Written by
Malsawmdawngzela Hrahsel
Assembly Session zo ta kha...
8th Legislative Assembly of Mizoram session vawi thumna chu June 27 khan a ṭiak a, tun sorkar kal mekah budget hmasa ber chu tun ṭumah hian pass a ni. Tun ṭum session-ah hian MLA vawi khat tlinna an awm nual a, ṭum dang ang thoin mit ti kham khawpa member che mawi lo an awm lo.
Kan MLA-te hi dan siamtu tur an ni a, dan an siamna hmun Assembly House-a an perfomance hi MLA ṭha leh ṭha lo tehna atana thil pawimawh tak a ni lo thei lo. Assembly House-ah hian dan siam a nih mai bakah, thil pawimawh chi hrang hrang ngaihtuaha sawiho ṭhin a ni.
Chuvangin, MLA tan chuan session hi thil pawimawh tawp khawk a ni a, dan anga tel tawp loa uluk taka inbuatsaih chunga telna chi a ni. A hming maia session-a tel ṭhin MLA kan nih chuan, MLA kan nih chhanah kan chiang lo tihna a ni ang.
Session-ah hian minister-te hnenah thil pawimawh hrang hrang zawh a ni ṭhin a, chuta an chhanna aṭang chuan minister inbuatsaih ṭha leh ṭha lo bakah an department chanchin hre chiang leh chiang lo a hriat theih ṭhin. MLA zingah pawh an zawhna siam dan aṭang leh bill, demand, resolution etc. sawiho ṭuma an thusawi aṭangin session atana an inbuatsaih ṭhat leh ṭhat loh a lang chiang ṭhin hle.
Tum ṭum session-ah hian House member 40 zinga a tam zawk 21 chu ṭum khat MLA an nihna a ni a, a tam zawk phei hi chu ṭum khat candidate an nihnaa tling an ni. House member thar zingah hian kum lamah pawh naupang deuh an awm nual a, mahse an che vel enin ṭhenkhat kha chu House-a experience nei hrep tawh an ang hle. Chumiin a tihlan chu session atan an inbuatsaih ṭha a, an inzir uluk tih hi a ni.
Member thar zingah hian thiamna lamah pawh chhuanawm tak tak medical doctor, zirna avanga doctor, college-a thawk etc. an awm nual a ni. Anni hoah hian mipuiin beiseina kan nei sang a, House-a an chevel pawh kan thlir uluk hle. House chhung mai bakah an bial leh ram tana an chetdanin ngaihven a hlawh dawn a, an perfomance a zirin mipuiin 'politics-ah pawh mithiam nge nge' emaw 'politics-ah chuan mithiam nih ringawtin awmzia a nei lo a nih hi' kan ti dawn a ni.
Rulling member pahnih khat thiamna lamah pawh chhuanawm tak tak zingah kei chuan 'in tih lar a tum a nimaw?' 'pu te a tlawn a nimaw?' tia ngaih bel theih lek leka zawhna zawt leh thusawi ṭhin ka hmu. House zahawm taka politics-a inbeihna lam hawi ran zawhna zawh ṭhin hi ṭhangtharte chuan tunlai ṭawng takin 'A ṭhing' kan ti. Tin, pute a tlawn a ni maw tih ngaihbelh theih tura zawhna zawh chingte pawh session en ṭhin chuan tute nge ka sawi ngai loin in hriat ka ring a, kan ngaisang hlawmin ka ring lem lo.
MLA-te'n zawhna an han zawt a, a hma daiha zawhna lut a nih avangin minister-te chuan chhanna an neih sa vek. Zawhbelhna a awm chiah hian minister-te dinhmun a lang chiang ṭhin. Tun ṭum session-ah khan minister pahnih chuan ngaihnawm khawpin an department chungchang zawhna an chhang thei. Chutihlaiin minister duhkhawp tawk loh erawh an awm a, ṭan han la zel teh se.
Eptu lamah rulling zo hlim Congress member-te'n zawhna an ngah tehchiam loa, an sulhnu sawi chhuah an hlau nge, a la hma deuh an ti ka hre lo. Chutihrual chuan zawhna ṭha tak tak erawh an zawt tho a, an member zingah experience nei an tam a, an duhkhawp awm lo deuh tihna mai a ni. Session a awm chho zel ang a, tun aiin an perfomance a ṭhat chhoh zel beisei ang.
Eptu zinga member ngah ber ZPM MLA-te an che ṭha viau a, mahse an experience neih loh a lang zauh ṭhin em aw ka ti. ZPM MLA pasarih zinga panga chu ṭum khat MLA an nihna a ni. ZPM member zinga pakhat kha chu a inzir uluk tih a va chiang tak e aw, a zawhna zawh leh thusawi aṭangin a chiang hle. Ka lo beisei san vak loh zinga zawhna awmze nei leh ṭha tak tak zawt an awm a, mahse an inpuahchah ṭha lo nge beisei aiin zawhbelhna lamah an umzui thui zui ngai lo.
MLA-te hi bial mipuite thlan tlin vek an ni a, bial tana ṭhahnemngai tur an ni teh meuh mai. Mah se, session apianga mahni bial bil ngawr ngawr atan ringawta zawhna zawt ṭhinte hi chu MLA ṭha tia sawi chiah keichuan ka ngai lo.
MLA-te chuan bial tan ṭhahnem an ngaiin, an bial tan zawhna pawh an siam tur a ni teh meuh mai, mahse ram pum huap ngaihtuah lek loa bial bil tan ringawta zawhna siam ṭhin hi chu sim a hun viauin ka hria. House-a zawh kher ngai lo, department leh a concern minister lama zawh mai tura ka lo ngaih zawhna a lut ṭhin hi question hour a rei si loa, ka lo ui ṭhin.
Ka hriat ve phak chinah tun ṭum session hi rulling MLA-te'n zawhna an zawh hnem ber ṭum a ni a ngem aw ka ti, ka sawisel tihna a ni lo. Rulling MLA pakhat phei hi a inzir zau tih pawh a chiang, a zawhna ṭhenkhat kha chu eptu lam zawh awm lek lek a ni te ka lo ti ve mai mai. Mah se, a zawhna tam tak khan ram a vei tih a ti chiang le.
House leader Pu Zoramthanga a fakawm hlein ka hria, session a ngai pawimawh takzet tih a hriat theih. Tin, House Leader-in a department chana zawhna a awmin, uluk takin member-te zawhna a ngaithlaa, theitawpa ṭhain a chhang ṭhin, kha khan House a ti zahawm hlein ka hria.
Tun ṭum session-ah khan House Leader-in a tuipui em em rua/mau in sawi a hlawh hle. House Leader-in mau/rua chanchin an sawi tak tak ṭhin kha chu eptu lam khan ngaihnawm an ti ber emaw a tih lek lek theih. House-a kan Chief Minister thusawite kha mipuiin kan chhin chhiah hlawm a, a sawi anga a hlawhtlin chuan amah leh a kaihhruai sorkar khitah a dah ngei ang a, a sawi ang a nih leh si loh chuan inthlan leh thlengin an party-in a tawrh phah hial thei awm e.
A khaikhawmna atan Mizo mipuite hian kan ram rorelna sang ber ngaihven chho tial tial a, chutihrual chuan tun ai hian ngaihven ila a duhawm hle. Mitthi ral, khawharin kal ka sawisel lo, mahse MLA ṭha tehna atana pawimawh ber pakhat chu House-a an chet dan hi a ni.
Malsawmdawngzela Hrahsel