Written by
R. Zothanliana
Anni leh Keini
(Kan thupui hi mi dangin an hmang tawh tih hre chungin, ka ziah tum nen a inrem avangin ka han hmang ve mai a ni)
Naupan lai chuan kan veng kawng a mam ṭhat a, kawngpuiah ball a pet theih chuan kan lawm mai a, veng dang kawng chu chhe deuh mahse pawi pawh kan ti lem lo, kan mamawh lo a. Kan vengah current a awm a, World Cup kan en theih chuan kan lawm leh viau a, veng ṭhenawm current nei lo chu kan nuihsan vel mai mai ṭhin.
Keini chu kan eng miau a, a pawi lo e. Kan khuaah tui kan hnianghnar phawt chuan, khaw dang chu tui harsa deuh mahse a pawi lutuk lo a ni lo’m ni, khua kan thlang fuh a ni mai a. ‘Sem sem dam dam, ei bil thi thi’ aṭang khan kan peng thui ta viau a, mihring kan ṭhahnem ta bawk a, a remchang reng tawh lo a ni ngei ang.
America ramah sipai hoin thuneihna an neih a, lalna an chan theih mai beisei leh, ‘Martial Law’ puan mai duha ṭawngṭai an awm hun kha ni tam a la liam lo. Tunah kan ram ṭhenawmah, mipui tam tak chu ‘kan unaute’ tia kan sawi ṭhinte chungah ngei, chutiang thil chu a lo thleng ta. A rapthlak zia leh, a hlauhawm zia chu a hmuh theih a, a hriat theih bawk. Pawn aṭanga kan lo hmuh leh hriat ve erawh hi chu tlem te chauh a ni ang, a chhungah chuan a manganthlak ngawt ang le! Myanmar sipaite’n thuneihna an chuh chhan leh an chhuanlam han hriat khan, hmanni lawka tu emaw thusawi chu bengah a ri nawn awn awn thei nia: a thusawi avanga khatianga ti chu an ni em a hriat loh a. Ram ṭhenkhatah chuan mipui rorelna tia kan sawi mai, Democracy zung leh thuthlung hi a intuh nghet viau a, tute emaw chak lo thinrim invaivung vel pawhin an nek thlu zo meuh lo a ni. Chutih lai chuan, chutianga mipui rorelna chak tawk ve lohna hmunah chuan eng nge thleng thei tih chu a takin kan hmu ta a ni.
Mi ṭhenkhat chuan ram danga awm hi a ṭhatna an hria a, awm an tum hram hram a, anmahni ruaitu Kohhran nena inzawm ta lo te pawh an awm a ni awm e. Chutih lai chuan, an va awm takna rama midang rawn awm ve tur leh remchang nei ve tur lo dang tlattu hruaitu chu an thlawp leh viau lawi a. Dinhmun hniam zawka ding (eg, ral tlan) anga ngaih theih an nih avanga ram danga luh awlsam viau te khan, an luhna rama midang lut ve tur chu an duh vak lo a, chutiang lo daltu chu ṭha an ti ve leh tlat bawk a. Kum 2020 laihawl vela khawvel ram ropui tak pakhata an hruaituin, an rama hnathawk ṭhenkhat, an rama awm theihna (Visa) leh hnathawh phalna (work permit) vel chhuanlama hmanga, a haw tir khan, kan ram (India) mi pawh an rawn haw ve nual a ni awm e. Muslim ram ṭhenkhat leh ram dang aṭanga ram hausa zawka hnathawh tur zawng leh beisei mi tam tak chu, tu emaw thurolum (policy) avangin an beidawng a, an mangang hle. A tuartu kan nih ve loh chuan a pawi lo thei mai zel a ni lo’m ni?
Covid 19 vung vanglai khan, ‘Kan rama Health Care Worker-te thlawpna lantirna atan ri thei chitin i tiri ang u’ tih thu kha an han than vel a. Mizoramah pawh kan zawm ṭha viau a, ‘Vaiho tih dan, a ho mai mai, Kristianna nen a inmil lo’ ti pawh an awm mai thei. Thu dang a rawn thleng leh a, ‘Eng i chhi ang u’ an rawn ti leh a, hei phei chu kan hlau zual a ni awm e, bati/ eng chhit avanga rinna buai deuh kan hlau pawh a ni ang. Khatianga min ngentute khan Covid Vaccine an han thawn a, chumi kan dawng erawh chu kan lawm hle a, invenna ṭha tak a ni dawn tih hria in, lak mamawh leh a la phakte chuan an han la ta sap sap a, a lawmawm ngawt mai. Buhfai te, petrol te, kan mamawh dang pawh min rawn ngaihtuah sak zel dawn a nih hmel a, a leina tur kan neih ve zel theih chuan kan tlachham bik dawn lo a ni.
Bati chhit en te, bur chhia khawnrik te, ṭhu chunga excer lak (yoga) te thleng hian han hlauh em em tur chu a ni lo mai thei. Hnam tih dan (culture) nena inzawm thil ṭhenkhat hi a awm ve bawk a. Khawvelah hian keimahni chauhin kan awm lo a, kan tih dan ang loa ti ṭhin hi keini aia tam fe hi an awm a, ‘KEINI keini’ kan tih lai hian, ‘ANNI anni’ tih pawh hi a ṭul ve tho a ni. Kan mamawh te ber, nawhalh bawk leh hriau thleng hian midang siamah kan innghat a ni a, hnam dang kan mamawhna a sang bawk si. Chutih lai chuan, Mizo hnam hi hnam dangin min mamawhna a sang ve em tih te hi inzawh ṭhin a ṭha awm e.
Panlai nun a liam a, mahni vengah chauh kan awm reng thei ta lo a, kan veng kawng ṭha viau mahse, kan veng ṭhenawmte kawng a chhiat miau chuan fur ruah surah kan berh zel tho chu a nih hi. Kan tih dan hi a ṭha a, mi tih dan pawh a chhe bik lo: kan fel a, mi pawh an fel ve tho, tih te hi kan hre chho zel dawn a ni ang.
Robert Frost poem pakhat, ‘Mending Wall’ kha zir a ni ṭhin a, indaidanna bang ṭhat loh zia sawina a ni ber awm e. Berlin Wall kha a ṭha lo a ni ang, an ṭhiat ta vek a, mahse, Mexico ramri hrula daidanna bang hi chu Mizoramah pawh ṭha ti tak tak an awm a ni awm e, Mexican kan ni lo tlat a. America ram tana nasa taka ṭawngṭai a, an ram hruaitu tu emaw tana biak in thlenga thupui thawhtute kha Suu Kyi leh Myanmar ram tan pawh an ṭawngṭai ngei ang.
R. Zothanliana