Written by
Commissioner Lalkiamlova
MUSTER ROLL LEH MORAL REFORM
Sawrkarin Muster Roll-in zirtirtu tam tham tak, zakaw chuang lai a la dawn tih puan a ni a. Zirtirtu hmun ruak tam tak hnawhkhahna tur leh mi tam takte tana malsawna ni tura ngaih a nih laiin opposition lamin duhsak zawngte vulhna turah ngaiin an sawisel nghal a. Chutih laiin Sawrkar lai party thu chhuah chuan a tling ngeite lak an nih tur thu an tarlang ve thung a. Muster Roll-a lak hi kan Mizoram sawrkar kal tawh lamah pawh kan uar hle mai a. Keini ang hre ril lem lote lo ngaihdan aṭang chuan department hrang hranga muster roll-a lak te dinhmun hi a chhiat em avangin hna ruak a awm ngei a nih a, a tling an awm a nih bawk si chuan a tak ngeia lak mai awm tih a awl hle. Sum leh pai harsatna chhuanlam a nih pawhin sum leh paiin a tlin tawk chu a tak ngeiin la ta mai sela.
Muster Roll tih hi JF Laldailova Dictionary-ah chuan hming lamna lehkhabu tihna a ni a. Hna atana a ngheta lak loh hming lamnabu siam chawpa an hming ziah tlar, working day apianga hming lama ‘awm’ ti lauh lauh hote tihna ni awm tak a ni. Muster Roll-a lak te hi sawrkarin a kalpui danah chuan kum khat zel atan a ni a, kum khat hnuah mamawh dan azira lak chhunzawm theih a ni. Hna ruak a awm a nih chuan a ngheta dah tura ngaih an ni bawk.
Amaherawhchu, muster Roll-a lak an nihna hna tak kha a ruak a nih loh chuan hna dang ruakah tihngheh theih a ni lo. Sawrkar lam dinhmun aṭang chuan mi rethei leh harsate chunga khawngaihna lantirna, chhungkaw tam tak tan malsawmna angin a ngaih theih ngei ang. Chubakah Muster Roll-a lak an nih hian an hlawh a tlem a, sawrkar sum a hek lo va, tirh an hnial ngam lo va, chhiah hlawh chhawra chhawr bawrh bawrh theih an ni a, a ngheta thawkten an awl phah a. Dam loh nikhuaah senso engmah an claim ve thei lo va, chawlh an nei bawk si lo va, sawrkar tan chuan hlawkna hlir angin a ngaih theih.
Hetiang hi sawrkar thlirna lam a nih mai theih laiin mihring nungchang leh nunpung zir mi (humanist) te thlirna lam aṭang chuan a dang daih ve thung. Dikna (right) claim thei reng reng lova mihring insiamna a ni a. Engmah an sawisel ngam lo va, an hotuten an chungah dik lo taka an tih pawhin engmah an sawi ngam lo. Over time-a thawhtir an nih pawhin an tih tur renga ngaih ang mai a ni a, duh hun huna koh theih an ni bawk a. Bawih leh sal anga in chhawrna, exploitation dik takah a ngaih theih.
Beisei tur awm anga lang awm chiah si lo, bansan dawn chuan tihngheh an ni ve dawn tawh ang tih beisei ve deuh bawk si. Rilru mumal lo leh mahni nihna chhuan tur reng reng nei lova insiamna a ni. Hetiang dinhmuna kum sawmhnih sawm thum mihring pangngai inkhung mai hi chu rilru mumal put pawh a har ang. Rim taka an thawh laia a nghet leh hlawh tam tak tak hlawh, social security nei ṭha zawk zawmthaw taka thawkte hmuh hian an nun leh rilru put hmang a tichhia tihte hi ngaihtuah a ṭha.
Chu chauh a ni lova, kan sawrkar department eng emaw zata hna tam tak hi muster roll te thawh a ni a, a expert leh a nghet zawkte an hahdam a, a nghet lo zawk leh thiam lo zawka ngaihten hna an thawk ni maiin a lang. Tawh sual an tawh pawh a, engmah claim ve thei lo, social security nei ve reng reng lote hi a hlauhawm zawng zawng thawktu an ni ti ila kan tisual tamin ka ring lo. Tute nge electric bana lawn, a ngheta thawk ho nge social security nei ve lo, engmah claim thei ve lo te? Muster Roll hian mi tam tak zahawmna nei lo, engmah lova inngaihna khurah a khung tih hi kan sawrkar hotute hian an ngaihtuah ṭul ka ti hle mai.
Sawrkar sum renchemna lam aṭanga thlir pawhin sawrkar hian sum a seng tam zawk mah lo maw le. Muster roll-ten an thawh zawng zawng hi department tinah a ngheta thawkten thawk ta zawk sela. Thawk tur an awm lo a nih chuan post siam mai se, a thawk thei ngei tur, a thiam ngei la mai sela. An hlawh a tlem tih vanga muster roll a tam tak tak lak ai chuan a ngheta an lak theih chin lak ni mai se. A ṭul ngang a nih chuan rei lotea hna ruak awm a, an tihngheh mai theih tur tawk lak ni sela. A nghet pawh thawk thei lo khawpa ruih theih thil leh kawng danga in hmang te chu ban mai ni se. A ngheta lak ho ngei hian hna an thawh theih nan sawrkarin tan la teh se.
Sawrkar hna hi chak zawka kaltir kan duh a, siam ṭhat kan duh tak tak a nih chuan muster roll dinhmun hi sawrkarin uluk zawkin thlir se; hetiang dinhmuna ding tur hi siam belh zel lovin, kum tam tak chhung a lo exploit tawh te hi mihring pangngai rilru puttir an nih leh theih nan sawrkarin uluk takin ngaihtuah se, tihngheh dan ngaihtuah sela a ṭha ngawt ang.
Commissioner Lalkiamlova