Written by
Lalhruaitluanga Bawitlung
A ram neitu nia inchhaltute hi Mizoram hralhtu an lo ni zawk em?
Mizoin kan ram, Mizoram ramri atana kan pawm theih reng reng loh Northeast Areas Reorganisation Act, 1971 in Mizoram ramri chin a tih chu he dan siam tirh phat aṭangin nasa takin Mizoram mipuiten kan kan sawisel nghal a. Mizoran UT sorkar pawhin ramri chungchang ti fel turin Rev. Zairema Chairman-na hnuaiah Boundary Committee pawh a din nghal a.
Boundary Committee chuan Mizoram boundary dik tak zir chiangin India hmun hrang hrangah musuem leh archives-ah te kal kualin Mizoram Boundary chhinchhiahna hrang hrangte an la khawm a, amaherawhchu khatih laia sorkar hrang hrang te leh Boundary Committee chuan rambuai lai a nih avangin India sorkar leh MNF hotute mitmei ven a na hle a, MNF lampang aṭangin an hotupa Pu Laldenga'n ramri buai chinfel chungchang chu 'kan salu hawn tur' tiin a keipui sa hauh tlat avangin an kal thui thei lo hle.
MNF leh India sorkarin Memorandum of Settlement an sign dawn pawh khan Boundary Committee member te chuan MNF hotupa Pu Laldenga hnenah kalin India sorkar nen Mizoram ramri chungchang an sawi huna a ṭanfung tih chak nan an document neih zawng zawngte an zuk pe a. Hetah hian Boundary Committee member te chuan Pu Laldenga hnenah chuan, "Pu Deng, tun hi kan ramri chinfel nan a tulung hunlai ber a ni a, tun bak lo hi chu chinfel theihna hun kan nei tawh lovang, inrem tura inkawmna kal mek lai hi boundary chungchanga i din nghehna hian engtin mah a tih buai phah bawk lovang" tiin an zuk chah nghe nghe a.
Mahse, MNF leh an hotupa Pu Laldenga te chuan an thil tum ber political power/ thuneihna an ngaih pawimawh ber avangin an thusawi ngai pawimawh lovin boundary chungchang sawi fel lo mai pawh ni lovin Memorandum of Settlement India sorkar nen an rawn sign-ah chuan North East Areas Reorganisation Act, 1971 in Mizoram boundary atan a tih ang chin hi Mizoram state boundary atan an rawn pawm ta zawk a {Memorandum of Settlement 4.3(1)}.
Tuna Mizoram boundary atana Mizo fa-in kan pawm theih reng reng loh North Eastern Areas Reorganisation Act, 1971 hi MNF chuan an pawm miau avangin an sorkar lai pawh khan Mizoram mipuiin tuna kan ramri chungchanga kan lungawi lohna leh chingfel tura kan enghelh chu an ngaihthah hle. Mizo Zirlai Pawl (MZP) chuan sorkar koh ei nan 20.6.2007 khan Vairengte khaw daiah Mizoram ramri humhalh nan 'ZORÛN' an zuk sa a mahse MNF Sorkar lai khan Mizo tan a mualphothlak thei ang berin Mizoram Police-te chuan Assam Police-te Bagha mipui hmaah kan ṭhalaiten ramri humhalh nana Zorun an sak chu Vairengte khua pawh an pelh hma hauhin an ṭhiat ta nghal a. Khami ṭuma kal kan Mizo ṭhalai huaisen tak takte chu tlawm thlak leh muaplho thlak tihna avangin mittui tla zawih zawihin an haw a nih kha.
MNF sorkar khan an chet danah nakin zelah ṭhangtharten min la dem anga min la sit ang tih an hlau leh si a dawt muhlum hlakin 'MZP ten Zorûn an sakna lai hi Assam Forest Reserve Area a ni a, Bhagha leh Lailapur mipui ten nasa taka an complaint avangin Assam Forest hnathawk ten an ṭhiat' tiin Vairengte Police Station-ah an dawih zepna thup bo tumin an lo record a nih chu!
Kum 2019 a rawn thleng a, Mizoram ramri venghim ngam lo ho bawkin sawrkarna Mizoramah an chang leh tak avangin Assam vaiho pawh an ram ngei nia an hriat luahlum leh nghal turin an rawn pawr leh ta ngei mai. July ni 6, 2019 (Inrinni) khan Assam Forest Deptt. chuan office rawn luah tumin an building hluite chu an rawn cheihnum nghal a, hetianga an che hi Mizoram police leh Mizoram IR te lam aṭangin tih tawp tir tum chu sawi loh hma engmah lak a ni lova, report aṭanga kan hriat danin an thlir vel mai mai ta zawk a. Hetih lai hian Vairengte ṭhalai engemaw zat chuan Lailapura an in sakna hmun hi pana tih tihtawp tir an tum a, amaherawhchu thil tih theih an nei lova July ni 7, 2019 (Chawlhni) zan thim hlim khan Assam Forest Deptt ho chuan an luah thei ta a ni.
Tuna Vairengte thil thleng chungchangah hian a ram neitu tia inchhal ve chhen ṭhin MNF ho hian lalna leh thuneihnate itna avangin Mizoram hralhtu-ah an ṭang ta a mi tih hi ṭhangtharte zawhna a ni.
Lalhruaitluanga Bawitlung