Written by
Mahmuaka Chhakchhuak
PU RAMA THUSAWI HI
Mizoram Chief Minister zahawm tak Pu Zoramthanga chuan tun AMC Inthlannaa MNF Councillor tharte lawmna hmun, Vanapa Hallah kum 2013 khan Electronic Voting Machine (EVM) chu tihdanglam a nih thu ni tin chanchinbu Vanglaini chuan ni 21 & 22 Feb, 2021 khan Editorial huangah a rawn tarlang a, he thil hi tlemin han sawi zui ve ka duh a ni.
Kum 2013 khan seat 40 kha mi 142 te’n chan ṭheuh tumin an inchuh a, chutih laiin result a rawn chhuah chuan Pu Lalthanhawla erawh hmun hnihah tlingin MNF Party chuan seat 5 chiah an la a, Congress-in hneh takin seat 34 an la a nih kha. Vote percentage lamah pawh Congress in 44.6% an hmuh laiin MNF chuan 28.7% chiah an hmu a. Chu chu MNF lam chuan Voting Machine EVM chu tihdanglam niin an ngai ta a, vawiin thlengin tihdanglamah an la ngai a ni awm e. Hetiang a nih chuan vote thlakna khawl ber hi rintlak loh em ni ni ang le? Nge kan Chief Minister zahawm tak hian a ngaihdan la thlak loin leh finfiahna pawh nei chuang loin a la sawi ri mai mai zawk ni ang?
Mizoram Legislative Assembly Election vawi 6-na kha 24 Nov, 2013-ah neih a ni a, Dec. 6-ah Vote chhiar a niin result pawh puan nghal a ni. Kha inthlanah khan Constituency 40-ah Candidate 142 an awm a, heng zingah hian hmeichhia 6 an tel bawk a. Indian National Congress (INC) leh MDA hming invuah tharte MNF, MPC leh Maraland Democratic Front-te chuan Constituency 40-ah Candidate an dah kim a, ZNP-te’n thawhpui nei loin an maldin a, bial 38-ah Candidate an dah bawk a, Nationalist Congress Party-ten seat hnih – Hachhekah Lalhmingthanga leh Mamitah Biakṭhuama Molshoy te an Candidate bawk a. Zoramthar Duhtute (ZTD) te chuan Seat khat – Lunglei North-ah S.L. Sailova dingin Jai Mahabharat Party (JMP) te pawhin seat khat – Hrangturzoah F. Remkhuma a ding bawk. Heng bakah hian Constituency pahniha ding kawp mi pathum an awm bawk a, chungte chu – Lalthanhawla – Serchhip leh Hrangturzoah, Lalduhoma – Aizawl West I leh Kolasib-ah leh Lalawmpuia – Serchhipah leh Hrangturzoah te a ni. B. Sangkhumi (MHIP President hlui) leh Lalawmpuiate hi Independent-a ding awmchhun an ni bawk.
Sorkarna chelhtu INC aṭangin MLA ni lai mi pali te; H. Liansailova chu Aizawl North II-ah a tling zo lo a, Aizawl West III-ah R. Selṭhuama a tla bawk a, Tuikumah K. Lianzuala tla bawkin Saihaah S. Hiato a tling zo lo bawk a. Opposition lam aṭangin MNF Party chuan 2008-a an seat lak an hloh vek a, seat dang panga – Tuikum, Saiha, Aizawl West-I, Aizawl West-II leh Aizawl West-III ahte hnehna an chang thung a, MDA anga an thawhhona Aizawl North-II-ah seat an chang bawk a ni. Party President Candidate zingah Lalthanhawla chuan Serchhip leh Hrangturzoah hnehna a chang ve ve a, MNF President, Zoramthanga chuan Central YMA President kalchhuak hlim leh Congress-a lut thar T. Sangkunga chu vote 798-in a hneh lo a, MPC President, Lalhmangaiha Sailo pawhin INC Candidate, R. Lalrinawma chu vote 422-in a hneh lo ve bawk a, ZNP President, Lalduhoma pawh chuan Aizawl West-I-ah pathumnaah awmin vote hmu sang ber K. Sangthuama chu vote 1493-in a hneh lo a, Kolasib lamah pawh a pathumnaah awmin vote hmu sang ber PC. Zoramsangliana (INC) chu vote 1950 in a hneh lo leh bawk.
Hetiang hi result a nih laiin Pu Zoramthanga hian eng vanga vote tihchingpen hi la ring thei tlat nge a nih ang? Vawiin thlenga a la sawi danah hian a thinlung a la dam lo tih a chiang reng a, hei vang hian ngawih liampui mai mai loin han sawi thar leh duhna lian tak a awm phah a ni. Amaherawhchu kan Chief Minister zahawm tak hian a dik leh dik lohna fiah tak tak chuang lem loin a sawi ve mai mai zawk em ni tih zawhna a awm nghal theih bawk avangin an kuta thiltihtheihna a awm lai ngei hian chhui chiang se la a ṭha ngawtin a rinawm. Chutia bawhzuina engmah awm chuang loa a sawi leh mai ṭhin a nih chuan ṭhenkhatte chuan khami ṭuma an chak loh kha an la na hle niin an rin phah emawte a ni thei a. Inthlannaah chuan chak loh ṭum a awm ang bawkin chak ṭum a awm bawk tur a ni a, chutiang ni loa vote thlakna khawl – Electronic Voting Machine (EVM) zawk ringnghel anga kan ram hruaitu berin vawiin thlenga a la sawi reng hi a zia lo deuh a ni.
Election Commission lama an bawhzui thu hriat a ni lem chuang si lo a, tunhnai thlenga kan ram hruaitu berin a la sawi ri hi a thurualpui leh a hnungzuitute tan ngei pawh sawi thar leh chi tak nge ni ang a, sawi zahthlak tak zawk ni ang tih pawh hi ngaihtuah tham tak a niin a hriat bawk a. A chhan chu kan CM zahawm tak hian thil ropui tak tak a sawiin, a tak hmuh tur la awm chiah lote hi eng emaw zat a lo sawi tawh avangin mipui lam hian ngaihkhatin kan ngai tawh zawk em ni aw a tihtheih hial tawh awm e.
2018 Inthlanpui neih hmaa sorkarna an chan chuan 'In tinin Nuai thum ṭheuh in dawng ang, NLUP dawng tawh zawng zawngte pawhin in dawng vek ang' amah ngeiin a tihte kha hei sorkarna an chang tain vawiin thlengin sem a la ni lo a, Aizawl khawpui chhunga Traffic jam awm lohna atana kawng chhawng buatsaih tur pawh a ban khur pawh laih a la awm lo zel bawkin Assam Rifle hotu hnena ramria mau chin a sawi pawh kutthlakna engmah a la awm lo bawk zelte hi mipuite hian a tak hmuh hlan kan nghakhlel hle a. Hengte vang hian tuna EVM chungchang a sawi leh tak pawh hi ngaihkhata ngaih mai tur zawk em ni a tihtheih phah awm e. Chutihlaiin ram hruaitu berin a vei tawh chu kan ngawih bopui mai mai erawh a dik hauh chuang lo ang a, eng emaw fel lo awm anga ngaihna awm hi a bo theihna tura hmalakna awm se la chuan a duhawm hle bawk a ni.
Mahmuaka Chhakchhuak