Written by
Commissioner Lalkiamlova
PHEICHHAM MENTALITY!
Khawvel hnam dangten Pheichham an neih ve leh neih ve loh ka hre lo va. Mizote hian kan sawi lar hle mai thung a. Pheichham hi an sawi dan aṭang chuan lui dunga khawsa niin a lang. ‘Ke pakhat chauh a nei a, lungpui chungah a ṭhu dawrh har’ ṭhin a ni an ti. Pheichham hmute hi Pheichham man tia sawi ṭhin an ni. A chhan chu phei cham hi miin an hmuh hian a lo tlu sual lai a ni ṭhin a, ke pakhat chauh nei a nih avangin amahin a tho thei lo va, an va pui ṭhin a ni.
Chutia puitute chungah chuan a lawm em avangin lawmman atan eng nge i duh a ti a. An thil duh, thaw chham hauh lova an sawi theih chin chauh a pe ṭhin an ti. Vanduaithlak takin pheicham hian Mizo ṭawng chauh a thiam tlat mai a. Pawih pakhat pawhin a man ve a, Eng nge i duh a lo ti a, Lal bangbeh a ti a. Lal bangah a behtir reng mai a ni, tih fiamthu te hi kan naupan lai chuan an sawi ṭhin. Hausa thut sawi nan pawh Pheichham man tih hi a lar viau mai.
Pheichham chanchin inhrilh chhawng zel hnam kan nih avang hian vawi lehkhata hausak thut ngaihtuahna (Pheichham mentality) ka vuah mai hian Mizote hi min chiah hneh hle niin a lang.
Eiruk kan tih pawh hi Pheichham mentality aṭanga lo kal hi a nih duh hmel khawp mai. Sawrkar hna thawkten Pheichham man awl deuhna tur department-a thawh an chak a. An department chhung rau rauah pawh Pheichham man theihna tur lai post an inchuh deuh laih laih ṭhin niin an sawi, dik tak maw! Hotute pawhin an duhsak zawngte chu chutiang post-ah chuan an dah deuh zel nia sawite pawh a awm, a tak ni tak maw. Nu leh pa tam tak chuan an fate zir tur an thlan pawhin an sawrkar hna thawh hlawh bak hmuh theih deuhna department-a thawh theihna tur subject te an thlansak ṭhin niawm taka sawi te pawh a awm, a awm ang viau tho mai! A hausa a retheiin hausak thut tumna leh duhna, mahni thawh rah ni lo itna kan nei lian hle.
Kan hna thawhnaa kan hlawh pangngai bak sum hmuh hi thil dik lo leh suala ngaihlohna a lian sawt hle a, tunah chuan thil pangngai angah kan ngai ta hial a ni deuh ber mai. Chutiang tih ve nachang hre lo sawrkar hna thawkte chu mi a let dera ngaih an ni ta zaw mah mai. Kan zoram khawvel hi mi dik, tlawmngai Pathian miten mi â nih an hlawhna khawvelah kan siam chu a ni ta ber e. Heng gambling te, lottery kan tihte pawh hi pheichham mentality aṭanga lo chhuak niin thawk rim lo va vawilehkhata sum hmuh ṭeuh tumna vek a ni. He rilru put hmang avang hian miin ruk an ru a, mi an bum a, pawisa lem an siam a, mihring an ru bo va, sawrkar phal loh thilin an sumdawng a, ṭhenkhatin tual an that hial bawk a. Ram an tiralmuang lo hle a ni.
He pheichham mentality hian kan ram leh kristian mipuite hi min va tirethei tehlul em! Kut tling lova sum hmuh hi sualah kan ngai ta reng reng lo. A zawngin kan vak darh sung sung mai a ni ber. Hei hian Krista annaa kan ṭhanlenna tur kawngah min dal thui hle. Tumah kan inring lo va, kan in ringhlel tawn vek mai niin a lang ta ber. Ram mipuite inkarah inrintawnna a awm tawh loh chuan ram chu a tlu ruai a lo ni ṭhin. Kan ram pawh hi a kal her tlun tlun mai ni berin a lang e. Tu ten nge siam ṭha ta ang le?
Politician-ten an siam ṭha thei ang em, kohhran hruaituten em ni ang, kan NGO pawl lian tak tak te leh Moral reform lam te pawh an va pawimawh em! Political party ten sawrkar siam an chak chhan pawh ram hmangaihna leh mipuite intodelhtir a, tihchangkan tum tak takna aiin sawrkar thau sawh chakna vangah kan inpuhsak mai ang tih a hlauhawm ta. Contractor-te hna hmu lawm hmelte hi pheichham mana an inngaih vangah kan ngai vek tawh mai niin a lang e.
Zawlnei Elija mita thlir chuan kan ram kal zel dan tur hi ava lungngaihthlak em! Kan ramah hian dikna leh hmangaihna a bo va, sual leh hlemhletnaten ro an rel a, dik taka ti reng an awm lo tia ṭah vawng vawng mai a awl. Mahse Lalpan engtin nge zawlnei Elija kha a chhan Israel ramah hian Baal hmaa ṭhingṭhi ngai lo mi sangsarih ka tan ka hum dawn a ni, a ti a nih kha. Kan zoram pawh hi a la chhe zo vek lo ve! Lalpan a mi thianghlim, kohhranah leh politician zingah pawh ama tan ram siam ṭha khawp a la vawng ngeiin ka ring. Arpui mentality mahni fate tana chaw zawng a, ṭawp tinreng pawh hai a, a hai chhuah apiang a note tana khek ṭhin hruaitu Lalpan kan ramah hian a la nei ngei a ni tih ka ring. A no-te amah tiata an ṭhan len theihna tura duhsakna leh theihtawp chhuah a, an chaw tur zawnsak ṭhin arpui anga ram leh a mipuite hmangaih ram hruaitu Lalpan ama tan, kan ramah hian mi za tel zet chu a la neih ka ring e. I zam suh ang u. Lalpan a mite min hmangaih si a.
Kan sawrkar tharin theihtawp an chhuah ang a, lo neitute chu Agiculture leh Horticulture officer level-ah, sumdawngte lah Commerce graduate-ah, ran vulhtute pawh VFA level-ah i kai chho suau suau mai teh ang u. Ka fiamthu a ni lo, Israel ram development kan thlir chuan an ram thlaler thlai chin theihnaa siam tura tui lak (irrigation) buaipui turin scientist an mamawh lo, lo neituten an zir a, anmahni an in chher chho mai. An buh leh thlai chin hlawk zawk dan tur atan Agriculture leh Horticulture department te ṭanpuina an mamawh lo anmahni ngei scientist-ah an chang chho mai a ni tih an lehkhabu ‘Startup nation’ chuan a sawi.
Mi dangtea innghat lova, mahni field ṭheuhvah expert ni tura kan inzir hi tih makmawh a ni. Chutiang chu min nihtir turin kan sawrkar pawhin hma la se, a ngaihna hria lo neitu, ran vulhtu, sangha khawitu leh sumdawngah min siam sela, chu chu kan ram development ṭhan chakna tur chu a ni e.
Commissioner Lalkiamlova