Written by
Dr. Zonunmawia
Dept. of Political Science, ICFAI University, Mizoram
GLOBAL TEACHER PRIZE
Khawvel mi ropui, thiltithei leh hausate hian an hlawhtlinna bul an sawi chu an nun kaihruai a, kawng dik kawhhmuhtu an zirtirtute hi a ni fo. Kum 2015 vau thla aṭangin khawvel pum huap zirtirtute chawimawina (Global Teacher Prize) US dollar 1 million dawn theihna, the Verkey Foundation kal tlangin kum tin he chawimawina hi sem ṭhin a ni a. He chawimawinain a tum ber chu zirtirtuten naupangte hnena zirtirna ṭha an pek zel theih beiseina vang a ni.
He chawimawina-ah hian zirtirtu thawh hlawk leh chawimawina dawng thei tura inngai apiangten dilna an thehlut thei a, heng dilna lo endik tur hian khawvel puma zirtirtu chawimawina dawngtu tur lo endiktu tur Verkey Foundation-in member atana a ruat te, zirna lama mi thiam bik te, chanchinbu mi te, khawtlang mi pawimawh te, mahni eizawnna lama mi thiam bikte leh scientist khawvel huap mi thiamte’n an thlang ṭhin.
Global Teacher Prize dawng thei tura tehfung chu - zirtirtute hna thawh ṭhat dan te, naupangten hma an sawntir em tih leh thil dang tam tak aṭanga tehin an zirchiang ṭhin a ni. The Verkey Foundation hian an tum ber chu zirtirtute’n nasa taka naupangte nun chawikan a, thlamuang leh zaidam taka naupangten hringnun zinkawng an tem a, zirna ṭha tak an neih hi a ni. Khawvel mi ropui, hmingthangte leh sum hmanna tur hre lote rilru sawi nghin a, mi rethei leh chenna nei lo zirna kawng zawh thei loten kawng dik an zawh theih nana ke an pen chhuah theih nana chona siam sak a ni bawk.
Kum 2019 March ni 23 khan kum danga an lo kalpui tawh angin zirtirtu chawimawina sem a ni a, Kenya rama Pwani thingtlang khuaa zirtirtu Peter Tabichi chu Gobal Teacher Award hlan a ni. Petera Tabichi hi Keriko Mixed Day Secondary School-ah science zirtirtu a ni a, naupang rethei, ei tur leh zirna mumal nei lo tan nasa takin hna a thawk a. A hlawh 80% chu heng an khuaa naupangte tan hian a hmang ral a, science lamah nasa taka hma lain an rama science subject inelna awmah an school chu pakhatna a nihpui a, chu chuan a vawrh lar viau.
A thawhna school hi hnam hrang hrang, kalphung leh rindan hrang hrang awm khawmna, class room felfai lo leh chhe tak a ni a, an chenna hi khawkheng leh ṭam tlakna ram a ni a, a rama cheng 95% te hi nu leh pa leh thlahtu aṭanga rethei an ni a, a ṭhen pawngsual, tualthat leh ruihhlo tawlh leh chenna mumal nei lo te an ni nawk mai. Heti chung hian Peter hian Science Club dinin 60% te chuan national competition an qualify a ni.
Tin, a kaihhruaina hnuaiah Kenya Science and Engineering Fair 2018 ah a naupangte’n show hmuhnawm tak an lantir a, Mathematics lama thiam bikte tan club siam lehin, INTEL International Science and Engineering Fair Arizona, USA, a inlan tura sawm an ni hial a ni. Kenya ram retheihna avang hian Peter leh a zirlaite pawh hian equipment ṭha an dawng thei lo a, an school-ah hian computer pakhat chauh a awm avangin zirlaiten harsatna tam tak an tawk a. Mahse zirtirtu ropui tak hian internet awm loin zirlai a kalpui ṭhin a, a thawhpui mi pali te nen nasa taka hna thawkin, naupang chenna an tlawh kual a, an harsatna tawh mek chuan hlawhtlinna tam tak a siam dawn thu a hrilh fo ṭhin a ni.
Kum 2017 khan zirlai 400 chuang school-ah in ziaklutin thla pawh a ral hmain discipline khauh vangin mi 30 chuang an chhuak a, hemi kum vek hian zirlai 16 ten college rap vein, a kum leh 2018-ah mi 26 ten college leh university an rap ve ṭan a ni. A inpekna nasa tak avangin zirlai tam takin hmasawnna an neih phah a, rindan leh kalphung fel lo takte an bansan a, zirlai naupang tam takah mahni inrintawkna a siam a, chu chuan a chawimawi ta a ni.
Tiang leh hnuaichhiahna tel lo hian naupang nun a siamṭhat theih tih ti chiangtu zirtirtu, Peter Tabichi chawimawiin awm zel rawh se.
Zirtirtu entawn tlak, Peter Tabichi ang, hlawh lam en loa mihring puite tana rawngbawl sakna anga ngaia hnathawk, zirtirtu ṭha hi Zoramah hian engzat tak awm ve ang i maw!
Dr. Zonunmawia, Dept. of Political Science, ICFAI University, Mizoram