Written by
Zobiakvela (Masena)
MLA te hamṭhatna phêna thil inthup
MLA te hi thlan tlin an nih chhan mipui lamin kan hriat dan leh, anmahni lam inhriat dan a inmil lo hlé hian a hriat ṭhin. Dan siamtu an nihna lam aiin a mimir hi chuan engkimah an hming kan lam thawthâng a ni ber a. Chutih rualin mipui rawngbawl tur an nihna lam aiin, mipuite’n rawng an bâwlsak zawk emaw inti a han hawi deuh larh te pawh hmuh tur an awm fo mai! Chuvangin, anni leh keini lam chan han sawi thuak teh ang.
MLA-te hamṭhatna
Central pay commision zulzuiin, state sorkarin hlawh bi thar a ennawn hunah MLA te hlawh pawh a ennawn ve ṭhin a. Congress sorkar term hmasa khan General Purpose Committee duh dan angin MLA hlawh ennawntu tur Committee, Assembly Speaker hlui, Pu Rokamlova hoa siam a ni a. An rawtna siam chu ennawn leha engemaw zat tihhniam a nih hnuah, kum 2011 August thla khan khatih laia Parliamentary Affairs Minister, Pu Lalsawta chuan Assembly House-ah pass turin bill chu a pulut a. Lungrual takin an pass ho va, eptu lam aṭang pawhin sawiselna a awm lem lo.
Khami hma zawnga MLA te’n hlawha an hman chu kum 1999 a mi (Rs. 22,500) kha a ni. A kum 12-naah mipui aiawha roreltute chuan hlawhbi thar an insiam ta a ni. An hlawh chu za zêlah 188.8% a tipungin hlawh pangngai Rs. 65,000 an la a. August ni 1, 2010 aṭanga chhûtin hlawh pung (increment) an la bawk.
Tuna an hman mekah chuan MLA zawng zawngin Travelling Allowance kum khatah Rs. 2,00,000 an la thei a. Committee pêng hrang hranga an telin Daily Allowance (DA) Mizoram chhungah Rs. 750 leh Mizoram páwnah Rs. 1,000 an la thei.
Tin, Assembly Speaker, Cabinet Minister, Minister of State, Deputy Speaker, Govt. Deputy Chief Whip leh Lunglei HPC Vice Chairman te chu Quarter/ Hostel-a khawsa an nih loh chuan, ‘House Rent’-ah thlatin Rs. 10,000 an dawng thei a; MLA-in Personal Assistant pakhat Rs. 20,000 hlawh tur an lâk theih bakah, a term chhungin Personal Attendant, IV grade pahnih a chhawr thei a. A In cheina tur pawh kum khatnaah Rs. 1,00,000 an hmang thei, chumi hnuah kum tin Rs. 50,000 an hmang thei bawk.
Thla khat chhungin Constituency Allowance Rs.10,000 leh Contingency Allowance 5,000 te, Family Allowance Rs. 5,000 bakah, Residency Allowance Rs. 5,000 pek an ni a. MLA pension te’n hlawh Rs. 20,000 an la a, anmahni an boralin Family Pension-ah Rs.10,000 an dawng bawk.
Tin, sorkarin MLA leh a chhungte zin nan kum khat chhungin Rs. 2,00,000 hman a phal sak a. In lei nan emaw, siamṭhat nan loan Rs. 10,00,000 thleng a pûk thei a. Telephone, tui leh electric bill sorkarin a tum sak vek bawk. Tuna MNF sorkar term tharin MLA te hamṭhatna pakhat an siam sak chu motor leina tur Rs. 8,00,00 a pek ṭhin chu Rs. 10,00,000-ah a tihpun sak a. MLA Fund nuai 100, July 2016 aṭanga an hman pawh, nuai 150 ah a tihsán sak.
