Written by
Lalrinliana Colney
LALPA HRIAT HNAM MIZOTE
Hnam huaisen leh tlawmngaihna inzirtir ṭhin, mi lu la hman tia kan history-a chuang hmasa ngat khan, kan ngam loh sappui kan do a. An fanute sala kan hruai hawn meuh chuan, a siruk lain min rawn bei let mai aleh, hmanrua kan neih ṭhat ve loh avangin, tlawm lo thei lo dinhmunah min dah a, Lalnu Ropuiliani erawh chu a thih thlengin a ṭang tluan.
Hnam hnawksaka min ngaih avangin, sappui mi ngo val awpbehin kan awm a, Krista Chanchin Ṭha min barh an chak ta tlat mai a. 'Mi lu la hman' tih kha min hriat dan a nih avangin, thih pawh huamin min rawn pan riap mai asin.
Missionary-te khan hna an ngah khawp mai a. Kan balh em avangin, an chanchin ṭha lo lawm apiang kha, competition an siam ṭhin a, an lawmman min pek chu maw, sahbawn hlir zuk nia mawle! Chutichuan A AW B te min siamsakin, school min dinsak a, hnam nun siam danglam vek khawpin chi tinrengah hma an rawn la hi a ni ringawt mai.
An chanchin ṭha rawn tuh chu a ṭiak ṭha khawp mai a, rei lote-ah ram pumah a darh a. Chanchin Ṭha eng hnuaiah kan leng ta huai huai mai. Kan khawsak phung a danglam vek a, ramhuai leh zawng lu ro te, thing lu bulte hlau ṭhin khan, chung lam kan hawi ta dial a, kan manganna pawh, Khuanu kan lo tih ṭhin kha, Pathian tak a ni tih hriain, chu lamah chuan kan rinna kan nghat ta bur mai a ni. Engtin maw?
Japan ral lian lakah khan...: Indopui pahnihna kha Mizote tan pawh a hlauhawm khawp mai a, British laka India zalenna sualtu, Chandra Boss khan Japan a han pun a, Japan ral a rawn lian ta thut mai. Mizorama British sipai awmte kha an ropui lem lo, Japan ral a lo len vaih chuan, kan pi leh pute kha chu an hnungkhirh dial mai dawn a ni. An mangna chu chung Pathian ven theih a nih beiseiin, Aizawl Lammualah kan pi leh pute kha inko khawmin, van lam chhanna mak tak an beiseih ngei kha an hmu chiang asin. Japan ral chu a lo lian ngei a, Birtish sipai leh Lushai Scout ho khan, Japan ral hmatawng kha hneh takin an nawr kir a, an kawng ṭum ti danglamin Manipur lamah an liam ta hum hum mai.
Chak takin an nawr zel a, Nagaland thleng rawkin an nawr a, British sipai pawh an thi tam ngang mai. Japan ram Hiroshima khawpuiah Atom bomb an thlak avang chauhin, Japan ho chu an inhnuk kir leh ta. Khatiang ral hlauhawmah khan, kan pi leh pute khan, Pathian chhanhimna an lo chang tawh asin.
Harhna pawh: Wales ram harhna kha Khasi hovin an dawng ve a, chu harhna chu ringtu hmasate khan chan ve tumin an zuk chhim a. Beidawngin an lo haw a, Chaltlang Bethel hmunah khian an beidawnna chu Pathian hnenah thlenin ṭawngṭai rual an nei a, an danglam ta tlat mai. An zin report chu Mission Veng Biak In-ah an pe a, chhim lam hote thlah a ni tel bawk, ban hla an sa chu leh, an tawp thei ta reng reng lo mai, an mi thlah turte pawh an haw thei ta lo. Harhna chuan ram pum a tuam a, harhna tum tam tak a thleng zui. Kum 1983 khan harhnain min kiansan rei tawh nia hriain, Synod inkhawmpui khan kum 1984 kha harhna dil kumah an puang a. He hnam hian lungruala Lalpa kan auh chuan, chhânin kan awm zel mai a ni. Kum pawh a vei hmain, harhna chuan ram pum a tuam leh ta, Lalpa hriat zawng kan lo ni ngei e.
Ram buaiah pawh: India laka indan tumin Mizo sipai kan din a, mahse chakna lamah kan lo khan lo teh asin! Mipui nunaute nen lam min sawp ta hrep mai a, kan hrehawmna kha a namai lo em a, Kohhran hruaitute lo thovin, remna zawngin ban an phar a. Curfew avanga Biak In rap thei mang lova kan awm lai khan, chung lamah bawk kan manganna kan thlen leh a. He hnam hian lungruala van Pathian kan auh chuan, a hriat hnam kan nihzia a lo lang leh mai ṭhin. Tunah chuan India ram state azawnga state ralmuang ber kan lo ni ta a nih hi.
Thlipui lakah pawh: Kum 2013 khan kan ramah hian thlipui na tak a lo tleh dawn tih mi thiamten an sawi a, mi ram anga thli na tuar thei tur kan ni ve si lo. Mangangin van Pathian kan au leh ta. A mak asin, kha thlipui kha a lo thawk ngei a, Mizoram a thlen dawnin vansangah thlipui khan a kawng a bo ringawt tih kan hriat kha!
CAB 2016 pamtul hrih kha: Kha bill kha pass lova a awm leh ta phawt mai kha, Mizote ṭawngtai vang a ni lo tih hi huai taka sawi ngam kan awm em? Kha bill sakei kha a tuar ber tur hnam kan ni ang. Ṭankhawh theih dan tinrengin kan ṭang a, Kohhran tin kan ṭawngtai lai khan kei pawhin "Lalpa, i hriat hnam kan nihna hi tun hun atan hian a ni dawn lawm ni? Tuna kan ram dinhmun hi i hmu tlang vek a, kan hnam hi chim ral theih maia kawng inhawng mai tur hi a zau em asin, Lalpa i Chanchin Ṭha tlangaupuitu atan, he hnam hi i la duh si a, hnam dangte hian kan ramah rorelna ṭhutthleng majority-in an luah vaih chuan, hnam ropui leh huaisen ni ṭhin kha, hnam tiha sawi tlak loah a inlet thei asin.
LALPA Lal Solomona'n i hnena temple a hlan ṭum khan, "I miten manganna an neiha, he temple lam hawia an ṭawngṭai chuan, nangin lo chhang ṭhin ang che" a tih ang khan, keini pawhin he biakbuk chhungah hian kan manganna kan rawh thlen a ni" tiin ka lo dil ve hliam hliam a. A mak khawp mai, bill pass kha pamṭul a nih rinna lian tak ka lo nei ve ringawt. An pamṭul ta phawt a.
Ṭawngṭai zel ang u: CAB 2016 bill hi la kal zel thei ni mah se, he hman hian lungruala kan ṭawngṭai chuan, kan Pathian venin kan awm ang. CAB 2016 aia hlauhawm pawh tawng mah ila, min ven zel dan a thiam em em ang. LALPA hriat hnam Mizote hi, eng vanga a venhim nge kan nih ṭhin tiin in zawt maw? Thil dang a ni lo, Chanchin Ṭha puang darhtu kan nih avang chauh maw le. Zoram harh zel rawh, i hnam damna chu, Krista Chanchin Ṭha i vawn danah a innghat e. LALPA hriat hnam nih zel i duh chuan, Chanchin Ṭha hril hi lo tuipui zel ang che.