Written by
V.L Dinpuia MJMC 2nd Semester

TURAHALLI RAMNGAW

Turahalli ram ngaw khu kan hre ṭheuh awm e. An ram khu tuiah harsatna tam tak an tawk a, hmun hla tak takah kalin an chhawlhal te ti nep tur leh in chiah dai turin. Tunah chuan hmundangah an zin a ngai tawh lo, an khua-ah hian tui supply ṭha tak a awm tawh a ni. 

Khawvel boruak lo lum ta em emte hi mitinin kan buaipui hle ṭhin. Tunah chuan kan lo changkang ta a, khawlum lutuk tur te, khua lo vawh dan te, khawl hmangin hriat zung zung theih a ni ta a ni. Ozone kan tih pawh hi nitin mai hian a pawp zual zel emaw tih tur hian boruak hi a inthlak chak hle a ni. 

Nipui-ah khua a lum a, lei a lo char a, hnim hring hmuh tur a awm loh hian kan buai ṭhin ang tiraw? Engtin zel nge ni ta ang le, a lum lutuk anga kan buai zo ang a, hnathawh te pawh hian awmzia a nei lovang a, ti tein kan ngaihtuah 
ṭhin a ni. I ngaihtuah ve ngai em le? 

Nungcha te, sava te, ramsa te, pangangte hian engtinnge he khaw lum takah hian hun an hman ang tih te hi i ngaihtuah ve ngai em? Mihringte chuan kan duh duh kan sawi thei a, a lum kan tihin in tihdaihna kan zawng a, a vawt kan tihin intih lumna kan zawng leh mai. Anni chu hetiang hunah hian hreawm ti takin hun an hmang ṭhin asin. 

Dr. Navaz a chuan hetiang ramsa te leh savate hi Turahalli ramngawah hian an harsatna sutkian sak tumin hma a la nasa hle a ni. He hmun hi Karnataka Forest Department-ten an humhalh a ni. Dr. Navaz a chuan hetiang khaw lumah hian tui pek chhuah dan tur kawng a ruahman a ni, a bikin nungchate tan. He mi ram ngaw chhungah hian a sem chhuak char char a, nitinin hnianghnar takin a sem a, tih chhun­zawm zel a tum thu a sawi bawk. 
Ponds (Tuikhuah) te pawh khu tunah chuan tui awm loh vangin a ro hle a. Tuikhuah lian tak tak pathum a awm me ka, a te deuh chi ṭhahnem tak, eng hawi zawng pawha an in mai theih turin khulai ramngawah khuan a awm a ni. Mahse, tunah chuan khung Tuikhuah te khu a ro vek a ni, nungchate a chanve deuh thaw te hi tui zawngin an rawn tlan chhuak a, an nun khaw chhuah theih nan tiin kawngpuiah te mihring kalna kawngah te an rawn vak chhuak a. Kea kal mihringte tan buaina namen lo an siam ta ṭhin a ni. 

Traffic jam a siam phah nasa a, ui ten heng ramsa te hi an lo seh fo bawk ṭhin a ni. Turahalli forest-ah hian ramsa chi hrang hrang an tam em avang hian Navaz-a chuan he harsatna hi a hriat veleh buaina chin fel tumin hma a la nghal a, nitin hian tui 24,000 (singhnih sangli) litres sem chhuah ziah a ni. Mizoram hi kan vannei a, kan rama nungchate hian awmna tur ramngaw nuam tak an nei a, mahse heng te hi kan humhalh ṭhat loh chuan nakinah kan la buai phah dawn a. A neitu rilru pu a, ṭha taka kan humhalh a, a ṭul huna kan enkawl ṭhat erawh chuan nuam ti takin an khawsa thei dawn a ni. 

V.L Dinpuia MJMC 2nd Semester