Written by
Commissioner Lalkiamlova

MANIFESTO vs POLICY

Ram roreltu tur thlan dawn apiangin party tinin Mizoram hruai an tum dan ni lo, an tlin huna an tih tur chi hrang hrang mipuite hipa an in vote-tir theih ngeina tura an ngaih manifesto ṭha tak tak an duang chhuak a - a 
ṭha ṭheuh mai. 

Manifesto te hi vawi khat tiha tih zawh mai theih, chumi hnuah chuan ‘kan manifesto ber kan tipuitling tawh alawm’ ti a, duh tawka party bil leh mimal hamṭhatna tur ngaihtuah leh daihna tur a ni mai ang em tihte ka lo ngaihtuah a. Chubakah manifesto-ah tih kan tum ang ti chauh va ziah te phei hi chu kum nga ral thleng pawha tum reng theih a ni. 

Chuvangin, an manifesto aiin ram hruaina kawng chi hrang hrang: Economics, Agriculture, Public Health, Education, political, social, ram leilung enkawl dan leh kawng hrang hranga an policy mumal tak hriat a chakawm ka ti ṭhin. Chu chauh ni lovin an policy tipuitling tura an strategy te hriat chian theih a chakawm khawp mai. Policy mumal nei lo, tu tu ten emaw ṭhaa an rin an sawi apiang tia khawtlai mai mai leh sum kal raltir mai mai sawrkar kan nei ang tih a hlauhawm ṭhin a ni. 

Kan sawrkarin an mani­festo-a an tarlante tipuitling turin tha an thawh ṭha hle niin a lang a, a lawmawm hle. Hetih rual hian kawn hrang hrangah ram hruaina tur policy mumal tak zam chho zel turin beisei ila. Policy mumal awm lohna ramah chuan sawrkar thar apiangin an manifesto-in min hruai a, a buaithlak hle zawng a nih hi. 

Kan sawrkar kal tawhte hi thlir ila, UT kan nih tirh aṭanga kan sawrkar hi bawl theih sawrkar ṭawngkam thiam deuhten an duh duh an tihtir theih anga ngaih a awl ṭhin khawp mai. Minister pakhat chu tuizem hawng turin an sawm a, a lo remti a. Sawrkar motor sawm eng­emaw zat detail-in an tlan zung zung mai a. An hawng ta ngei a, an zinga pakhat chuan in tuizem hawn hi ka tuizem aiin a te zawk a ti a ni awm e. Mipuite pawh hian mahni hmingṭhatna tur leh hlawkna tura Minister-te tihbuaite hi ching lo ila. Minister te pawh hian ram hmasawnna tur tak tak ngaihtuah se, mimal leh department thil pawh te tak te te hawnga buai kual mai mai loh hi zir se a ṭha ka ti. 

UT lai khan Thingdawl farm-ah buh an ching a. Chief Minister hovin an thawk thla a, Se chalin an chil a, motor a inzui nguah nguah mai a. An buh chil kha chu Ke thup pawh tling lo ni tain ka hria. Chanchinbu-ah an senso 
aṭanga chhuta buh ṭin khat man tozia te pawh an rawn chhuah hial kha. Chumi hnu deuh chuan Aizawl aṭangin Thingdawl farm-a Bawrhsaiabe thar chhuah phur turin motor lian an rawn tir a, ka chuang chho ve nghe nghe a, saiip hnih chiah a phur. Sawrkar hian amahin a ti a nih pawhin ti tak tak se la, mipuite hi ei leh bara intodelh tura min puih a tum a nih pawhin min pui tak tak teh se. 

Mizoram mipuite hian ram dang kan nei lova, hei chauh hi kan ram a ni a. Pathianin ṭha takin, ei kan hmuh theih ngeina turin min siamsak a. Kan chheh velah, a bikin phai ram lamah, ram neih loh avanga mi rethei inhlawhna tur awmna lam apiangah a khua khuaa tleh dul dul mai te kan hmu pha reng a. Ram neih loh rapthlakzia kan hria. Chu chauh ni lo, mi rethei lehzual in hmun pawh nei lo, parcel chhe khawn khawma a rem lai laia khawr a, chhungkuaa mu ve mai mai tamzia te khu kan hmu pha reng. 

Ram kan enkawl fimkhur loh chuan thlah tam a liam hmain Mizote chanvo tur a ni ve thei reng mai. Kan ei zawnna tur ram mi hausa hnena pe ral lo va, mi retheite eizawnna atana hum theitu sawrkar, policy mumal tak nei kan mamawh. Kan retheih em avanga mi rethei ina min khung khawm mai lova, mahnia inhmun lo ram nei a, kan thawhrah min eitir a, mi pangngai, mahni in ngaihhlutna (dignity) neia min siam theitu sawrkar kan mamawh hle a ni. Kuwait khu ram zimte a ni a, mahse an enkawl ṭhat em avangin nupa tuak thar apiangte hnenah awmna tur hmun an pe nghal chat chat thei vek. 

Mizoram hian hnam dangin min chimral lohna tura invawnna ṭha tak ILP leh Tribal lovin ram an neih theih lohna dan kan nei. Hengte avang hian kan la him hram hram a ni. Heng dante hian min hum hram hram lo sela chuan chimralin kan awm hial tawh ang. Kan thlang lawk Dhalcherra phaiah khuan 1968 chho lai khan vai awm chu kut tang thliaka chhiar tham lek an ni. Tunah chuan chhiar sen loh tih mai tur khawpa tam an awm tawh. Kan ILP min hlihsak a, non-tribal ten property an neih theih ve lohna dan ṭhiat theitu leh chak zek zek tur sawrkar kan nei ang tih hi ka hlau a ni. Chutiang a nih theihna tur atana kua (loophole) kan siam ang tih a hlauhawm hle. Kan AMC te pawh hi enchian ṭha ka va ti em! AMC hian Sixth Schedule kha a ṭhiat a nih ngat chuan kan buai ṭan dawn a ni reng lo maw? ‘Dinna a awm chuan ṭhutna a awm a, ṭhutna a awm chuan mutna a awm a, mutna a awm chuan in sakna a awm’ tih thufinga neih a, an tu leh fate fuihna atana hmangho khuan kan sawrkar invawna dan chaklohna lai, a kua hi an rawn hmu fuh ang tih a hlauhawm hle lo maw. 

Kan ram hian manifesto, inthlan dawna sawrkar siam theihna ngei tura mipui hip tur ziak chhuah mai ni lo; policy fumfe tak Dan hmanga regulate thlap duang chhuak thei ram hruaitu leh sawrkar kan mamawh tak zet. Policy mumal kan nei lo va, sawrkar kal tawhte manifesto te hi chu an manifesto a nih ve loh avangin sawrkar tharin an thlak zung zung mai ṭhin si a. Tuna kan sawrkar hian kawng hrang hrangah policy mumal tak min buatsaihsak ngei i beisei ang u. 

Commissioner Lalkiamlova