Written by
Kezo Ṭumchhung
Sawrkarin Kohhran a báwl em?
Tun hnai mai, March 9 (Thawhlehni)-a Health Minister leh Home Minister-te hoa sawrkar hotute leh kohhran leh páwl hrang hrang aiawhte ṭhukhawm chuan Biak Ina kohhran inkhawmah zaiho phal tawh ni se, tih leh, zan lamah pawh chawlhkar khatah zan hnih inkhawm phal tawh ni se, tiin thutlukna an siam thu DIPR press release leh media hrang hrangah kan hmuin kan chhiar a. Kha thutlukna avang khan Mizoram mipui an lâwm hle niin a lang; lâwm lo tlem azáwngte chu an awm mahna le.
Mipui lungrualna leh mi tam ber duh dan hi a hlu hle mai a, a pawimawh bawk. Nikum lama Covid-19 hlauh vanglaia khauh taka inkhârkhip a nih khan Mizoram pumah mipui kan lungrual tlang a, hrethiam lo em em an awm lo, a tih theih. Kan lungrual tlàn miau avangin kan nun dan kha ninawmin hrehawm deuh zawk mah se, kan lungawi tlang a ni. Mipui pawhin thu kan awih tlang viau. Chu lungrualna leh thuawihna avang chuan state dangte ai pawhin kan dinhmun a ṭhat phah a ni, kan ti ngam ang.
Tuna kan nun dan te, kan inkhuahkhirh dante erawh hi chu ngaihtuah uluk a ngai ta hlein a lang. Covid hripui hi a la hlauhawm reng a, kan ramah a darh leh chiam emaw thei rengah kan ngai a, chumi a thlen lohna atan inkhuahkhirh zel a la ngai a nih chuan, tih bik nei loin, kohhrante ngam bik viau loin, political party leh páwl dang ṭhenkhatte ngam loh bik nei loin, khairual takin inkhuahkhirh ni thei se. Chu chu mipui kan lungruala thu kan awih tlàn lehna tur a ni.
Inkhawm leh zai chungchang
Zan lama inkhawm theih tawh tur leh inkhawmah zai theih a nih tawh dawn thu puanzar a nih khan mipui an lawm tláng hlein a hriat a. Mahse, a tûk maia inkaihhruaina thar kan hmuhah erawh chuan, inkhawmah zai phal loh a ni lo leh zawk si! Chu mai ni loin, inkhàrkhip hnuah, nikum kum chanve vel aṭanga tih ṭan leh tawh malzai (solo)-te pawh phal loh a nih thu kan hre zui leh bawk.
Chhùn lama kan nun dan enin, inkhawmnaa kan inkhuahkhirhna te, zai loh kan tihte hi chhun lama awm danin a chawk chhe leh vek tho a ni lo'm ni? Inkhawmnaa zai loh hi a la ṭul tak zet a nih chuan, a ṭha e; chutiang bawkin kan tualzál nunah pawh thil ṭul ngawih ngawih ni lote hi chu la khuahkhirh zel law law ila, kan him nge nge ang chu.
Chhûn lamah chuan thil ṭul ngawih ngawih pawh ni lo, a loa kan awm theih lohna thil pawh ni loahte thlengin, kawng tinréngah inkhuahkhirhna awm loin kan awm tawh a, khawlai leh dawrah, infiamna hmunahte nunphung a pangngai vek tawh a ni ber.
Chutiang a nih lai chuan, engati nge ram mipui tam zawkin an duh tawh leh an châk em em, inkhawm chungchangah te, inkhawma zài chungchangahte sawrkar aṭanga inkhuahkhirhna a la nat bik em em. Hei hi mipuiin an hriatthiam loh a ni a. Hripui leh a kaihhnawiha kan inlungrual tlân vek theih tawh loh chhan leh lungawi zãn lo an tam tâk tial tial chhan pawh a ni.
Kohhran kan báwlzãn em?
Kohhran chuan thu an awih mai zel a, sawrkar thupek hnialtu leh zàwm lotu nih an duh lo a, an tan a mawi lo bik a ni tih leh sawrkar thupek (inkaihhruaina) angin an kal leh mai dawn a ni tih hre ràn chungin kohhrante hi sawrkar hian a la khuahkhirh na bik reng nia ngaih a awl ta khawp mai.
Sawrkarin kohhran a báwl em?
