Written by
Dr. H.T.C. Lalrinchhana
Zamzik Siang Bethel Veng, Zemabawk

Vantlang kawngpui

Sorkar hian Official Gazette-ah hriattirna chhuahin Scheduled road leh Controlled area turte a huam chin tur bituk telin a puang thei ang [S. S. 3]. Chutianga Scheduled road leh Controlled area atana puanahte chuan in sak emaw, kawng dang emaw pawha hmalak phal loh a ni [S. 6]. Hetiang thupek/ dan zawm lo te hi pawisa chawitira hrem theih a ni [S. 12]. Hetiang dan bawhchhiatna thua hremna hi Collector/ Deputy Commissioner emaw, a niin a ruatten ngaihdamna pawisa chawitir (compounding of offences) hi an ti thei bawk ang [S. 14]. 

Scheduled road leh Con­trolled area tur hian kawng­sir tlang (edge) aṭanga teha metre nga (5) bial a huam dawn a ni [R. 12]. Vantlang kawngpui sial leh enkawl hna hi sor­kar ringawtin a thawh hi a fuh tawk lo tih kan chiang tawh a, mimal leh sorkar inpeizawnna - Public Private Partnership (PPP) an tih ang em a nih loh pawhin, khawtlang hotu leh tlawmngai pawlte hmatheh ber zawka neihin sorkar hian a ko a thlak a ngai. Pawisa sen inang rengah a hmangtu ngei mipuite kutthlaknaah chuan hna thawh a hlawk zawk ngei ang. Tin, mipui pawh vantlang kawngpuiah an thikthu a chhe zualin, a humhalh leh cheibawl kawngah neitu thinlung an pu thuk zawk ang a, kan mu tan ber ṭhin ‘zangnadawmna’ thuah pawh nasa takin sum pai sorkarin a hum thei ang. 

Mizoram sorkar hnuaiah hian anmahni zawn ṭheuh­ah ṭhahnemngai takin Department hrang hrangten hma an la mawlh mawlh reng a. Leilung pakhat, a chhawrtu thuhmun, a huam chin thuhmun renga thawk an ni nachungin, an hnathawh kalphung an inhriatpui lem lova, Department pakhat hmalakna kha a ṭhenin an rawn palzut leh chang a awm chawk a. Sorkar ṭhuikhawmtu tur Cabinet/ Council of Ministers kan neih hian Department hrang hrang ṭanrualna leh inpawh tawn taka hmalakna lamah kori a tu lem lo niawm tak a ni. Hei vang hian vantlang kawngpui pawh nekchep leh laihchhiat a tawh phah zing hle awm e. 

A tawi zawngin sawi ila, hma lam thui tak thlira ruahmanna inpawhtawn nei lo va, kan duhna lai laia pawisa leh tha kan neih mila department eng emaw berin kan lo bung leh chawt ṭhin hian hmasawnna kalphung awmze nei loah min chhuah leh mai ṭhin niin a lang. Khawpui hu lum lai hi chenna hmun atan lirnghing­ah emaw, leiminah emaw, chhiatrupna dangah emaw, thawm bengchheng leh khawlai tawt lutuk avangin a him tawk lo a, chu chu ram/ state changkang tawhten an kal pel tih kan hre ni tin ta. Sorkar hian khawpui daifem tina kawngpui hi khawtlang hotu leh tlawmngaipawlte nen zangnadawmna awm lem lo tura inbe remin chei ṭha sauh sauh se la. Chumi mil chuan kawlphetha pekna hrui leh tui intur pekna tur ruahman zui ni bawk se, Mizoram chhunga khawpui tin hi hei aia thawl nuam leh himdam zawk hian kan la chhuah thei ngei ang. 

Chutih hunah chuan khawpui daifemah insawn tawh rawh u, tih nghak hauh loin chenna in tur mi hausa ho hlei hlei hian khawpui daifemah in an sa chuah chuah mai awm e. 

Dr. H.T.C. Lalrinchhana, Zamzik Siang Bethel Veng, Zemabawk