Written by
Dr. Malsawma
Chaltlang Venglai

POLYTHENE/ PLASTIC - HRISÊLNA TICHHETU!

Khawv>l lo ṭhang chho z>lah hian mihringte’n hris>l tak chunga dam rei kan ngaihpawimawh tial tial av^ngin kan hris>lna tichhe thei thil chi hrang hrang paih bo t<rin nasa takin hma l^k reng a ni a, kan ei leh in ṭhin te, kan thil hman ṭhin leh chin d^n him t^wk lo te pawh b^nsan t<ra inzirtîrna a kal reng a ni. 

Kan taksa hris>lna mai b^ka kan leilung tichhe theitu langs^r tak zînga mi, ni tina thil f<nna at^na kan hman tl^ngl^wn >m >m ‘Polythene’ hi k^ng ral leh ṭawih ral mai thei lo, kum tam f> daih niin lei k^rah t^ngin lei leh lei inch^r t<r te a d^l a, chu chuan lei min hial te pawh a thlen thei ṭhin a. Chutianga mihringte t^na a hlauhawm >m av^ng chuan Polythene hi tumahin hman zui tawh loh ni se tiin Aiz^wl Municipal Corporation (AMC) chuan August ni 1, 2019 aṭangin AMC huam chhungah Polythene hman a lo ‘khap’ ta a ni. 

He khapna thup>k hian ‘Polythene/ Plastic products hrang hrang’ a huap a, ‘polythene’ tih chuan mipui rilruah ‘polythene ip(t>), rawng hrang hrang nei, thil ro leh hn^wng f<n theihna’ hi kan kawhtîr vekin a rinawm a; a belhna? ‘plastic products’ tih erawh hi chuan a huam zau hlein a lang a, khap vek ni ta se inchhung bungraw lian tham deuh aṭanga naupang l^wm chen hian? a nghawng maithei e! T<nah chuan ‘polythene ipah’ hian ins^wrbing ila, polythene ip kan malm^k hunah ‘plastic products’ dang pawh la thingthla z>l t<rah inngai ila a ṭha ^wm e. 

Polythene hmang lo t<ra hm^ l^k a ni d^wn tih thu a than ṭan aṭangin thuneitute hian polythene hi ‘khap’ lovin ‘hmanraw dangin thl^k’ se ka duh z^wkna av^ngin an ‘khap’ ang tih ka lo hlau ve ngawt pek a. A chhan chu thil ṭha lo tak pawh ‘khap’ a nih chuan ṭha lo chung chung pawh ‘duh’ lui tlat mi ṭhenkhatte aṭangin ‘buaithl^kin’ a zui fo va; khap aia ‘thl^k’ a niha a thl^kna a fuh viau chuan thil ṭha lo chu ‘theihnghilhin’ a zui ṭhin v^ng a ni. 

T<na Polythene khap pawh hi a khaptu chakna aiin a ṭhat lohzia hriat chianna hi a tihlawhtlingtu a ni z^wk d^wn tih hi a chiang a, mipuiin polythene ip hman hlauhawmzia kan chian hun hunah hman kan b^ng d^wn a ni. Mizote hi thil intihhmuh chîng kan ni tiin sawi a ni ṭhin a, hemi hmang ṭangkai t<r chuan kaihhruaina ṭha a pawimawh a ni. V^ntl^ng hris>lna at^na hmal^knaa thil pawimawh hmasa ber chu ‘mipui zirtîrna’ a ni a, thil ṭha eng ang pawh mipui t^n hluiin chhawp sa teh mah ila, a hmangtu t<r mipuiin an hriat chian hmasaka an duh phawt loh chuan a tum a hlawhtling har hle ṭhin (Bazar t<r in nuam tak sak zawh tawh luah lum sî loh ang te!) 

