Written by
Liana Kullai

Kan ram damna

Kan ram kalphung hrim hrim hian ka rilru a tihah ṭhin khawp mai. A chhan chu, sum leh pai um-in kan intlan siak nasa em em a, sum leh paia midang bum tuma phe kual reng mai te hi an awm a, ṭhenkhatte phei chu rawngbawltu langsar tak tak, an rawngbawlna hmanga midangte sum chhuh sak tum ran mai te an ni hlawm a. Midang neih ang ka nei ve lo palh ang, tiin sum umin nasa takin kan tlan mek a ni. Sum hi engkim titheitu-ah kan ngai a ni ta ber a. Nimahsela, Bible chuan, tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a nih thu min hrilh hlauh thung si. 

Kohhran ropuina te pawh sumin kan teh ta vek mai em aw a tih theih a, Pathian pawi kan sawi ang tih ka hlau ṭhin. Biak In ropui taka Sound system ṭha takte kan chhuang ṭhin a, Pathian ram thawh tam kohhran phei chu kan in chhuangin sawi nuam kan ti viau ṭhin a nih hi maw. Inkhawmpui kan neih a piangin kan inkhawmpui-ah thlarau thianghlim a zalen em, thlarau lamah enge ka hlawkna tih lam aiin pawisa kan thawh tam em, khawmpui palai ei leh in a changkang em, Usher ho an che fel em, tihte hi kan zawhna lian ber a ni ta zawk. Kan thinlung tak taka Pathian chibai bukna hi kan nei ta lo mai em aw, te ka ti hial ṭhin.

Thuthlung hlui hunah pawh khan Pathian ṭihna leh chibai bukna tak tak tel mang si lovin an inthawi a, inkhawmpuite an nei a, an ṭawngṭai a, nimahsela, Pathian khan amah an ṭih tak tak lo tih leh chibai an buk tak tak lo tih a hriat khan a khamin a ning em em mai a. Chu chu Isaia hmangin Pathian khan a rawn sawi ta phiar phiar mai. Lalpa chuan, “In inthawina zozai hi ka tan eng nge a ṭangkaina awm? Berampa halrala hlante leh ran chawm thaute thau chu ka hne ta; bawngpate leh beramnote leh kelpate thisenah pawh ka lawm ta lo ve.. Thil pek mai maite chu rawn keng tawh suh u; englo rimtui chu ka tan thil tenawm tak a ni. 

Thla thar te, Chawlhni te, inkhawmpuia insawm khawm te mai mai chu ka ngaithei tawp lo mai; khawlohna a ni, inkhawm ropui tak pawh hi... hunbi neia kûtte chu ka rilru chuan a hua a ni; ka tan thil hnawksak tak a ni, tuar ka ning tawh e, a ti thlawt mai a ni. Pathian hian thil pekte, thil hlante, inkhawmpuite hi a lawm lo a ni lo, ama hminga thil ti ve si a, amah aia mihring indah lan sarh tumna kha Pathian khan a ning em em a, ka tan thil hnawksak tak a ni, tuar ka ning tawh e, a ti thlawt mai a ni. 

Isaia kha lo tho leh ta se, he thu ngai bawk hmang hian pakhatmah belh lo leh paih lo in Mizo Kristiante tan a rawn tlangau leh mai lovang maw?  Kohhran pawh kan in ngaihtuah chian angai hle mai. Rorelna dik tih thupui hmangin Sermon vawi engemaw zat kan ngaithla tawh a, inkhawmpui thupui atana kan hman rim ber thupui a ni hial awm e. Chutih rualin rawngbawl­tu inruat chungchangah rorelna dik hi kan kalpui tak tak ngam em, zu lo in ve zauh zauh ṭhin daikil kara mite, a kum leh Sunday School zirtirtu aṭanga an chawlh tir laiin kohhran Upa fate zirtirtu aṭanga tla ve thei hauh lo hi vengtin hian kan kawl ru deuh vek mai lovang maw, Sorkarah chauh em ni rorelna dik hi kan phut? 
Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul tia Bible thu hi tun thlengin an la ziak danglam lo chungin, a hlawh milin Pathian ram a pe em tih ngaihtuah duh miah lovin an hlawh bak an la lut a ni tih hriat sa reng te, Pathian ram an pek tam avang maia kohhrana nihna chanvo kan bel zung zung mai te hian thlarau lamah kohhranhote kan tuihnang thei lo palh ang tih hi chu a hlauhawm ṭhin ka ti.

