Written by
Zobiakvela (Masena)

SEDP ah cheng nuai 3 in dawng dâwn!

June ni 18, 2013 ah MNF Party chuan Socio-Economic Development Policy (SEDP) hmasa zawk Vanapa Hall-ah an tlangzarh a, phek 29-a chhah a ni. SEDP hnuhnung zawk chu March ni 23, 2017-ah phek 64-a chhah an tlangzarh leh a. 

SEDP hmasa zawk an tlangzarh hun hi MLA inthlanpui nen a inbichilh hle a, mipuiah zuar tak tak turin thla 4 ché ché hun an nei a. Khawtin a dâp chhuak hman lo hle a, hriat pawh hriatfiah hman a ni meuh lo. A hnuhnung zawk erawh chu kum 1 leh thla 8 (thla 20) chhûng zet zawrhna hun an nei a, a tih lar nan pawh hun a thâwl ṭha deuh. 

Sorkar hmasa (2008-2018) flagship programme NLUP kha mipuiin kan hre lar hle a. Congress Sorkarin hun hmasa lama an lo kalpui tawh vang pawh a ni mai thei, cheng nuai khat sem kha a lar a. Chu chu a tak pawhin Congress sorkar khan a tihlawhtling a ni. Mipui lamah a tak taka hlawhtlinna lo lan chhuah dan chu thuhran ni se. Mizoram pumah chhungkua 2,21,077 kan awm a, chu mi aṭanga chhungkaw 1,68,737-in NLUP ṭanpuina kha an dawng hman tlat a. Chhungkaw awm zat aṭanga tehin za zelah 76.32% in an dawng hman. 

MNF sorkarin SEDP kalpui a tum dan hi mi tam tak chuan kan la hrethiam lo hle. Ram hruaitute’n ‘a sema sem a ni ve lo,’ an ti a, ‘cheng nuai 3, a aia tam pawh in dawng dawn...,’ te an ti. A taka mipui hnen a thlen dan turah mi tam tak chu kan inrinsiak deuh mai mai! Mipui lam hi chuan mahni thlai chîn tur leh ran vulh tur kan thlan fel chuan a beneficiary a zirin sum faiin emaw, a tahtawl (installment)-in bank account-ah pawisa a lo lut leh mai turah an ngai deuh ṭhup niin a lang. 

SEDP bû hi han en chian ngial pawhin cheng nuai 3 sem leh inpek lam hi a awm chiah si lo. Campaign lai leh mipui hmaah chuan nuai thum inpek kha a lar hawt mai si a, a ngaihna tak hriatthiam a har kan ti deuh a nih pawhin, a mawh lo’ng e. 

Hetih lai hian SEDP-ah chuan thil thar a awm dawn niin a lang. Mimal, chhungkaw pakhatin a ‘trade’ thlan a zira block leh district level aṭanga thlan fel mai ang kha a awm ve dawn lo a nih hmel. Society kaltlangin industry din duh an ni emaw, vawk leh ar, sum chang thlai chîng duhte’n an mamawh tâwk, anmahni intunnun theihna khawp ruahmanna (project) an siam kha society-in a pawmpui hnuah, SEDP board lama a concern department ṭheuhte hnenah an thlen leh ang a. An project siam kha pawmtlak a nih chuan a project base ang zelin cheng nuai 3 leh a aia tam, cheng nuai 10 thleng pawha an hmuh theihna tur he SEDP-ah hian ruahmanna a awm zawk a ni awm e. 

Chu chauh ni loin an mamawh dan azir ang zêl (need base)-in ṭanpuina pawh inpek chhunzawm tur a ni a. Heng hi sorkar hotute chuan society kaltlang zela tih tur a nih thu an sawi a. Sum faia inpêk (grants) te, sum tum ṭhensak (price support), man tlawm zawka pêk (subsidy) leh loan hmang tein SEDP dawngtu tur (beneficiaries) te chu tuamhlawm (delivery system) an tum dan bulpui ber chu a ni. 

