Written by
L.B.Tluanga

Pianpui ṭawng hi a lo va hlu tehlul em!

Akbar-a rorel laia an Court jester pakhat chuan chutih laia ṭawng tualleng chi hrang hrangte chu nal takin a thiam vek mai a, tuman eng hnam nge a nih an hre thei lo. Amah a inzep tlat bawk si. 

Zan khat chu khawn­bawl upa Birbal-a chuan lal in bul hmun thim lai deuhah hian a lo ba-ra-khaih thut mai a; chu pa chu thlabar tak hian “Engti zia nge?” tiin Oryia ṭawngin a rawn au chhuak a. Birbal-a chuan “Oryia mi i ni chiang mai” a ti a, a lo dik chiah bawk. Hetiang deuh bawk hi Vijaynagar Kingdom hunah a thleng bawk. 
Kan hlimna leh lawm­­na, kan vui thu-hla leh thinurna, kan lung­ngaihna leh mang­anna, kan hlauhna te chen hian pianpui ṭawng hian a sawi fiah ber. Chuvang chuan Pathian meuh pawh hian hnam tinte hi an pianpui ṭawng ngatin a be ṭhin. 

February ni 21 hi ‘International Mother Language Day’ a ni a, khawvel hmun tam takah urhsun takin an serh leh ngei ang. Keini Mizoramah erawh kan la hre ngai lo niin a lang. Sawrkar emaw, YMA emaw, Literature Group eng ber emaw tal hian neitu chan changin han huaihawt vel ta se, “Mizoṭawng hlutsak ni” atan hmang ve thei ila a duhawm hle mai. 

Kum 1947-ah Indian Sub-Continent chu ram pahnih, India leh Pakistan-ah siam a lo nih khan, Pakistan ram lungphum pawimawh hmasa ber chu Muslim sakhua a ni. Pakistan ram chu hmun hnih- West Pakistan leh East Pakistan a awm a. Tunhma zawnga East Bengal lo ni ṭhin chu Muslim bitna ram a nih avangin Pakistan-ah telh a ni a, ‘East Pakistan’ tih a ni. (Tuna Bangladesh hi). East Pakistan leh West Pakistan te chu mel sangkhat laiin an inhlat a, an inkarah India ram a awm a ni.
 
East Pakistan-ah chuan Bengali Muslim an tlim hmur mai. West Pakistan lam ai pawha mihring an tam zawk avangin Pakistan pumpui-ah Bengali ṭawng hmang an tam ber. Bengali ṭawng chu khawvelah pianpui ṭawng anga hmangtu tam lamah pawh chutih lai chuan 6-na a ni a, Pakistan Official language atan pawh kum 1948 February khan Provincial Assem­bly-ah rawtna thehluh a ni nghe nghe. Sawrkar neitu party ‘Muslim League’ erawh chuan Urdu ngei an duh si. 

Pakistan sawrkar hotu M.A. Jinnah chuan March 1948-a Dhaka University Convocation-ah “Pa­kistan Official Lan­guage chu Urdu a ni ang a, ṭawng dang a tel lo vang” tih a puang ta hmiah mai. Bengali ho chuan an helh hle mai. Bengali ṭawng (Bangla) chu official language-a puang tel ve turin an nawr zui ta a ni. 

East Pakistan lama All Party Committee of Action chuan ni 21.2.1952-a East Bengal Parliamentary Assembly lo awm tur denchhenin ‘General strike’ neih an tum a. Mahse sawrkarin February thla pum atan Dhaka khawpui chhungah Section 144 (mipui pun khawm khap etc) a puang tlat mai. Hei hian boruak a ti sosang zual ta a ni. 

February ni 21 a lo thleng ta. Dhaka University ziarlaite chu Section 144 pawisa lovin, Parliament tual­zawlah an pung khawm a, police te chuan tear gas nen an lo bei phawt a, chutah silai an hmet puak ta. Mi 5 kah hlum an ni. Chumi chanchin thang vel avang chuan mipui tam tak an lo pung khawm a; police te chuan silai an hmet puak leh ta a, mi 4 an kap hlum leh. Mi tam tak man an ni bawk. 

Dhaka Medical College Compound-ah heng ‘language martyrs’ te hriatrenga an din a, kum tin February ni 21 chu a serh ziah bawk. (Bangladesh sawrkar lo pian hnu phei chuan sawrkarin holiday atan a puang). 

Tin, ni 29.2.1956 aṭangin Bangla chu Pa­kistan Second official language-ah pawm a lo ni ve ta bawk. 

Khawvela ṭawng chi hrang hrangte dinhmun ngun taka lo thlir kual mektu UNESCO chuan heng ‘language martyrs’ te hi a hmuh hmaih thei lo. November, 1999-a UNESCO Assembly chuan February ni 21 chu “International Mother Language Day” atan a lo puang ta a ni. Pianpui ṭawng nei apiangte chuan he ni ngaih pawimawh hi kan ba ṭheuh a ni.