T<na AMC hmal^kna pawimawh tak pawh hi mi tin thinlunga a riah theih n^n puanz^rna hmanrua ṭha tak tak hmang hian nasa lehzualin puanz^r ni se a ṭangkai hle d^wn a ni. Polythene hman khap hi mipui t^n liau liau a ni a, chu chu mipuiin kan hriat chian a, polythene ip hmang duh lo va a aia kan puan ip adt neih sa kan hman z^wk ṭheuh chuan polythene hi k^r lovah a hnawng ang a, polythene ip pan leh chhah d^n te, a zuar ‘rutu’ hrem leh a kaihhnawih thil dang ilo hi chu zawi zawiin a la th^mral mai ang tih a rinawm a; polythene hi hmang duh lo satliah mai lovin kan la thinhrik hial z^wk d^wn a ni. Hmas^wnna at^na mipui rilru s<kthl>k a pawimawh rual hian polythene ip hi a aiawh t<r - a thl^kna - kan chhawp fuh phawt chuan hun rei lo t> chhungin kan hotute thiltum hi a hlawhtlin a beiseiawm hle a, chutih rualin chhan eng emaw av^nga a hlawhtling hma ta lo a nih pawhin thuneitute lam bawk hi th^ thlah lo va zirtîrna, fuihna leh ror>lna hmanga an ṭan mar reng a pawimawh d^wn a ni. 

Bawlhhlawh laka kan khawpui ber a lo thianghlim z^wkna at^na hmal^kna polythene hman loh kan sawi rual hian ka lo vei leh nghahhlelh ve ṭhin, sawrkarin Tuiriala ‘bawlhhlawh s^wngb^wlna’ hmun a siam chu ‘peih ṭ>p’ a nih thu leh a ‘thlal^k’ te Zonet chanchin thar dt.25/6/19 d^r 6 pm-a ka lo hriatin l^wmawm ka ti hle mai a, ṭha taka siama ṭangkai taka hman hl^n a nghahhlelhawm hlein ka hria. Sawrkar hn^ leh ṭ<l dang ti-a Aiz^wl p^wn lama kan zin ve ṭhin lai zawng zawngin Tuirial kama bawlhhlawh paih v<m leh h^l kh<k vut vut ṭhin hris>l lohzia hre chunga hn^r hupa lo tl^n p>l fo tawh ṭhin ka nih av^ngin hei hi ka lo ngh^khlel ve >m >m ringawt mai a ni! Bawlhhlawh khawn kh^wm hnua tihral chungch^ngah hian hm^n deuhah kh^n AMC bawk hian v>ng ṭhenkhatah bawlhhlawh ṭawih thei leh ṭawih thei lo te thliar hrantîrin a paihtu motor pawh chi hnih an siam niin ka hria a. Kha pawh kha nakin lawka kan la hmab^k ngei t<r a nih av^ngin chiang z^wk leh uar z^wkin mipui hi min la zirtîr zui se a ṭangkai hle d^wn a, kan hriat chian phawt chuan mipui chuan kan z^wm leh mai d^wn a ni. 

Polythene hman khapna hi a bul tumtu chu AMC niin Aiz^wl khawpui chhung chauh huam rih mah se Aiz^wl p^wn khawii khuaah pawh kan mamawh vek tih hi hria ila, t<n maiah min tibuai rih lovin kan hria a nih pawhin nakina kan la buaipui t<r a ni ngei d^wn tih hriain polythene hi ram pum huapa kan khap (thl^k) a ṭ<lin a hun takmeuh a ni. Ka ṭhianpa duh tak, sikula kal rualpui t<ra ka s^wm ṭhin pu V^nhmingliana (Tauva) ṭhahnemngaiin the Aiz^wl Post dt.22/6/19-a polythene ip hlauhawmzia leh ama’n a hman duh lohzia b^kah khawlaia a chhuahvah d^wn apianga polythene pumpelh t<ra ‘ip t>’ ah a chîn thu a ziak kha thinlung taka ṭ^wmpuiin kei pawh polythene ip hmang lo t<rin ‘puan ip’ ka pai chhuak ve ṭan tawh a ni. 

Dr. Malsawma, Chaltlang Venglai