Written by
Eddy Colney

SEDP ENGTIN ZEL

Mizoram Sawrkar Flagship Programme SEDP hi kum 2017, March ni 23 khan khatih laia MNF President Pu Zoramthanga khan a tlangzarh a. Chumi paha a thusawi-ah chuan - Chhungtin hnenah cheng nuai 3 sem a nih tur thu te, 2018-a sawrkarna an chang a nih chuan SEDP kal tlanga thlai thar chhuah a pun nasat a, ei leh barah kan awlsam phah tur thu te, thlai chinna atan tlang te bulldozer leh excavator hmanga nawr zawl a, ram zawl ṭha tam tak siam a nih tur thu te a sawi. 

Hetia tlangzarh a nih aṭang hian 2018 inthlanpui auhlaah hmangin, MNF hruaitute chu hmun hrang hrangah inzar pharhin SEDP chu an sawi chho ṭan ta a ni. “MNF a sorkar veleh SEDP hmangin sorkar tuk aṭangin Minister-te dawhkanah an tih tur kan chhawp nghal dawn,” tih te, “Sorkar hnathawk awm ve lohna chhungkuaah sorkar hna emaw, company leh corporation-ah thla tin hlawh an lak theihna kan siam sak vek ang,” tih te, “Lehkhathiam hna hmu lote chhawmdawlna ṭha tak 'stipen' pawh kan ngaihtuah sak ang,” tih te, “NLUP hnawla SEDP lo nghak ṭang ṭangtute hi an hluin an mawi a, ‘party tana puan var sintute’ an ni,” tih te, “MNF SEDP-ah chuan khawvel kan dam chhunga mihringte mamawh zawng zawng phuhruk leh intodelhna tur a huam vek,” tih te a'n sawi tak tak kha chu, SEDP kha engkim tihtheihna ang hialah khan an chhuah a ni ber a. An thusawi zawng zawng hi ziah lan vek sen a ni lo, a hunlai khan Chhura Sekibuhchhuak nei te pawh ka chan deuh roh a ni. Engpawhnise, helam hi chu thuhranah dah ta ila. 

January ni 16, 2018, (Thawhlehni) khan Dr. R. Lalthangliana, khatih hunlaia MNF Vice President chuan, Chawngte-a MNF Office-ah Socio-Economic Development Policy (SEDP) Launching Programme a hmanpuinaah, Assembly session neih hmasak berah SEDP kalpuina turin cheng vaibelchhe 1500 aia tlem lo an dah nghal dawn thu a sawi a. Ni 5.11.2018 khan Lunglei North III MNF Block huam chhung Thiltlang, Pangzawl leh Rawpuiah mithar lawmluh, Campaign Office hawnna programme-ah Dr Vanlalṭanpuia chuan, MNF-in sawrkarna kan siam a nih chuan nakkum 2019, March thla a Mizoram Budget Session-ah bul ṭan nan SEDP atan cheng vaibelchhe 1500-2000 inkar kan dah nghal dawn, a ti bawk. 

MNF chuan sawrkarna an siam ta ngei a, MNF sawrkar hnuaia Budget hmasa ber kha kan en chuan SEDP atan vaibelchhe 750 (FY 2019-2020) an dah ta lek mai a. An campaign laia an dah tura an sawi chanve chiah a ni. Chumi hnuah Budget an han siam leh a, a hma aia tlem vaibelchhe 513 (FY 2020-2021) an dah leh ta lek mai a. 

