Written by
Sangzela Tlau
Reiek tlangah motor kawng?
Tunhnaiah Reiek tlang panna kawng siam leh siam loh chungchangah inhnialna thu leh hla a tam hle a, ngaihdan pahnih insual mek hi ka ngaihtuahna-a lo lut ve fo tawh ṭhin a nih avangin tlem han sawi ve ka chak a. 2010 khan Mizoram Tourism Development Board member ka nihna angin a changtu Minister-in kei tehlul kha Mizoram Tourism hmathlir buatsaih turin min ti ve a. Chutah chuan vision/ plan thui tak ka buatsaih ve a ni. Chumi buatsaih tur chuan Hmuifang, Sialsuk, Thenzawl leh Reiek te pawh hmachhawp hmasak atana ka duh te an ni bawk a, an khawtlang hruaitu (VC & NGOs) te pawh ka kawm kual vek a, an ram an pek phal leh phal loh te leh an tan Tourism chhawrnahawm dan tur (awareness) te ka sawi pui bawk a ni. Chutiang chuan Reiek VC leh NGO te pawh kawmin ruahmanna kan siam tlan theih dan tur te pawh ka va sawi pui hrep a, vanduai thlak takin vawiin ni thlengin kan thil buaipui leh sawi te chu a tak a chang zo ta lo a ni.
A hmasa bera kan hriat tlan tur chu Reiek tlang hi a mawiin a hlu kan ti ṭheuh a, Tourism ṭhangduang tak helaiah hian awm se pawh kan ti vek. Chutih rualin kan tinzawn ber Tourism kalphung hre lem lo engemaw zatin kan ngaihdan kan auchhuah pui a, thu leh hla a tam ta em em a ni. Khawvelin a ngaihsan leh lar chho mek ecotourism huangah chuan nawmchenna/ hlimhlawp lam zawng lovin an ram la tlawh ngai loh culture leh bio-diversity te hmu chaka vak chhuak an ni. Hetah hian an zawn ber chu nun thingtlang apiang te, ngaw dur ṭha leh nungchate bakah an chaw leh zu te an tem chak bawk ṭhin. He an thil duh ang hi Aizawl khawpuia chengte pawh hian duh leh hlut nachang kan hre ve tawh viau. Reiek tlang hluttu leh suangtuahna lo seng ve fe tawh ka nih avangin kan inhial mekna thu-ah hian ka thlir dan tawifel deuhin kan sawi ve teh ang.
1. He tlangchhip panna kawng hi environment/ ngaw tichhia-a laih thar tur a ni lo a, jeep road awmsa reng a ni. Kei ngei pawh tlang chhipah motor-in vawi hnih ka kal tawh (Chalfilh tlang ngawpui nasa taka ṭhiata kawngpui kan han lai chho leh a tlang chhipah concrete building engemawzat kan han sa te ang kha chu a nih loh hmel). Ka hriat sual loh chuan a kawng aulh/ chhe zual lai siam ṭhata PCC/ RCC-a zut chhoh mai tur ni awm tak a ni; hei hi mi ṭhenkhatin an helh lai ber chu a ni maithei. PCC motor kawng awm hi a sualna a awm hran lova, mah se control/ restrict tur a ni. Tourist site tam tak ka kal tawhnaah chuan motor kawng awm mah se, motor nazawng kal an phal lo.
Entirnan Switzerland thingtlang khaw pakhat Gimmelwald chu a mawi em em a, motor pawh a lut thei, mah se motor-a luh phal a ni lova, chu tak mai chu miin an tlawh chak phah tlat mai. A khaw hnaih ber Murren aṭangin Km 1.5 chuang kein kan kal a, a nuam em em a, mah se ke-a kal thei lo te tan ropeway a awm a, bicycle hawh theihin a awm bawk bawk. Hetiang deuh hian hmun dangah pawh motor kawng awm tho a tlawhtu nazawng tana motor luh an phal si loh ka hre nual mai. Reiek tlangah pawh hian service route atan te, ke-a thleng thei ngang lo leh hun ngah lo, tlang hmu ve chak site tan a bika motor/ bike service a awm theih nan kawng ṭha neih hi a ṭul a ni. Mahse heng motor lut te hi eco-friendly - a khu chhuah lo chi leh engine ri vut vut lo chi battery operated an ni tur a ni.
