Written by
- R.C.Thanga
Sr. Adv.

CAA BIHCHIANNA

A. He Citizenship Amendment Act, 2019, India ramin a buaipui luih luih hi “Mizoramah chuan hman a ni ve lo’ tih hi mipuiin kan hriat dan a ni a. Mahse, hei hi thudik tawk lo, ‘thudik chanve’ a ni kan ti thei ang; avang chu, a Dan (Act) pumpui ni lovin, Section 3-na chauh hi Mizorama hman ve loh tura tih a ni. Hei hi hlutsak tlak leh lawmawm a tling em tih hi ngaihtuah tham a tling. Hei hian damna famkim min pe lo; sawi uar duh phei ila, ‘engtihna mah a ni lo’ kan ti thei ang; avang chu, ramdang mi (foreigners) Mizorama lo awm tawhsate hnawhchhuah theihna a keng tel lo va, India khua leh tui nihna (citizenship) an neih theihna a dal bawk lo. Hengte avang hian he Dan hi kan bihchiana, a nihna tak kan hriat hi a tul a ni. 

He Act-ah hian Section 6 lai a awm a. Section 3-na hi Assam, Meghalaya, Mizoram leh Tripura ram chhunga tribal area (Sixth Schedule  hmanna) ah te leh Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 hnuaia ‘Inner Line’ regulation hmang mek ram, entirnan, Mizoram, Nagaland, Arunachal Pradesh, Manipur-ahte hian hman loh tur a ni. Heng State-te tana pawimawwh chu Section 2-na leh 3-na hi a ni. 

Section 2-ah chuan, ‘Mi tupawh Hindu, Sikh, Buddhist, Jain, Parsi emaw Kristian emaw, Afghanistan aṭang emaw, Bangladesh aṭang emaw, Pakistan aṭang emawa December ni 31, 2014 ni emaw, a aia hma lama India rama lo lut (kum nga aia tlem lo India rama lo awm tawhte) chu Passport (Entry into India) Act, 1920 leh Foreigners Act, 1946 leh heng Dan hnuaia Rule leh Order siamte hian a phuar lo ang a, chung mite (foreigner India rama lo lutte) chu Dan lova India rama lo lut anga chhiar an ni lovang’ tih a ni. 

Section 3-na hi Tribal area leh Inner Line hmanna rama hman ve loh tur chu a ni. He Section-in a sawi chu (a tawi zawngin) hetiang hian sawi ila, “Section 2-in a sawi foreigner-te hian khua leh tui nihna an dil ang. Chu an dil ang chuan Central sorkarin emaw, Central sorkarin thuneihna a pekin emaw, India khua leh tui nihna (certificate of registration) a pe ang. India rama an lo luh ni aṭanga khua leh tui nihna chu pek an ni ang. Khua leh tui nihna chungchang thua thubuai court-a nei lai pawh ni se, khua leh tui nihna pek an nih tak avangin, an thubuai kal lai chu a tawp nghal ang.” 

Tin, kan tarlan tawh angin, he Section 3 hi India hmar chhaka Tribal area-ah te leh Inner Line hmanna ramah chuan hman (apply) a ni lo vang,’ tih a ni. He Dan Section 2 leh 3 tena min nghawng dan hi a inang deuh vek a, Mizoram bik min nghawng dan hetiang hian lo tarlang ta ila-

1. He Dan pumpui hi Mizoramah hman tur a ni, Section 3 chauh lo chu.

2. Mizorama hnamdang (foreigner) kum nga lo awm thawhte chu dan anga lo luta khawsa anga ngaih tur an nih avangin, hnawhchhuah theih an ni lo vang, an dinhmun Section 2 hian a sawhngheh tlat avangin. Assam leh Tripura-a Tribal area leh Meghalaya, Arunachal Pradesh-a foreigner-te pawh hnawhchhuah theih an ni bik lo tihna a nih chu.

3. Mizorama lo awmsa tawhte tan khua leh tui nihna pek theih lohna dan he Danah hian dah tel a nih loh avangin, Home Ministry emaw, Home Ministry-in khua leh tui nihna certificate of registration petheitua a ruatte hnen 
aṭangin khua leh tui nihna an la thei tihna a ni. Meghalaya, Arunachal Pradesh etc.-ahte pawh chutiang tho chu a ni. 

He Section 2 hian India ram puma foreigner lo lutte (Mizorama lo lutte pawh), Muslim sakhaw betute tih loh chu an dinhmun a sawhnghet tlat a, hnawhchhuah theih an ni tawh lo. A Dan pumpui hi Mizoramah hman tur a ni, Section 3 chauh hman loh tur. He “Section 3 hman loh a ni ang” tih hian awmzia a nei lo; Mizoram tan damna damdawi a tling lo, damna min pek loh avangin, lawm ngawt chi a ni lo. India hmar chhaka Tribal area/Inner line hmang mipuite tan pawh lawmna tur a awm lo. Min khawih natzawng a inang vek. 

B. Tin, he Dan hian do rawn a hlawhna chhan ber leh mi tam takin India ram court sang ber Supreme Court-a an khinna chhan berte chu -

1. India ram sakhaw zalenna dan (secularism) a kalh. India ramah chuan sorkarin eng sakhua mah vawn bik a nei lo va, duhsak bik emaw duhsak loh bik emaw a nei lo. Hei hi India rama sakhaw zalenna kan neih dan (secularism) a ni. Pakistan sorkar chuan Muslim sorkar sakhua atan a vuan a ni. India ram chu chutiang kan ni ve lo. He Dan hi chuan sakhaw behchhanin khua leh tui nihna pek a tiam a, hei hian sakhaw zalenna dan a kalh a ni.

2. Constitution Article 14 (funda­mental right) a kalh. Article 14-ah chuan (i) mi zawng zawng dan hmaa intluktlanna (equality before the law) leh (ii) danin mi tin inang renga a humhalhna (equal protection of the law) a awm a, chu chu a kalh. He Dan hian India rama Muslim sakhaw biate a thleithla/thlauthla (discriminate) a, Constitution a kalh a ni.

3. Hindu lalram din tumna a ni. India ramah Hindu sakhaw bia an tam ber a, a dawtah Muslim sakhaw bia. He Dan hian Muslim sakhaw biate a thlauhthlak avangin, India ram hi Hindu lalrama siam tumna a ni. Hei hian India ram mipui, sakhaw hrang hrang betute inremna lam a hawi lo a ni.

Heng point lian deuh deuhte hi mipui tam takin he Dan an duh lohna chhan leh India ram court sang bera an zualkona chhan a ni. Supreme Court hian engtin tak thutlukna siam ang maw tih hi India ramin a thlir a ni.