi ṭawngkam dik a ni lo a ni. Tun hnaia 'ruang ruh' phawrh ringawt ṭhintute hian a ruh an lâk daih hian, a ruanga chu an hnutchhiah ta thung tihna a ni ngei zel ang. 

Tlangvâl thlan laite pawh hian 'ruh ro' hi an lai chhuak nawlh nawlh fo a. Hênga ruh ro an laih chhuah hian a 'ruang'-a chu a tel ve tawh ṭhin lo a ni àwm e. Ruang ruh lai chhuak chu ni sela, a ruanga kha an lai tihna a ni chêk ang a, an ruang laiha 'ruh' kha an lai chhuak tihna a ni daih ang a; ruang laih te chu a râpthlâk niu niau viau ang. Taitesena ruang pawh kha hmân hmânah khân a ṭawih ral daih tawh a, tun hnaia a ruanga mi 'ruh' han phawrh leh vel te hi chu thil theih a ni maksak tawh lo. A ruh ro erawh kha chu phawrh tur a lo la awm a, chu chu an phawrh ta mai zâwk a ni e. 

Ṭawngkam danglam eng emaw chelektu han nih te hi ṭawng chher thar anga inngaih mai te hi a awl ṭhin a. Ṭawngkam dik kan neih sa hrûla a dik hlei lova lo chelek kual te, ṭawngkam leh thumal kan neih sa, a hman dân tur ni hlek lova lo chelek kual ve ang chi te hi chu ṭawng chherna ni lovin, a dik awm sa sawp chhiatna mai mai lek a ni zâwk a ni. Chuvangin, Mizo ṭawng chungchângah hian ṭawngkam chher kan tum dân leh, thumal thar chher kan tum dânah te hian kan thumal neih sate hi dik lo baksaka her danglam a, a hman dan tur ni lova lo chelek kûal vel mai mai lo hian, a dika Mizo ṭawng tih changtlun belh tum zâwng hian ṭan i la zel zawk teh ang u. 

Chutiang chu kan thiam pha ve lo a nih lek phei chuan, Mizo ṭawng tâna pawi khawih­tu nih ai chuan i awm hle hle ngam zawk ṭhin ang u. 

Tichuan, 'ruh' tak tak nei ve lem lo, maimawm leh fanghmir ang chite hi an thih tawh pawha an taksa ruangâm ngai ngaia an la awm hian, chu chu 'maimawm ruang ruh' tiin, 'famhmir ruang ruh' ti tea sawi a ni ṭhin a. Fu leh buhpâwl ang chi te pawh hi, an thih tawhah pawh a kung ro tawh hi an ruangâm leh ruhrel ngai ngaia an la awm hian, chung chu, 'fu ruang ruh, buhpawl ruang ruh' ti tea sawi a ni ta ṭhin bawk a ni. 

Mitthi pawh hi an taksa ṭawih ral mai lovin, rei tak chhûng chu an ruangâm, an pianhmang ngai ngaiin la awm ta reng sela, chumi sawi nân chuan 'mitthi ruang ruh' tia sawi ve mai hi a dik thei ang. Mahse, mitthi te hi zawng, an thih veleh hian thlanah kan phum thuai mai zel a, an ruang pawh kâr lovah a ṭawih ral thuai a; an ruh ro chiah hi phawrh tur a lo awm tawh ṭhin a ni. 

Heng kan han sawi aṭang hian, 'ruang ruh' tih hi 'ruh'  sawi telna a nih loh zawk daihzia hi a chiang mai àwm e. Chuti ni suh sela, P.C.Biaksiama lehkhabua 'fanghmir ruang ruh' ṭawngkam lo lang te hi, fanghmir ruh ro sawina a ni ngei dâwn a; fanghmirin ruh a neih kan hre ngai si lo chu a nih hi! 'Ruhrel' tiha 'ruh' han tel ve te hi ṭhenkhatin ruh tak tak sawina kawk kher kherah te hian an ngai lui a; chutiang chu ni ta sela, "Hnam sipai martarte ruhrel an rawn hâwn," te ti mai ila, mi dangte kan hawi âttir chhawlh mai ang asin! 

Ni e, 'ruang ruh' tiha 'ruh' lo tel ve hi 'ruh' tak tak sawina khera ngaitute chuan, 'ruang ruh' an phawrh duh chuan mitthi zaina in pan mai sela; 'ruh ro' phawrh duhte erawh chuan mitthi phûmna, an ruang ṭawih ral tawhna hmun, thlanmual pan ve mai thung tur a ni ang.