Hripui a darh kan duh lo a, fihlîm kan duh tak zet a nih chuan, kohhrante kan khuahkhirh ngam ang hian páwl dangte pawh hi khuahkhirh ve leh law law ila a ṭha nge nge dawn lo'm ni? Kohhran inkhawm zat tur, inkhawmnaa ṭhut dan tur, sunday school kài dan tur, zài chungchang thlenga an tih tur leh tih loh turte an duansak ngam a nih chuan, political party-te awm dan tur, an punkhawm dan tur, an campaign dan turte pawh duansak ngam se, chumi zâwm lote chu khak ngam ve se la. Chutiang zelin pawl dangte pawh. A khairual deuh nge nge ang chu. Chumi ti ngam si lo a, chháng/bei lêt vak lo tur leh lungawi lohna auchhuahpui chiam lo tur tih hriat chian sa kohhran an ngam bik lutuk hi chu a mak a ni!
Mihringin kan nun khaw chhuahna turin mamawh kan nei a, chu'ng kan mamawhte tihna tur tibuai theia inhrêk reng a theih loh tih hi kan pawm dan vek a ni ang. Chumi avang chuan kan inthlahdul hret hret rêng a ni. Kan inthlahdul tial tialna kal zelah kan tih tam tak hi kan ni tin nun atana kan mamawh vek a ni lem lo. Tunah hian an inkhel chur chur tawh, futsal khelmual phei chu a 'full' deuh vek reng a ni. Picnic/intihhlimna thil vel pawh khap a nih tawh loh avangin Aizawl hnaivaia picnic spot-te chu a lùn em em vek mai. Hengte hi kan ni tin nuna kan mamawh ngawih ngawih, a loa kan awm theih loh thil a ni lo. Mahse, sawrkarin tih a phal vek tawh. Hengte ai hian biak-ina inkhawm hi sawrkar hian a pawimawh lo zawkah a ngai a ni mai thei e.
Zana inkhawm phal
Zana inkhawm phal a ni ta hi a lawmawm. Phal ta rau rau, 'zan hnih' han chiah inkhawm hi Covid laka himna atan a tâwk chiah a ni chék ang a. Nuih erawh a za deuh ṭhin; titinaah kan han sawiho a, kan nuih a za tláng viau mai! Zan hnih inkhawm aiin zan thum (Hun pangngaiah Presbyterian Kohhranah chuan zan thum inkhawm a awm), zan hran veka inkhawm chu a hlauhawm bik riau a ni mahna le.
Khawpuia zan curfew
Aizawl leh district khawpui dangah zan dar 10 aṭanga zing dar 4 inkarah páwna chhuah phal loh (curfew) a ni mek a; hei hi chu Covid-19 laka invênna thil a ni tawh loah a ngaih theih. Zan lama curfew a nih hian zan rei lama chhuakvâk an tlem leh zual a, sualna chi hrang hrang leh chetsualnate a tlèm phah ngeiin a rinawm a; chu chu zan dar 10:00 leh zing dar 4:00 inkara curfew chhan ber pawh a nih hmel viau.
Mizo nunphungah, a bik takin khawpuiah zan lama thil tih (night life) a tam tial tial a, zanrei pawh kan ngam tial tial. Zan dar 10 vel hi mi ina lèn luh tawhna saah chuan lèn hun lo lutuk a ni lo ang a, mahse, zan dar 9:00 hnu lamah chuan léng tura mi ina luh erawh thil tih chi loh leh mawi loah kan la ngai tlangpui. Chuvangin, zana khawlaia mi tam laia chhuah phal si a, mi tam tawh loh hnu, zan dar 10:00 hnu lama chhuah phal loh (curfew) hi Covid hripui laka invênna atana tih a nih rin a har.
Tuna khawpuia zan curfew kan kalpui hi chu Covid-19 laka invènna chhuanlama hmanga tum dang neia thil tih a ang ber mai a. Covid hripui vênna atan awmzia a neih tak tak si loh chuan, zan curfew hi hlih mai a ṭha zawk tawh lo'm ni?
Tuna zan curfew chhan awmte ngaihtuahin, mihring zalenna inrahbehsakna lam hawite pawh a ang tawh; mihring zalenna inrahbehsak hi sawrkar angin a ni emaw, páwl leh mimal ang pawhin democracy rama tih àwm loh tak a ni. Sualna (crime) tihtlakhniamna atan a ṭangkai a, mi ṭha lote khuahkhirh nan a ṭha a ni thei. Chutih rual chuan, mi ṭha leh fel, pawi khawih ngai lote thlengin, zan lama tih tur pawimawh tak tak nei te, pawl leh kohhran ṭhutkhawm pawimawh thlengin khuahkhirh an ni tel zel si a ni.
Chuvangin, zan curfew hi mipuiin an ning tláng tawh a, tuna curfew hun chhungte ngaihtuahin, Covid hripui vènna atan a ṭangkai viau tawh lem loin a lang bawk nen, zan curfew hi hlih pumhlûm tawh ni se, mipui an lâwm tláng ngawt ang le.
Kezo Ṭumchhung