Aia upa zahthiamna tidaltu Social Media (Extracted and edited from ‘2 . . . but III’

Mizo hnam tihmingṭha ṭhintu, pi-pute ro thil hlu em em mai pakhat chu ‘Aia upate zahthiam’ hi a ni. Mahse, tunah zet chuan a dal tial tial a ni tih hai rual a ni lo. A chhan tam tak sawi tur zinga langsar tak pakhat chu, khawvel thiamna ṭhang zelin a ken tel, ṭhalaite inawm tlei/ hlimna ber Social Media - Facebook, YouTube, Instagram, Twitter te leh WhatsApp tih vel hi a ni chiang mai! 

Smart em em vang leh hna zahawm tak thawh vang pawh ni chuang lo a, mahni thawhchhuah ni miah lo, smart phone hum zak lo, internet pack thunna man pawh thawk chhuak zo lo, chawmhlawm ṭhalai rual, a... zirlai sikul uniform ha lai chenin, duh aia tam nei hnam kan ni awm e. Aia upate an ni tih an hriat rengten status leh an thil han post, an comment duh dan aṭang hian aia upate zahna an tlakchham tawhzia hi hai rual lohin ni tin chhiar sen loh hmuh tur a awm ta! Hei hi Mizo Zemawi kan tih kha a la ni reng ang em? A chhanna tawi fel tak chu : ‘A teeeuuuh... lo mai!’ tih te mai hi a ni. Eng ang pawn hrilh tum mah la, zawm chu sawi loh, zah nachang pawh an hre lo ang a, barah lah an khawn duh tawh bawk hek lo ang che! 

‘Vawiin chu Seminar-ah paper ka present a...’ tiin tu emaw, mi zahawm leh mi chung en pawn Facebook-ah emaw thu lo post ta se; ‘Thiam an ti tak tak chuang lo ang che/ I thusawi kha engah mah an ngai awm chuang lo e a/ I hmelchhiat i show duh mai mai a nih chu/ Inla celeb post a nih mai chu a/ Kei chuan ka ngaisang ve chuang lo che, nang zu heh pa...’ ti vela comment duh, naupang te te an kat nuk ta mai hian ka lai hi an tina ve ngawih ngawih ṭhin. Hei hi entirna mai chauh a ni. An mi hriatchian em em pawh ni se, an aia upa hnenah hetiang thu hi, khawi hmunah pawh ni se, khawi aṭang pawn, Mizo inti ngam a nih ngat chuan a chhak chhuak ngam turah ka lo ngai ngai lo! 

Heng mi, 24x7 online peihho te hi em ni Mizo tihmingṭhatute chu ni ang - chawmhlawm lehnghalte hi? A teeeuuuh... chuang lo! 

Inti Facebook hmang senior ve tak, likers leh friend list ngah vanga lo intithei ve ringawt, thiam thil dang nei chuang miah si lo, mahni zirlaia fail tlut tlut si; mahni Mizopui, aia upate lehnghal thil upload/ post, ral aṭanga zahna nei map loa tladah tak taka comment hnutchhiah chingho hian an mewlzia an pho lang mai a ni tih lo inhre mawlh teh se!

‘Ani chu ka ṭhian ṭha alawm, kan innel a, kan infiam na ṭhin alawm...’ tih ringawt hi a ni lo. Hmaichhana i ‘u’ ṭhin kha, engah nge ralah i bawl ngam tak mai? Chu pawh mi dang (a friend list) chhiar/ hmuh theih turah lehnghal. A 

ṭhian dangten i comment kha an lo hmu ve vek thei a; amah i tihmualpho tluk zetin i mawlzia i pholang a ni. 

Mi thil i comment danah i nihna a lang tih hre rawh. Group-a ṭhian­zaho tlem te-ah te hi chuan ka la hrethiam; mahse, aia rual ute bia kan ni tih inhre reng chungin kan zah thiam reng turah ka ngai bur. A nih loh chuan, ‘hnam zahawmna phatsantu/ hnam rohlu tibawrhbangtu’-ah kei chuan ka ngai! 

Mobile phone rawn luh hma, landline chauh kan hman hun lai kha a ngaihawm ṭhin ngawt mai ka ti. Kan aia kum khat leka u emaw, kan kum rualpui, kan aia pawl sang emaw te kha chu kan ‘u’ vek ṭhin a nih kha. Kum khat chhuak, a thla leka upa pawh kan ‘u’ tho ṭhin. Kan zah em em a; sikul-ah pawh kan u-te class room zawna kal pawh kan ngam ngai lo. 

Tunah erawh, BSNL sim card chu sawi loh, Airtel post paid book hunlai pawha la piang lo; Vodafone leh Aircel, Jio leh idea tih vel rawn chhuah hnua middle sikul rap ve hman ṭawk, mobile phone rawn hum ṭan ve ek ekten aia u ka bawl e, an han ti a; inchhirna leh zahna chang lah an la hre lo zui hi chu... Primary school-a Pu Liandala hla phuah, ‘Aia upate zahthiamin, an hnial ngai lo aia u te, pi-pute ro thil hlu a ni...’ tih hla zir ve hman lo an nih loh vek chuan Mizo nun hi a inlinglet zo taah ka ngai!

Tin, naupang sikul bang kawng kal leh an bus chuang mawlh mai hi ka veina a rei ta hle mai. Aia upa emaw tar leh hmeichhe chak lo zawk ṭhutna ken nachang hre lo tam ber chu zirlai uniform ha ho hi an ni duh chawk! Saw lai, Aizawl chhim lama sikul ṭha deuha an sawi sikul bang haw, an bus chuangte saw aw... bus chhunga an mizia, an bengchhenzia leh aia ute zahna an neih ngai lohna sawn an sikul results ṭha a hliah vek ṭhinin ka hria. 

Zirtirtute hian an zirlai (text book)-a chuang chauh an zirtir ṭhin em ni ang aw... tih mai tur an ni. Mizo tlawmngaihna nun hi, ni tina kan nunpui tur, kan nun timawitu, kan ni tin zirlaia bet tlat pakhat a ni tih hre lo, Mizo ni lo zirtirtu an ngah lutuk vang ni ang maw? Sikul dang pawh an tam ang. 

Ngai teh, heng kan naute hian, nakinah fate an la nei ve chék ang a; Mizo an la inti ve reng tho awm si a. Kan hnam rohlu, ‘Aia upate zahthiamna’ hi engtin tak chhawm nun zel tum ang maw? Aia upate zahthiam nachang hre lo, bawl phawn ching, zahna chang pawh hre miah lo ho hian, nakina an faten, he kan Mizo rohlu hi, rawn chhawm nun zel inbeisei mawlh suh se! 

Hawh u, vawiina nu leh pate leh sikul lama zirtirtute hian, kan fate leh kan zirlaite hnenah hian, tun aia ṭhahnemngai leh uar zawkin, pi-pute ro thil hlu, kan hnam lan mawi berna ni ṭhin - vai-ngal-sangho neih ve loh, tlawmngaihna rilru thianghlimina a hrin chhuah - aia upa zahthiam hi i zirtir ṭha leh ang u. Chutin kan hnam a lo mawi thar leh ang a; a mawi zual zel bawk ang. 

Chuti anga kan Zonunmawi kan chhawm nung thar leh a nih ngat chuan, zan reia aia upate sual rawn pawh a tlem pharh tawh ngei ang!