Kohhran hmasa lama sakhaw puithiamte pawhin sum an ngainat em avangin chhandamna te an zuar a, kohhran a phel phahin Protestant kohhran alo pian phah tawh, sum ngainatna bawih aṭanga kan tal chhuah loh chuan Sardis hnena Pathianin thi reng si a nung hming i put hi a tih ang kha kan hlawh ve thei. Chuvangin kan thil neih thi lek lek tawhte tinung thar leh a, Pathian tana kan inhlan thar leh hi angaiin ka hria. Kan ram Officer-te hi mahni kohhrana inhmang tak tak vek an ni a, chuti chung chuan eiruk hi an hreh chuang lo reng reng a. Kohhranah lah a tla tlum tlum an la ni zui. Politician te ai mahin Officer te hian thluaka sum lut natna hi an veina zawk a. Chuvangin, kan ramah hian eng Party pawh Sorkar se kan ram damna hi chu a awm thei tak takin ka ring lem lo. Pathian aṭang lo chuan kan ram hi a dam chuang lovang. Kan ram damna tur emaw tiin tun hnaiah Pastor ṭhenkhatten Politics an tuipui ve viau ta mai a, inthlanpui 2018 ah khan engtin chiah nge an inrawlh a, pulpit kotlang aṭangin eng thu nge an sawi tih chu hre chiah lo mah ila tuna kan Minister Pu R. Lalzirliana hian kum 2019 January ni 14 ah khan Evangelist firfiak leh Pastor firfiak ten Politics sawi nana Pulpit kotlang an hmang chu pawi a tih thu alo sawi tawh nghe nghe a nih kha. Kan Pastor zingah fel tak tak, Pathian pawhin a hman em em, thlarau bo vei em em an awm a, an chhuanawmin Lalpa tana an thahnem ngaihna hi a thlawn dawn lo. Chutih rualin thlarau bo vei mang si lo, an sermon-a kohhran hote tana hlawkpuina awm miah lo, Quarter ṭha taka chenga thlatin hlawh neia, Politics lo sawi ve zut zut chi leh hausak thlahlel Pastor kan nei em tihte hi kan inenfiah angai viauin ka hria.

Pastor chuan kohhran ho thlarau nun lo chawm mai sela, Lalpa tan sengkhawm hna lo thawk mai sela, Mizo mipuite hian kan hlawkpui zawkin a rinawm. A nihna takah chuan Pastor te leh Kohhran Upa te hi kan Sermon a nun loh em avangin leh keimahni hi kan thusawiah kan chen loh em avangin eiru officer leh eiru politician kan ngah phah ve tho lo maw? Kan ram damna tak turin khawi hmun aṭangin nge bul kan ṭan dawn tih hi kan ngaihtuah chian a ngai. Tun hma a kan politician te ngaihtuah chuan tunlai politician te hi a lang lamah chuan an felfai viau tawh. Kan Politician hmasate zingah hmeichhiat mipatna chungchangah te, zu ruih chungchangah te hming hliauna tam tak nei an awm a, mahse, MLA inthlan hunah an tling zel tho. Tunlai politician te erawh an fimkhur a, hetianga hmeichhiat mipatna chungchanga hminghliau leh zu laka hmingchhiatna nei hi kan nei ta mang lo a, hei hi a ropui ka tiin a lawmawm ka ti. Chutih rualin mifelfai tak tak ten politics an luh chilh a, kan ram leh hnam hian a dam phah em, tih hi kan inzawt zawk tur a ni. Zu in mi MLA atan kan duh lova, Zu in lo mi MLA ah kan thlang a, chutih rualin zu in lo mi aiin zu in mi in bial a enkawl ṭhat zawk si chuan bial tan, ram tana ṭha zawk chu kan thlang mai tur a ni lo em ni, tih hi ka ngaihtuahnaah a awm rum rum tawh. Zu in mi ka fakna lam ni lo vin kan ram tana thawktu tur mi chak kan mamawh.

A tawp berah chuan, sum leh paia mimal, pawl leh kohhran kan intlansiak nasa lutuk hi keimahni tan bawk ala pawi dawn. Kan insiamṭhat a ngai e. Mihring tilawmtute ang maiin mi rawng bawl lovin Lalpa chunga rinawm taka kohhran kan enkawl a, ram rawng kan bawl a ngai. A rulhna ro luah tur chu Lalpa hnen ata in hmu dawn tih hriain, in tih apiang chu mihring tan anga ti lovin, Lalpa tan anga ti zawkin, chak takin ti rawh u; Lalpa Krista rawng in bawl a nih hi. Thil dik lo titu chuan a thil tih dik lo tih man chu a hmu leh ang; mi thlei bikna reng a awm si lo va, tia kan Bible in a sawi ang khan Kohhranah leh Ram rawng kan bawlnaah hian Lalpa mit tlung zo tura kan thawha, kan inpek a ngai. Thuhar hrilhfiah theih viau lam a ni lo, Pathian hian dik taka tih leh amah ṭihna tak tak hi a duh ber. Pathian ṭih ila kan ram a dam ang. 

Liana Kullai