Written by
C.Sangzuala

Buh buh buh - Ration - A zo buhfai sem

Kum engemawti kal taah khan Mizoram sawrkar Supply Department-a store keeper pawlin an magazine-ah ka thil vei zawng ziak ve turin min rawn sawm hlauh mai a. Insit mah ila ka pha phal lo. Vai buhfai ei reng mai han nih hi Zo buhfaia thlak ve tawh ṭul ka ti hle ṭhin a. Chuvangin, Zoram thar chhuah buhfai ration-a sem ve tawh rawtna ka ziak a ni. 

Kha Magazine/ Souvenir kha buhfai semtu Department-a peng pakhat an ni mai a, buh thlawh chhuah lam thawktu an ni lo a, chu lama mawhphurtu Agriculture Department-a hotuten an lo chhiar ve khiat em tih hriat zuina pawh ka nei hran lo. Thu ziak chhiar tuipui hrim hrim chi mi pahnih/ pathum hnen aṭang chuan min fak sakna ka dawng ve mial a, a lawmawm tho na a, ka ziahna rilru lam erawh a hawi lem lo. Nitin chanchinbua chhuah chu ni se khak fuh palh mual mual pawh a nei maithei. 

Ei leh bara intodelh a pawi­mawh thu hi ram hruaitute ka aṭang pawhin kan hriatna a rei tawh hle a, political party hrang hrang, kan rama sawrkarna lo chelh tawhten programme liana an neih ṭhin pawh hi chu mi tin zawn chu ni ṭhinin a lang. Chuti chung chuan vawiin thleng hian kan chaw pui ber buhah pawh kan la intodelh si lo, a hahthlak viau mai. 

Tuna kan sawrkar thara kan Agriculture Minister zahawm tak chuan ‘ei leh bara intodelh’ ti tlangpui mai lovin ‘Mizoram thar chhuah buhfai ration-a sem’ tih a rawn sawi chhuak ta rawt a, dawnsawn a nuam hle. Chumi hnuah chutiang lam hawi chu kan senior Minister pakhat leh kan Chief Minister zahawm takin an rawn sawi chhun zawm bawk a. Tun hnaiah Supply changtu Minister ngeiin a rawn sawi ve leh takah phei chuan Ration atan Zoram buhfai ngei sem hun a hnai kuarin a hriat a! Buh thar theihna bik kan leilung neih dan, Statistical Handbook leh chanchinbu a kan hmuh dan tlangpui ilo en teh ang. 

Leileta siam theih hi hectare 75,000 vel a ni a, siam tawh hi hectare 20,000 vel nia sawi a ni. Ram hectare 1 hi Mizo pa buh ṭin 2½ hmun vela zau a ni a. Leileta siam tawh hi ṭin 50,000 hmun vel a ni ang a, la siam loh hectare 55,000 chu Mizo pa buh china ṭin 1,37,500 hmun tia vel a ni thei ang. Leileta siam theih hi siam ni ta vek sela buh quintal 1,87,500 a thar thei dawn a ni. Heng bakah hian awih tlan ram rem buatsaih theih hectare 7644-a zau a la awm bawk (Zalen 26/3/17). 

Chanchinbu hrang hrang aṭanga kan hmuh dan chuan Mizoramah hian leilet nei chhungkua 10,681 an awm (Vanglaini 2/5/19). Anniho hi leilet siam tawh sa neituah ngai ta ngawt ila. Mizoramin state dang aṭanga thla tina buhfai kan lak luh hi quintal 1100 a ni - (Zalen 30/6/18). Tunah chuan a pung deuh tawh maithei. 

Thingtlang lamah Mizo lo neih pangngaia eizawng chhungkaw 60,688 vel awma sawi an ni a, thla thum ei tharah ngai ta ila - (Zozam Times 4/6/19). Khawpuiah hian buh thar ve miah lo tur Mizoram mipui zatve aia tam mah an awm bawk ang. Kan chawhmeh, thlai lam chi pawh hi chiang deuha chhinchhiah ni thei se tan lak dan tur a hriat theih deuh ngei ang. The Zozam Times-in a sawi dan chuan January - June’ 2019 chhunga Vairengte check gate-a chawhmeh lo lut zat hriat theih chin chu quintal 11 chuang tih a ni. 

Myanmar aṭang pawhin ṭhahnem fe lo lutin sawi a ni bawk- (12/7/19). 
Aizawl khawpui chhehvel leh khaw hla deuh zawk aṭanga Mizo thlai thar khawpui bazara lo lut ṭhin pawh hi chhinchhiah fel ni ta se ṭhahnem fe tur a ni. 

Ei leh bar lam chi ni lo, mi taimaten ṭhahnem ngai taka an lo beih, tuna teak kung puitling tawhte hi thil dang anga suma chantir theih ni se that pui tham  a ni ngei ang. Rubber (ṭhelret) pawh hi chhungkaw engemaw zat chuan an chingin an lo enkawl ṭauh ṭauh a, tunah hian kung nuai 10 lai a awm tawh a, chhungkaw 300 chuan an hnai ve tawh a ni awm e - (Mizo Aw 30/5/19). 

Kan ram leilung hi thlai chitin chin theihna a nih thu kan hruaituten min hrilh fo tawh a, a thlamuanthlak viau. Amaherawhchu, ram hmasawnna atana rahbi pawimawh hmasa chu ei leh bara intodelh phawt hi a ni an ti ṭhin. Kan chaw pui ber buh mawlh mai hi kan ram hruaituten han thlurbing sela. Leileta siam theih la siampui tlin loh hi leileta siam thuai ni se la. Chumi rual chuan leilet hmin tawh cheibawl ngaite hi hlawk zawka buh a thar theih nan khawih tel ve ni se. 

Tun aṭanga kum tam vak lo chhung hian buhah kan intodelh ang a, Ration dawrah zo buhfai ngei kan lei theih a beiseiawm hle. Kan buh tharin min daih lo a nih pawhin lei belh ngai a tam vak lo vang. 

C.Sangzuala