Written by
C. Lalhriatpuia
MIZORAM BUDGET 2021-2022 LEH A CHHEHVEL
Mizoram Budget 2021-2022 chu pharh a lo ni leh ta a, mipui hriatthiam theih tur zawngin, technical lutuk lovin Budget leh a chhehvel i lo thlir ve teh ang.
1. State sorkarin sum tam zawk thawhchhuahna tur ruahmanna a nei lo.
Pu Zoramthanga, CM leh Finance Minister budget speech-ah khan “State sorkar chuan sum leh pai tam zawk thawh chhuah theihna kawng a dap zel dawn a ni” tih a awm a. Amaherawhchu, ngun taka Budget en erawh chuan sum leh pai tam zawk thawhchhuahna tur ruahmanna pakhat mah a awm lo. State sorkarin Tax leh Non Tax revenue aṭanga sum a lakluh tur chu tihpun a ni ve a, amaherawhchu, CM-in Press mite a kawmnaah Tax tih pun a nih loh tur thu a sawi lawi bawk si!
Mizoram hi Kristian state a ni a, thawhchhuah nei mang lo state, ring lo mite chawmhlawm reng tur kan ni bik lo a, thawhchhuah tam zawk kan neih a ngai a ni. Chuvangin, mipui tana phurrit lutuk ni si lovin State sorkar hian sum thawhchhuahna tur, tax lak belhna tur emaw ruahmanna a siam vat vat a ngai a ni. Chutiang kawngah chuan MNF kaihhruai sorkar hi a hlawhchham let der a, kawng thar dapna tur a hre lo tih budget aṭang hian a lang chiang hle. Congress sorkarin huaisen taka Zu a zuar ang deuh khan sorkar sum lakluh tih punna tur ngaihtuaha huaisen taka hma a lak a ngai a ni.
Congress sorkar lai khan state sorkar sum thawhchhuah (State Own Revenue) hi nasa takin a pung a, MNF sorkar hnu hian a punna a hniam ta hle thung. Kum 2019-2021 ah khan 6.52% in a pung a, COVID-19 vanga kan buai hma, 2020-2021 phei kha chuan 1.62% chauhin a pung a ni. Hei hian finance Management-a State sorkar hlawhchham zia a tarlang chiang hle. Hripui len hma aṭanga tlahniam tawh a nih avangin he thilah hian COVID-19 mawhpuh theih a ni lo ang.
2. Sum lakluh tlahniam chunga a hmanna tihpun chungchang: Finance Minister Budget Speech-ah khan ‘sorkarin loh theih loha sum kan senna a pun belh ruala Central sorkar aṭanga kan sum dawn a tlakhniam thu’ chiang taka tarlan a ni bawk a.
COVID-19 avang hian Central aṭanga kan sum hmuh a tlahniam dawn a ni tih hi kum 2020 March/April vel aṭang kha chuan a chiang hle tawh a. Hetiang a ni chung hian State sorkar hian inremchemna lam a hawi duh lo a. Sorkar hnathawk thar lak a tim chuang lo a, sorkar office thar hawn, party worker duhsak zawngte hnena contract pek leh matching share tam tak pek ngaihna tur project thar hawn a ṭhulh duh chuang hek lo. Hei hian sum leh pai enkawlna kawnga sorkar hlawhchham zia a tarlang chiang hleah a ngaih theih. Chhungkaw sum lak luh a tlahniam dawn tih hre lawk reng chunga thawmhnaw thar, tlereuh dang leh motor tharte lei reng, a tawpa talbuai ta ang chauh kan ni.