2. Tlang chhip panna kawng awm a ṭul lehna chu nakin lawkah ropeway te kan la siam duh ang a, restaurant/ gazibo mawihnai deuh te leh tlangchhip tolawtah skywalk te pawh kan la siam duh mai thei, heng infrastructure te siam tur hian motor-a bungraw phurh a ngai ngei dawn. Tuna Reiek tlang dinhmun ang ang, khawih danglam lova dah mai hi a mawi em em rualin hetiang ang ringawt hi chuan kan thleng thui dawn lo. Tourist tam tak a hip zo lova, a sang bi nitin kal tura kan hisap a ngai. Ṭhalaite leh a khaw mipuite tan business siam sakna thamah chhuah kan tum tur a ni. Sum hailuh nana sorkar leh a khaw miten an duh si chuan leh Mizoram tilar tur khawpa chhuah kan duh si chuan a ngai anga dah reng ngawt hi thil theih a ni lo.
3. A tlang mawina khuannu duansa tih chhiat loh erawh ngaihpawimawh ngei tur a ni. Chutih rualin awmze neia develop/ chei hi chu a ngai hrim hrim. Tunah hi chuan khual ṭha te kan han kalpui ve bawk a, hah takin tlang chhip kan thleng chho a, darkar chanve hawikual vel bak tih tur a awm si lo, an hahna nen a inphu meuh lo a, a hruaitu nih a inthlahrunawm duh khawp mai. Engemaw intihlimna, tawmhulna leh chawlh hahdamna In leh ei in tur tuihnai te a awm a ngai a ni. Ngaw tichereu hauh si lovin nungcha leh sava te hnawt ṭiau lo zawngin tihdan a awm a, an tlan duh chi te phun belh vak vak ila sava pawh an pung ang. Kan hriat tur leh chu a mi nawlpui kawng zawh ni lo, hiking route emaw nature trail ngaw karah awm ngei sela, nungcha leh sava tam zawk thlir duh mi te chuan chu chu an zawh mai dawn a ni.
4. Reiek tlangah hian sorkarin eng pawh ti dawn sela, a bik takin building/ railing etc., eco-friendly kan tih ang chi ni ngei sela. Cement leh thir anga lang lutuk te, rawng lar tak hnawih te hi tih loh a pawimawh hle ang a, kan culture pholang lam hawiin siam ni rawh se.
5. Engpawh nei/develop ila a hmangtu leh neitute hian a hman dan tur uluk taka duan sa ang thlapin kan hmang thiam tur a ni. A vengtuten an duhsak/ zah zawng motor an tlan luh tir mai mai chuan a pawi khawp ang. Chuvangin, a management-ah system ṭha leh khawng a ngai. Tlawhtuten tih buangbar leh tih bawlhhlawh loh te kan thiam bawk tur a ni. Ramdang mi chuan awmdan an thiam ang, keimahni bawk hi a ti khawlotu kan ni leh mai ang em?
Reiek chei/ develop dan tur ka lo suangtuah leh plan ve dan sawi a chakawm hle na-a kan sawi lo mai ang. Engpawhnise Reiek tlang hi kan rohlu neih ṭha ber zinga mi a ni a, a khaw mipuite leh sorkar pawhin fimkhur takin thil kalpui sela, mi rawn zau te pawh hreh suh se. Chutih rualin Reiek khaw chhuak dai zau leh fel tak tak an awm avangin anmahni rintawkna i nei phawt mai ang u. Kan ram hian chhuan tham Tourism infrastructure kan la nei hauh lo a, chumi nei tur chuan kan rilru puthmang te pawh hi thlak a ngai a, rilru sang leh zau hek hawk neih a pawimawh a ni.
Tun dinhmunah Mizoram tan tourism aia atchilh tur ṭha zawk kan neiin a lang lo. Reiek tlang hi lukhawng nei taka kan chhuah thei a nih chuan hei ringawt pawh hian kan ram tan leh ṭhalaite tan awmzia thui tak a nei ngei ang. Engkimah ṭha fai vek a awm thei lova, a chhelam leh ṭhalam buk ngaih zelna khawvelah kan cheng tih hre reng ang u.
Sangzela Tlau