Financial Year 2019-2020 -a cheng vaibelchhe 750 (nuai 75,000) hmanna tura an sawi chu hetiang hi a ni : 
a. District thar pathuma DC leh SP office bul ṭan nana pawisa dah hran tur kan sawi tawh bàkah khan district ding tìr inrèlbàwlna mamawh hrang hrang phuhrûk nan cheng nuai 855 ruahman tel a ni.
aw. Kan sorkar hian hriselna (healthcare) a ngaih pawimawh tak zet avangin Health & Family Welfare Department hnuaia post ruak tam tak hnawh khah ṭulin a hria a, a bîk takin doctor leh nurse post ruak eng emaw zât hnawh khah a nih ngei theih nan cheng nuai 5,000 dah hran ka rawt bawk. 
b. Zirna kawnga nasa zãwka hmá kan sãwn theih nan sorkar chuan ngaihtuahna a séng reng a. Elementary level zirna ngaihsak ṭhat hi pawimawh hmasàa a hriat avangin zirtirtu indaih lohna phuhrûk nan cheng nuai 3,000 dah hran ni se kan ti. 
ch. Kan ram chhûng kawng tlabal leh chhe lutuk thawm ṭhat nan cheng nuai 15,000 dah hran ni se tiin ka rawt bawk a. 
d. Kan sorkar hian hriselna (healthcare) lam ngaihsak ṭhat hi a thupui lian berte zinga a neih tlat avangin Mizoram Health-Care Scheme zawmtute medical reimbursement chinfel zung zung a nih theih nan he sorkar hian cheng nuai 2,000 chu assistance to healthcare atan dah hran a tum bawk a ni. 
e. Sorkar hmasain NEDP, SPP leh thil dang kaltlanga project a lo ṭan tawhte chu hluihlâwn mai kan tum lo a, kan tum lo mai ni lovin, chu’ng project enkawl zui nan leh tihhlawhtlin nan chuan cheng nuai 11,000 kan ruahman a ni. 
f. Skill development leh thawh chhuah (production) hi thil inzawm tlat a nih avangin kan ei-bàr dinhmun siam ṭhat nana thiamna mamawh hrang hrang chher hriam nan cheng nuai 500 dah hran a ni dawn a. 
g. SEDP hnuaiah hian hna tam zawk chu project anga kalpui kan tum a, department leh thiamna bik neiten project report te siamin chu’ng tihhlawhtlinna tur sum min pe theitu chu ram pâwn thlengin kan dap dawn a ni. Chutiang buaipui nan leh a tak taka hlen chhuah a nih theih nan cheng nuai 30,000 zet chu SEDP normal fund atan kan la dah hrang thei dawn a ni. 
ng. Kan ṭhalaiten infiamna lama hmâ an sâwn zel theih nan leh kan hmunhma neih te thuam ṭhata enkawl nan SEDP hnuaiah hian cheng nuai 1,000 kan dah tel dawn bawk a ni. 
Hmanna tura an ruahmanah hian hman a ni em, tih leh, engtiangin nge an hman, tih lam chu kan sawi zui hman lovah ngai ta ila. 
Financial Year 2020-2021 kha kan en leh chuan SEDP atan cheng vaibelchhe 513 (nuai Rs 51,300) dah a nih thu kan hmu leh a. Hetiang hi an ruahman dan chu a ni : 
a) Project hrang hrang atan sum lo lut tur lo do lêtna, Counterpart funding atan Rs 20,000.00 lakh ruahman a ni a, hei bakah hian Department lamin project siam tura mithiam an rawih nan leh DPR te siam nan Rs 500.00 lakh dah a bawk.
b) Tin, kum kal laia SEDP hnuaia hna thawh kal mek chhunzawm zel nan Rs 5,000.00 lakh dah a ni.
c) Kawng siam leh enkawlna turin kum tharah Rs 8,000.00 lakh ruahman a ni.
d) Health Care hi kan Sorkar-in a ngai pawimawh êm êm a, Mizoram Sate Healh Care Scheme zawmtute’n an inenkawlna senso a hun taka an hmuh lêt zung zung theih nan Rs 2,000.00 lakh chu Health Care atan ruahman a ni. 
e) Zoram Medical College-a mamawh hrang hrang phuhrûk nan Rs 1,000.00 lakh ruahman a ni.
f) Ṭhalaite hmasawnna leh Infiamna lam tihchangtlunna hi a pawimawh kan ti a, Youth develop­ments atan Rs 300.00 lakh leh Sports tihhmasawn nan Rs 500.00 lakh ruahman a ni.
g) Hei bakah hian kan ṭhalai duhawm tak tak, ruihhlo-in a tihbuaite enkawl nan Rs 500.00 lakh kan ruahman a ni. 
h) Heng zawng zawng bakah hian SEDP hnuaiah Department hrang hranga project pawimawhte thawh nan Rs 13,500.00 lakh dah a ni a. Hei hi State Planning Board approval leh recommend-na anga hman a ni ang.
Hei pawh hi engtin nge an hman a, an sawi ang hian an hmang em tih lam kan enzui hman lovah ngai leh ta ila. Amaherawhchu, tunah hian budget session a awm mek a, Mizoram Governor House Address kha kan en chuan SEDP hi cheng vaibelchhe 513 ni lovin, cheng vaibelchhe 148 chauh a nih thu kan hmu a.  Budgetary cut (15%) hnuah phei cheng vaibelchhe 125.80  chauh a lo ni ta a, a taka pek chhuah chu cheng vaibelchhe 82.45 chauh a ni tih chiang takin kan hmu zui leh ta a ni. A tira budget-a an dah anga tarlan cheng vaibelchhe 513 nen chuan a inthlau ta hle a ni. 
Tun budget Session neih mek a Finance Minister budget pharh Financial Year 2021-2022 kan en chuan, SEDP ah hian a hma zawng aia tlem cheng vaibelchhe 400 chauh dah a ni leh ta lek mai a. 
Kum 2018-a MNF sawrkar chhan, an inzawrhna pui ber SEDP hi kan sawi zuih tihna ni lovin zawi zawiin a zuih ral dawn nge, an intiam ang khan chhung tin hnenah cheng nuai 3 ṭheuh pein an tho chhuak leh dawn tih i lo thlir zel phawt mai teh ang. 

Eddy Colney