Written by
Dr. Lalsiamhnuna

HIGHER & TECHNICAL EDUCATION DIRECTOR POST RUAK HNAWH KHAH LEH A BEHBAWM

Mizoram Sawrkar hnuaia Zirna In sang ber, College leh a enkawltu, Higher & Technical Education Depart­ment dinhmun dik tak hi mi nawlpui chuan kan hre tam lo mai thei, tun hma aṭang tawhin, Principal, Joint Director leh Director, dahngheh leh sawn kual chungchangah, neuh neuh a awm reng ṭhin. Tun hnaiah Zirlai Pawl pakhat aṭangin hlet a rawn chhuah a, a lo alh chhuak ta a ni mai a. A pawi khawp mai.

A bilha tho lo: MSU hian kan Sawrkar hnuaia Zirna Sang bera Director-a hnam dang an ṭhut chuan, technical line leh training hrang hrang thlan chungchangah leh College hrang hrang (Technical/ Professional zirna tiamin) enkawl danah hlauh thawn ruk an nei a ni. A awm khawp mai. 

Chutih rualin, he buaina bul hi Director-a hnam dang dah leh dah loh ringawt a ni lo. A tirte aṭangin he Department hian dan mumal tak nei lovin emaw a nei a nih pawhin hmang ṭha lovin emaw thil a tih ṭhin vang a ni mai. College din nan hmun­hma a ṭha tawk em, tih lam an ngaihtuah lo. Naupang an ngah tawka, a thawktu an rintlak phawt chuan, hmunhma nei mumal lo leh mi ram hawha, rem leh rem lova, mi kawm kara awm te pawh, hawn phalna an pe zel a, Deficit System-ah dah zuiin Sawrkar College-ah an hlangkai ta zel a ni. 

Tunah hian a sawh khawk kan tuar ta. Khawvel huap Zirna kawnga intlansiakna kal zelah, loh theih lohna avangin, hmunhma zau pawimawhzia kan hre chhoh telh telh a, senso hautak tur hre reng chungin khawpui pawnah College hmun tur kan dap hlawm chuk chuk ta a nih hi. Tun hmaa Pachhunga University College (PUC), a awmna a hla lutuk tiha mi tamtak hnawl ṭhin kha tunah chuan mitin ngaihsan leh duh rawn a lo nih tak hi.

Service Rules awm mumal lo. Chu mai a la ni lo. He Department hian Service Rules mumal tak a nei lo. (A lo nei palh a ni pawhin an hmang tṭha lo tal a ni ang). Inter-se-seniority list (Lecturer aṭangin) an siam a, chuta ṭang chuan Directorate a ṭhu tur (Assistant Director/Joint Director/ Director tur,etc.) an la chhuak ṭhin. Thlan dan a fel tawk lo a ni chek anga, Officer dah chhuah/dah luh, court kal, etc. hriat tur a awm deuh reng ṭhin. Chutih laiin, Principal (nghet) kai thar an lo awma, Seniority list (Principal leh Lecturer) siam thar a ni a, Chutah chuan, Lecturer senior tam tak te kha Principal (thar) ten an lehpel ta a (Chu chu a nih dan tur reng pawh a ni). 

List thar pawm leh pawm lo an awm ta nuk mai. Chutih mek lai chuan College pakhat aṭangin mi pakhat hi Director atan sawrkarin appointment a rawn pe hlauh mai a, a mah lah chu a ṭha phian leh nghal a. Directorate-a a thawhpuite leh College lam te pawh an lawm khawp mai. Hun a lo kal hreta, a pension a lo hun ta a, ui tak chunga thlah a ni. Chu ve leh. Principal  2 in  Director nih ngei tumin ṭan an la ta a, Minister lam ṭang an nei ve ve. Hun eng nge maw chen a kal hnuah, a ṭhelh nan tih ni awm takin Sawrkar chuan IAS Officer pakhat a rawn dah ta khauh mai a.  Chumi bawhzuina chu ni awm takin H&TE Director hna chu Civil Service mi leh sa te chanvo tur angin Notification a lo chhuak bawk a. Thil a pawi zo ta. ‘Thu a tawp e, lu mam’ kan ti a ni ta ber mai.

Department ṭhenkhat (entirnan,PHE )ah te chuan an dam thlen phawt chuan, an kaisan hun tur leh an thlen chin tur (EE/SE/CE/E-In-C) an hre thei. H&TE Department-ah erawh engmah a chiang lo thung; a chuh chak chak emaw hotute tlawn thiam thiam emaw an kai sang chak a ang ber. Thingtlanga Principala kum 20/30 pension thleng rawka awmna ngai awm te pawh an awm ṭhin.

Rawtna: 
1. Higher & Technical Edu­cation Deptt hian Service Rules fel tak nei thuai se. 
2. Ka ṭawng tun lo haw lo se. Civil Service mi leh sa (IAS/ IRS/ MCS,etc) Director-a dah hi Mizo an ni emaw hnam dang an ni emaw kan ram tan a ṭha ber lovin a lang. 
Mizorama College 30 dawn lai ten nu leh pa anga an en theih tur, College dinhmun a kip a kawia hria ngei Director a tan chuan an ṭha ber ang. IAS te hi chu Secretariate lama an awm hi a ṭha hrih, an thiam avanga in ziak tling an nih rualin, College, an nu/an pa te rual thawhna, enkawlna kawnga tawn hriat neih loh te tan a chi mawlh lo. 

Sawrkarin a rawn dah miau si chuan lo duh loh ngawt thu a awm loh avangin an lo dawng sawng a ni mai a, an lawm teh chiam lo. Director-te hi Field Officer an nia, an field chu  College te hi an vil ṭha hman meuh ṭhin lo. Secretariate velah Minister/ Commissioner te nena Meeting,etc. in an hmanhlelh em em ṭhin. Nu leh pa, fanau enkawl hman lek lo va pawn lama buai em em an ang, ṭul tawpah loh chuan College an tlawh meuh lo. A taka hmu lo tan, vei, tuipui leh tihṭhat a har. Zirna in a tuar lo thei lo. 

Chuvangin, hun kal tawh thlirin, Director, H&TE  atan chuan tawn hriat ngah, College-a kum 20/30 lo thawk tawh te Principal/ Professor senior aṭang te a lak a fuh ber ang. Chu tiang a nih leh thuai theih nan Sawrkarin hma la se, a va ṭha dawn em! 

Dr. Lalsiamhnuna