3. SEDP: MNF Ministry kal lai mekin Budget a siam hmasak ber 2019-2020 ah khan SEDP-ah cheng vbch. 300 dah nghal a ni a, 2020-2021 ah khan vbch. 513 dah a ni bawk. SEDP-ah kum 2 chhungin cheng vbch. 813 dah a ni tawh chung hian SEDP sem mumal a la ni lo a, chhungkaw tlemte chiahin an la dawng a ni. Kan Chief Minister zahawm takin inthlan hmaa a tiam anga chhungkaw tina cheng nuai 3 sem tur ni ta se, kum 2 chhunga SEDP-a pawisa dah tawh zawng zawng ngaihtuahin chhungkaw 27,100 zetin cheng nuai 3 hi an dawng tawh tur a nih laiin a dawng sawi tur an la awm lo si lo. Kum 2021-2022 budget-ah hian nikum aia tlem daih, cheng vbch. 400 dah a ni leh ta a, nikum lam a phak lohna hi vbch. 113 (nuai 11300) zet a ni. Heti hian kum 3 chhungin MNF Ministry hian SEDP-ah cheng vaibelchhe 1213 a dah ta tihna a ni a, nuai 3 ṭheuh dawng dawn ta ila, chhungkaw 40,433 zetin kan dawng thei tawh tihna a ni.
4. Supplementary demand: Kan hriat angin Finance Minister khan kum 2020-2021 chhunga Budget pawn lama allocation an pek belh (Supplementary) zawng zawng chu cheng vaibelchhe 3058.08 a nih thu a sawi a. Hei hi kum 2020-2021 budget vbch. 10081.01 aṭanga 30.33% zet a ni. Nikum Budget session-ah khan hetianga budget pawn lama sum che vel hi vbch. 3476.16 zet a lo ni tawh bawk. Heng zinga tam tak hi chu Central aṭanga lo kal CSS, etc a ni tih hre tho mah ila, state pawisa aṭanga a tlachawpa sum hman kan ngah lutuk tihna a ni. Supplementary Demand a tam viau chuan sorkar hi Budget pawn lamah TLACHAWP PROGRAMME-in a kal nasa tihna a ni a, Budget siamin awmzia a awm teh chiam lo tihna a ni thei bawk ang.
Budget a lang si lo, pawisa hmanralna, Supplementary Demand 2020-2021 a lo lang ṭhenkhat hi lo thlir ila :
1) Lengpui Airport thuamṭhatna (Improvement & Upgradation of various facilities at Lengpui Airport) atan Budget-a lang miah lo cheng nuai 3041 zet, State pawisa hman a ni ringawtte hi a mak a, hetiang khawpa tam pawisa hmanna tur hi engatinge Budget-ah dah a nih mai loh? COVID-19 buai lai taka CM berin Lengpui Airport vawi engemawzat a tlawhte kha heng vangte hi a ni thei ang em?
2) Kum 2020-21 chhunga Streetlight bill cheng nuai 242.93 hmanna, budget-a dah mai theih tur ni a lang, Supplementary a dah tlatte hi a mak hle.
3) Education hnuaiah tho Samagra Shiksha Scheme hnuaia thawkte hlawh atana cheng nuai 2720.04 zet, budget pawn lama hmanral a ni ringawtte hi a mak a. Samagra hnuaiah hian advertisement chhuah lo a hnathawktu lak za tamtak an awm tih RTI chhanna aṭanga langte nen khan inzawmna thuk tak a neih a rinawm hle a ni.
4) SEDP hnuaia Board hrang hrangte senso, Supplementary Demand-a a lang teuh maite hi a mak hle. An senso tur hi a tlangpui a hriat lawk theih vek a, Budget-ah dah mai theih a ni lo em ni? Eg. Sports, Youth Affairs & Tourism Board tan cheng nuai 25.14
5) Budget a lang miah lo, Civil Hospital, Aizawl improvement & upgradation atana cheng nuai 529.69 zet hman a ni te hi Budget-a dah theih reng niin a lang.
6) PHE hnuaiah JJM leh Swachh Bharat State Matching Share (SMS) atan nuai 1027.41 hman a nih thu tarlan a ni a, hei pawh hi budget-ah dah lawk theih niin a lang. Department dangah pawh SMS hi nuai sang tam tak Supplementary Demand-ah tarlan a ni a, heng zinga tam zawk hi chu Budget a dah lawk theih vek niin a lang.
C. Lalhriatpuia