SEDP hnuaiah hian co-operative system chu uar zawka kalpui tum niin a lang. Chumi tih hlawhtlin nan chuan mipui tana hna siam chhuah (out-sourcing policy), sorkar leh mipui/ pawl thawh hona (Public Private Partnership) leh social audit system te nasa zawka hman ṭangkai chu SEDP nihphung tur niin a lang bawk. 

Chief Minister, Pu Zoramthanga’n a tuipui leh a sawi tam em em chu Rua (Raw) hmanga eizawnna siam hi a ni. Rua hmanga ram economy siam ṭha tur hian CM hian ‘Rua’ hi a tuichilh takmeuh meuh a. Mizo zingah amah anga tuichilh leh bei nasa pawh an awm kher lo ang. ‘Raw chî’ kan hmuh theih dan kawng awmchhun chu a bul kár emaw, kum 50 dana a ‘tâm’ hunah chauh a nih vangin raw chî siamchhuah dan pawh a zawng nasa hle. 

Raw lian leh ṭha zawk tunlai thiamna (tissue culture) hmangin a hlawhtlinna hmuh a lo ni ta a. Mi tam takin Pu Zoramthanga rua chanchin sawi dan nuihza siam nana an hmang ṭhin hi chu an hriat loh vang pawh a ni mai thei. Hei hi a tak takin kalpui mek a ni tawh a, a hlawhtlinna pawh a awm ngei turah ngai ang. Internet kaltlanga khawilai foreign ram emawa mau leh raw chin dan download-a dahlau deuh hleka ziah chhuah mai mai ni lo, a taka chîngtu leh a harsatna lai zawng zawng paltlanga hre chiangtu leh practice-tu tan chuan Rau hi sawi rawtui loh hleihtheih pawh a ni lo vang. 

Chumi atana tih tur hmasa nia lang erawh chu tuna Bamboo Industry kan neih ve te hi thuamṭhat leh tih changtlun a ngai hle a. Tin, Bamboo Processing Technology zir chiang tura India ram leh foreign-ah te intirhchhuah a hun hle mai. Tuna Sairang leh a chhevela Bamboo chipping unit khawl awmsa te hi a ṭha tawk lo nia sawi a tam a. Chumi atana sum hman tur (revolving fund) te pawh sorkar hian a dah tam hle niin a lang. Kan rin leh beisei aiin rua (bamboo) lama sorkar hmalakna leh chumi trade thlanna kawnga hmalak tumna hi a lianin sum pawh a tam dawn hlein a hriat.

Mipui lamin kan thlir leh mithlâ-a châm lian ber erawh chu engtin nge kan fairêlbel (account)-ah cheng chuti zat chu a lo luh ang, tih hi a ni. MNF sorkarin budget a pass hmasak berah SEDP atan cheng vaibelchhe 750 an dah tawh a. Heti a nih hi chuan a ti tak tak peih te tan kawng a awm dawn tih a chiang tawh a. Nakum budget lamah SEDP atana pawisa ruahman pawh a pung chho zel tura ngai ila. 

Englekhawle, SEDP-ah hian ei leh bara intodelh (Green Revolution) te, thil siamna leh siamsa hralhchhuahna lama hmalak, mihring theihna (man power) tihpun leh technology lama kal chak te, hmasawnna ruhrel siam leh ram pawna mithiamte koh luh (invest in Mizoram) lamah te hmalakna duhawm tak beisei ila. Chumi-ah chuan ram hmasawnnain a hlamchhiah leh thlen phak loh (economically deprived people) te chhanchhuah leh leirem an rah ve theihna tur kawng buatsaih sak lam te pawh SEDP hian zau takin huam vek se la. 

SEDP chu sorkar hmalakna tur hlawm lian ber (flagship) a nih tawh avangin, MNF party ta bîl a ni mai tawh lo va. Mahni project siam hmanga cheng nuai thum leh a chunglam pawh dawng thei turin mipui lam kan inbuatsaih a pawimawh dawn ta a ni. Sorkar hmasa lamin an duh zat zat bituk chin neia min pek ang mai mai ni lo, mamawh zat kan hmuh ngeina tur SEDP a lo nih zawk theihna turin, cheng nuai 3 leh a chunglam hmuh inbeisei phawt teh ang aw. 

Zobiakvela (Masena)