MLA leh mipui inkar
Political party hrang hrangin an aíawha an din sak tur ram mipui tan policy leh programme (manifesto) an nei hrang ṭheuh a, sorkarna an chan hnuah an ngaih pawimawh bîk pawh a inang lo fo reng a. Tuna kan CM, Finance Minister ni bawk Pu Zoramthanga’n, 2019-2020 budget a pharh takah pawh sorkar hmasa nen sum an dah dan inang lo leh, department ṭhenkhata sum dah tlem a nih chhan eptu lam zawhna a chhanna ah, ‘Finance Minister chu an inthlak tawh a, a mihringa an hran miau avangin ngaih pawimawh bík an neih pawh a inang thei tawh lo,’ tia a chhanna khan thil a sawifiah viau.
MLA te hian sum lakluhna dang nei hauh loin an hlawh ringawt hi rinrâwlah nei ta se, High School zirtirtu hlawh zat vel hlawh an ni a. Bial chhung mipui leh a mimirina an bawh buaina te han chhut hian an hlawh hi engtin nge an kham theih bik le, tih mai palh awl tak a ni.
MLA chuh tura Returning Officer hmaah nomination an file-in, zêp nei hauh lovin tangka fai leh an ro thil neih zawng zawng chhechham meuhin kim taka tarlang leh puang tura tih an ni a. MLA ṭheuh ṭheuh sum an inneih theih hle a. Nimahsela, sum nei vak loa kan ngaihte pawh tunlai ṭawng takin ‘an mawm’ nghal hmel riauh zel a. A ṭhen chu MLA aṭangin an tla chiaha In sa ta nghal char char mai te, In chhâwng sâng zawm belh mawlh mawlh thei te an awm zuk nia!
Hetih lai hian khawpui leh thingtlang lam MLA te nawr buaitu lian tak pakhat chu NGO - YMA, MHIP, MUP, MZP, GSA etc. leh pawl tesep ho hi an ni a, heng pawl hrang hrang laka an sum hman hi a hraw thei viau mai. Khualliana an sawmin sawmchhan engemaw beisei a nei zel a. Khawpui lam MLA te chuan an bial chhung chhiat tawhah râlna sum Rs. 500 aia tlem lo emaw an pe a, veng 6/7 te an bial a, chumia mithi râlna sum an pek, ruang tuamna leh mitthi pangpar nen lama han belhkhawm hian thla khat chhunga an sum thlauh hi tam thei tak a ni.
Tin, thingtlang lam bialtu MLA te paw’n khawpui aṭanga ruang chhuak zawng zawng an thawn vek emaw tih tur a ni a. A ṭhen chuan ruang phurhna tur motor an lei hial a! An bial chhung damlo khawpui lam damdawi In-a awm zawng zawng ‘kán/ tlawh’ vek tura beisei an ni a, anmahni an hman loh pawhin an chhungte tal beisei an ni. Kut ruak ngawta kal kha a ni thei meuh si lo a, a ni lo berah Rs. 500/- tala inkán a ngai. Khaw 20/30 aṭanga damlo te han buaipui chu theuneu lo tak a ni.
Bial an fan chángin mithi rál a ngai a, damlo an kan a, football leh volley ball ken a ngai! Party hruaituten zanriah leh tukṭhuan an siam senso pek sak a ngai bawk. Diesel leh petrol man nen, campaign lai khan an inhmang dá hle tawh emaw tih tur an nih lai leh, an hlawh chu khiti zat (Rs. 65,000) chauh a nih laia hmingchhe vak loa bial mipui mamawh an phuhru thei zel mai hi, an hlawh nen hmehbel thiam a harsa fo mai.
Chuvangin, sorkarin MLA te hamṭhatna a pek chinte han ngaihtuah hian a phênah eng thíl emaw inthup a awm thei ang em tih hi ngaihtuah fo a ngai a, an lákluh leh an pek chhuah hi a inmil em? Helaiah hian ram ṭhanmawh bâwk chu a inkhuar mai lo’ng maw tihte hi ngaihtuah a ngai leh fo ṭhin.
Zobiakvela (Masena)